Tour de France coi đệm ngực của các nữ tay đua như là ‘doping’ khí động học
Ban tổ chức Tour de France Femmes 2026 đã tiến hành kiểm tra trang phục của một số tay đua trước chặng đua tính giờ nhằm phát hiện việc sử dụng các miếng đệm ở vùng ngực để cải thiện tính khí động học.
Động thái này cho thấy cuộc đua công nghệ và những "chiêu lách luật" trong môn xe đạp đang ngày càng tinh vi, đồng thời cũng làm dấy lên tranh luận về quyền riêng tư và sự công bằng giữa các nội dung thi đấu nam và nữ.
BTC Tour de France nghi ngờ các tay đua sử dụng "đệm ngực" để tăng tốc
Chặng đua tính giờ tại thành phố Dijon trong khuôn khổ Tour de France Femmes năm nay không chỉ là cuộc cạnh tranh về tốc độ mà còn chứng kiến một biện pháp kiểm tra đặc biệt từ Liên đoàn Xe đạp Quốc tế (UCI).
Trước khi xuất phát, một số tay đua được yêu cầu kiểm tra trang phục nhằm phát hiện các vật dụng có thể làm thay đổi hình dáng cơ thể, đặc biệt là những miếng đệm ở vùng ngực được cho là giúp cải thiện tính khí động học khi thi đấu.
Theo quy định của UCI, mọi thay đổi hình thái cơ thể nhằm tạo lợi thế về khí động học đều bị cấm. Vì vậy, các trọng tài đặc biệt chú ý đến những phụ kiện không cần thiết hoặc vật liệu được giấu bên trong áo thi đấu có khả năng làm giảm lực cản của gió.
Động thái này xuất phát từ phản ánh của một số đội đua, khi họ nhận thấy hình dáng của một số vận động viên có sự thay đổi bất thường trước các chặng đua tính giờ.
Ông Stijn Steels, Giám đốc đội AG Insurance-Soudal, cho biết ông bắt đầu chú ý đến hiện tượng này từ Olympic Paris 2024. Theo ông, có những tay đua xuất hiện với phần ngực lớn bất thường, điều khiến giới chuyên môn đặt nghi vấn về việc sử dụng các vật liệu độn nhằm tối ưu luồng không khí.
Steels tiết lộ rằng trong mùa giải trước, một số vận động viên từng nhồi đầy đá lạnh hoặc các vật dụng khác vào phần trước áo thi đấu để tạo thể tích lớn hơn. Theo ông, lợi thế thu được chỉ tương đương vài watt công suất, nhưng trong các chặng đua tính giờ, nơi khoảng cách chiến thắng đôi khi chỉ tính bằng vài giây, thì từng watt đều có giá trị rất lớn.
Ông thừa nhận biện pháp này có thể tạo ra khác biệt về thành tích nhưng khẳng định bản thân sẽ không chấp nhận mạo hiểm vi phạm quy định.
Trước đó, vào tháng 6 năm nay, tay đua nam người Hà Lan Jan-Willem van Schip đã bị truất quyền thi đấu tại một giải đua ở Pháp sau khi bị phát hiện giấu một chai nước phía trước áo thi đấu. Ban tổ chức xác định vật dụng này giúp cải thiện tính khí động học nên được xem là hành vi vi phạm luật.
Cuộc đua công nghệ ngày càng khốc liệt, nhưng luật chơi phải được tôn trọng
Sự việc tại Tour de France Femmes cho thấy xe đạp chuyên nghiệp đang bước vào giai đoạn mà mọi chi tiết nhỏ đều có thể tạo nên khác biệt. Bên cạnh việc đầu tư xe đua siêu nhẹ, mũ bảo hiểm, ghi đông hay quần áo chuyên dụng, các đội đua còn nghiên cứu rất kĩ yếu tố khí động học để giúp vận động viên tiết kiệm từng watt năng lượng.
Ông Bert Blocken, giáo sư về khí động học, hàng không và kĩ thuật cơ khí tại Đại học Heriot-Watt (Scotland), cho biết việc thay đổi hình dáng vùng ngực có thể điều chỉnh dòng không khí đi qua cơ thể, từ đó giảm lực cản.
Theo tính toán của ông, lợi thế này không giúp tay đua nhanh hơn hàng chục giây trong một chặng đua tính giờ, nhưng trên quãng đường dài từ 20 đến 30 km, họ có thể tiết kiệm khoảng 0,78 giây mỗi km. Con số tưởng như rất nhỏ này hoàn toàn có thể quyết định vị trí trên bảng xếp hạng.
Đó là lí do UCI quyết định tăng cường kiểm tra trang phục đối với các tay đua nữ. Trong thông báo gửi các đội tham dự Tour de France Femmes, UCI cho biết sẽ đặc biệt chú ý đến những vật dụng không cần thiết hoặc phụ kiện có khả năng làm thay đổi hình dạng cơ thể vận động viên.
Nhiều tay đua và nhà quản lí đội đua ủng hộ biện pháp này. Marianne Vos, cựu vô địch thế giới và đồng đội của đương kim vô địch Tour de France Femmes Pauline Ferrand-Prévot, cho rằng việc thực thi nghiêm các quy định là cần thiết.
Theo cô, tất cả các đội đều tìm kiếm lợi thế về khí động học, nhưng mọi người phải thi đấu trong khuôn khổ luật lệ. Vos cũng cho biết việc kiểm tra không mang tính khám xét cơ thể quá mức nên không ảnh hưởng đến quyền riêng tư của vận động viên.
Ông Rolf Aldag, Giám đốc đội của nhà vô địch Tour de France Femmes 2024 Kasia Niewiadoma, cũng đồng tình. Ông cho rằng nếu luật đã được ban hành thì cần phải được thực thi nghiêm túc, tương tự như các cuộc kiểm tra doping vốn đã trở thành thông lệ trong thể thao đỉnh cao. Theo Aldag, không thể viện dẫn quyền riêng tư để phản đối việc kiểm tra nếu mục tiêu là bảo đảm sự công bằng cho tất cả các vận động viên.
Tuy nhiên, quyết định của UCI cũng tạo ra tranh cãi khi một số ý kiến cho rằng biện pháp này có dấu hiệu thiếu công bằng về giới. Lí do là ở Tour de France nam hồi tháng 7, trước và sau chặng đua tính giờ giữa Évian-les-Bains và Thonon-les-Bains, các tay đua nam không phải trải qua quy trình kiểm tra trang phục tương tự. Một số nhà quan sát đặt câu hỏi liệu UCI có đang áp dụng tiêu chuẩn khác nhau giữa hai giải đấu hay không.
Trong khi đó, ông Philip Roodhooft, Giám đốc đội Fenix-Premier Tech, nhận định việc các đội tìm cách khai thác mọi kẽ hở của luật là điều không bất ngờ. Ông cho rằng nếu các tay đua nam từng thử nhiều cách bố trí chai nước để cải thiện khí động học thì việc các tay đua nữ tìm kiếm giải pháp tương tự cũng là điều dễ hiểu. Dù vậy, theo ông, mọi hình thức tạo lợi thế trái với quy định đều nên được xem là hành vi gian lận và cần được ngăn chặn.
Vụ việc tại Tour de France Femmes một lần nữa cho thấy trong thể thao đỉnh cao, ranh giới giữa đổi mới công nghệ và vi phạm luật lệ ngày càng mong manh. Khi thành tích được quyết định chỉ bằng vài phần mười giây, các tổ chức quản lí sẽ phải liên tục cập nhật quy định và tăng cường giám sát để bảo đảm mọi chiến thắng đều đến từ năng lực thực sự của các vận động viên.