TP.HCM giải mã 'bản đồ bệnh tật' của người dân bằng Big Data
Nhờ công nghệ dữ liệu lớn (Big Data), lần đầu tiên thành phố phác họa thành công "bản đồ" phân tầng nguy cơ bệnh tật cho siêu đô thị hơn 13 triệu dân.
Sáng 10/10, chiến dịch khám sức khỏe toàn dân tại TP.HCM chính thức vượt mốc 6 triệu lượt.
Đúng vào dịp kỉ niệm Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10/2026, chiến dịch đã ghi nhận 6.005.268 lượt khám, 5.374.882 người dân đã có hồ sơ sức khoẻ điện tử. Lần đầu tiên tại Việt Nam, Big Data thu thập trên quy mô siêu đô thị phát huy sức mạnh, dịch chuyển tư duy y tế từ "chữa bệnh khi đã khởi phát" sang "chủ động nhận diện nguy cơ, phân tầng quản lí và dự phòng suốt đời".
Bước đột phá từ kho dữ liệu lớn của siêu đô thị
Sự khác biệt căn bản của cuộc cách mạng chuyển đổi số y tế lần này không nằm ở việc số hóa sổ sách hành chính, mà ở năng lực bóc tách và phân tích dữ liệu chuyên sâu để tìm ra những xu hướng ẩn sau các con số. Từ kho dữ liệu đồ sộ thu nhận qua hàng triệu lượt khám, các chuyên gia y tế đã tiến hành giải mã mô hình bệnh tật đặc trưng theo từng thế hệ cư dân đang sinh sống và làm việc tại TP.HCM. Bức tranh sức khỏe cộng đồng nhờ đó hiện lên chi tiết, chân thực và mang tính khoa học thực tiễn chưa từng có.
Đánh giá về tầm vóc của chiến dịch, PGS.TS.BS Nguyễn Anh Dũng – Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM khẳng định, đây không đơn thuần là một đợt tổng kiểm tra sức khỏe, mà là chiến lược xây dựng tài sản dữ liệu quốc gia. Việc sở hữu một cơ sở dữ liệu "sống" và sạch giúp ngành y tế thành phố chấm dứt thời kì hoạch định chính sách dựa trên số liệu ước tính hoặc cảm tính. Từ đây, mỗi quyết sách đầu tư cho y tế cơ sở, điều động nhân lực hay phân bổ ngân sách dược phẩm đều được soi chiếu dưới lăng kính của dữ liệu lớn, đảm bảo tính chính xác và hiệu quả tối đa cho ngân sách nhà nước.
Đối với thế hệ tương lai là nhóm học sinh từ 6 đến dưới 18 tuổi, dữ liệu từ gần 390.000 lượt khám ghi nhận hai mối nguy cơ đường dài đang đe dọa học đường khi tật khúc xạ chiếm tới 48,1% và bệnh sâu răng chiếm 34,63%. Những con số này đã gióng lên hồi chuông báo động, đòi hỏi ngành y tế và giáo dục phải phối hợp tức thì để tái định hình lại ánh sáng phòng học, thời gian sử dụng thiết bị điện tử và chương trình nha khoa học đường.
Khi bước sang độ tuổi lực lượng lao động nòng cốt từ 18 đến dưới 60 tuổi, phân tích từ gần 1,5 triệu lượt ghi nhận cho thấy các bệnh mạn tính không lây đang bắt đầu xâm lấn. Tỉ lệ tăng huyết áp đã ở mức 6,72%, đái tháo đường típ 2 chiếm 1,66% và rối loạn lipid máu chiếm 1,65%.
“Đây là nhóm tuổi thường có tâm lí chủ quan, nhưng dữ liệu số hóa đã chứng minh các căn bệnh nguy hiểm này đang âm thầm tích tụ ngay từ những năm tháng sung sức nhất”, bác sĩ Dũng nói.
