TP.HCM có gì mới khi được ‘cởi trói’ bằng Luật Phát triển đô thị?
TP.HCM đang đổi mới tư duy, áp dụng Luật Phát triển đô thị nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm để tạo đột phá cho toàn đô thị.
TP.HCM đang đứng trước cơ hội lớn để mở rộng không gian phát triển khi những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách từng cản trở quá trình phát triển đô thị nay được tháo gỡ thông qua Luật Phát triển đô thị. Thành phố đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "xử lí vướng mắc khi phát sinh" sang chủ động nhận diện rủi ro, hoàn thiện chính sách để biến thể chế thành động lực tăng trưởng.
Không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn, mà phải tạo động lực phát triển
Tại buổi họp báo về các vấn đề kinh tế - xã hội TP.HCM vào chiều 8/10, bà Võ Thị Thanh Liên, Phó trưởng phòng văn bản pháp quy (Sở Tư pháp TP.HCM), nhấn mạnh: Luật Phát triển đô thị đã trao cho thành phố một không gian chính sách rộng lớn cùng quyền chủ động vượt trội.
Theo bà Liên, tinh thần cốt lõi của quá trình này là đổi mới tư duy xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Giá trị của thể chế không nằm ở số lượng văn bản được ban hành, mà phải được đo bằng hiệu quả thực tiễn và sức lan tỏa của chính sách đối với đời sống người dân.
Quan điểm này đánh dấu một sự chuyển dịch đáng chú ý: chính sách không còn đơn thuần là công cụ quản lí, mà phải trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển. Khi các cơ chế phù hợp được thiết kế sát với thực tiễn, chính quyền sẽ có thêm dư địa để chủ động giải quyết các vấn đề đặc thù của một đô thị lớn.
Việc trao quyền chủ động lớn hơn cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng xây dựng chính sách. Để hiện thực hóa tinh thần của Luật Phát triển đô thị, HĐND TP.HCM đã ban hành Nghị quyết số 5926, quy định chi tiết quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm tổ chức thi hành luật.
Điểm đáng chú ý trong quy trình này là các cơ chế đặc thù — nhất là những chính sách khác biệt hoặc chưa được Chính phủ, các bộ, ngành quy định trước đó — đều phải trải qua quá trình kiểm định nghiêm ngặt về tính cần thiết và tính hợp lí.
Cách tiếp cận này giúp hạn chế nguy cơ chính sách được xây dựng cảm tính dựa trên mong muốn chủ quan, đồng thời tạo cơ sở vững chắc để đánh giá đầy đủ tác động trước khi đưa vào thực tế. Thành phố cũng chú trọng huy động trí tuệ của các chuyên gia, nhà khoa học, viện nghiên cứu và trường đại học nhằm bổ sung cơ sở khoa học vững vàng cho quá trình lập quy.
Theo đó, việc tham vấn rộng rãi không chỉ nhằm trau chuốt câu chữ của văn bản pháp luật, mà còn giúp TP.HCM nhận diện sớm những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thực thi, từ đó nâng cao chất lượng chính sách ngay từ khâu thiết kế.
Luật Phát triển đô thị trao quyền để cán bộ dám nghĩ, dám làm
Một trong những lực cản lớn được chỉ ra trong quá trình thực thi chính sách là tâm lí e ngại, sa sút ý chí, không dám quyết định của một bộ phận cán bộ, ngay cả khi đã có đầy đủ thẩm quyền và cơ chế để hành động.
Bà Võ Thị Thanh Liên nhấn mạnh, Luật Phát triển đô thị được thiết kế theo hướng tạo hành lang pháp lí vững chắc để bảo vệ những cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Hiện tại, UBND TP.HCM đã giao Sở Nội vụ chủ trì nghiên cứu thể chế hóa cơ chế này, đồng thời tăng cường bám sát thực tiễn để kịp thời điều chỉnh chính sách.
Theo hướng đó, việc tạo không gian cho cán bộ chủ động thực thi công vụ phải đi đôi với cơ chế kiểm soát rủi ro. “Khi cán bộ có cơ sở pháp lí rõ ràng để hành động vì lợi ích chung, bộ máy sẽ giải tỏa được tâm lí sợ sai, đồng thời kích thích được những sáng kiến quản trị mới”, bà Liên chia sẻ.
Tuy nhiên, trao quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lí. Việc phân cấp, giao thẩm quyền phải luôn song hành với công tác giám sát và trách nhiệm giải trình. Các yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực vẫn phải được đặt ở vị trí trung tâm, bảo đảm mọi hành vi lạm quyền hoặc lợi dụng chức vụ đều bị kiểm tra và xử lí nghiêm minh.
Từ “có vướng mới xử lí” sang nhận diện sớm để tháo gỡ
Một thay đổi mang tính bước ngoặt khác trong tư duy quản trị của TP.HCM là chuyển từ cách tiếp cận “phát sinh mới xử lí” sang “nhận diện sớm, xử lí từ đầu”.
Thay vì thụ động chờ các bất cập tích tụ rồi mới sửa đổi, thành phố duy trì cơ chế rà soát và phản hồi chính sách thường xuyên. Đồng thời, lắng nghe, tiếp nhận ý kiến từ cơ sở, người dân và doanh nghiệp để kịp thời nhận diện các vấn đề phát sinh từ thực tế cuộc sống.
Trong chu trình này, Sở Tư pháp TP.HCM giữ vai trò đầu mối, phối hợp với các sở, ngành rà soát toàn diện hệ thống pháp luật. Những vấn đề thuộc thẩm quyền của thành phố sẽ được tháo gỡ kịp thời; trong khi các nội dung vượt thẩm quyền sẽ được tổng hợp để kiến nghị Trung ương xem xét, giải quyết.
“Cách làm này tạo nên một vòng phản hồi chính sách liên tục, trong đó thực tiễn đóng vai trò là nguồn dữ liệu quan trọng để điều chỉnh thể chế. Đây cũng là điều kiện quyết định giúp các chính sách đặc thù của TP.HCM không chỉ được ban hành thuận lợi, mà còn có khả năng thích ứng cao trước những chuyển động nhanh chóng của đô thị”, bà Liên khẳng định.
Từ khâu đánh giá chính sách, thẩm định, kiểm soát rủi ro cho đến tổ chức thực thi, theo dõi và hoàn thiện, TP.HCM đang hướng tới xây dựng một chu trình chính sách khép kín. Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo thêm thủ tục hành chính hay các tầng nấc văn bản, mà là hình thành một nền tảng pháp lí đủ linh hoạt để thành phố chủ động phát triển nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ quyền lực.
Theo bà Võ Thị Thanh Liên, chính không gian chính sách rộng mở từ Luật Phát triển đô thị sẽ là bệ đỡ để TP.HCM cụ thể hóa tinh thần đổi mới tư duy trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Khi chính sách được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng, bám sát hơi thở thực tiễn và liên tục được tối ưu hóa, thể chế sẽ trở thành một “bệ phóng” thay vì là rào cản đối với sự phát triển.
Đây cũng là nền tảng vững chắc để thành phố hướng tới mục tiêu thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư tư nhân, nâng cao chất lượng an sinh xã hội, đáp ứng trọn vẹn kì vọng về một mô hình quản trị đô thị năng động, kiến tạo và phục vụ nhân dân.