Trong khi đó, ở nhóm người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên, gánh nặng bệnh tật hiện rõ qua hơn 810.000 lượt ghi nhận với tỉ lệ tăng huyết áp vọt lên 16,17%, đái tháo đường típ 2 chiếm 5,51% và đục thủy tinh thể do tuổi già chiếm 5,45%.
Hệ thống cảnh báo sớm phân tầng nguy cơ bệnh tật
Điểm đột phá nhất khiến giới chuyên môn đánh giá cao chiến dịch lần này của TP.HCM chính là khả năng bước đầu phân tầng nguy cơ sức khỏe từ nguồn dữ liệu lớn. Thay vì thụ động chờ bệnh nhân có triệu chứng mới làm chẩn đoán, thuật toán phân tích kết hợp giữa bệnh sử, chỉ số lâm sàng và mô hình đánh giá chuẩn quốc tế của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã giúp vẽ nên bức tranh nguy cơ tương lai cho từng nhóm dân cư.
Nhìn vào bức tranh nguy cơ tim mạch ở nhóm người trên 40 tuổi, kết quả phân tích khiến nhiều người phải giật mình khi có đến 30,72% số hồ sơ đủ điều kiện nằm trong nhóm nguy cơ cao và rất cao. Điều này đồng nghĩa với việc cứ 3 người trung niên tại TP.HCM thì có 1 người đang đứng trước nguy cơ biến cố tim mạch nguy hiểm nếu không được can thiệp kịp thời.
Bên cạnh tim mạch, thuật toán tích hợp chỉ số tuổi, mức lọc cầu thận và protein niệu cũng phát hiện 6,20% hồ sơ thuộc nhóm nghi ngờ mắc bệnh thận mạn và 12,39% thuộc nhóm tiềm ẩn yếu tố nguy cơ. Đối với nguy cơ đái tháo đường, việc phân tích đường huyết lúc đói ở người chưa từng có tiền sử bệnh đã bóc tách ra 19,70% nằm trong ngưỡng tiền đái tháo đường và 10,90% có chỉ số đã chạm ngưỡng gợi ý chẩn đoán bệnh.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Anh Dũng, những phép phân tầng này mang ý nghĩa sống còn, đóng vai trò như một hệ thống cảnh báo sớm tầm vĩ mô.
“Sở Y tế đang chỉ đạo các bệnh viện tuyến sau phối hợp chặt chẽ với mạng lưới y tế cơ sở để không bỏ lọt bất kì trường hợp nguy cơ cao nào. Mục tiêu tối thượng là chuyển đổi mô hình hoạt động của các trạm y tế từ 'chờ bệnh' sang 'quản lý bệnh chủ động', bắt đầu từ việc kiểm soát nghiêm ngặt các chỉ số của nhóm đối tượng đã được phân tầng nguy cơ thông qua thuật toán AI”, ông Dũng cho biết.
Có thể thấy, toàn bộ kho dữ liệu khổng lồ cùng kết quả phân tầng nguy cơ không nằm lại trên các hệ thống máy tính lí thuyết, mà đang được chuyển hóa trực tiếp thành sức mạnh hành động cho hệ thống y tế tuyến đầu. Thông qua Hồ sơ sức khỏe điện tử, Trạm Y tế phường, xã, đặc khu lần đầu tiên có trong tay công cụ quản lí sức khỏe cư dân trên địa bàn một cách chủ động, khoa học và liên tục.
Song song đó, hệ thống bảng điều khiển trung tâm (Dashboard) phân tích dữ liệu sức khỏe đang được nâng cấp liên tục. Nhìn vào Dashboard, lãnh đạo ngành y tế có thể nắm bắt theo thời gian thực mô hình bệnh tật đang chuyển dịch ra sao tại từng quận, huyện; địa bàn nào đang bùng phát nguy cơ tim mạch hay tiểu đường để từ đó điều động nhân lực, thuốc men và nguồn lực dự phòng một cách tối ưu.
