TP.HCM vận hành siêu đô thị lớn nhất cả nước và bài toán quản trị số
Sáng 1/7 tại Hà Nội, Bộ Chính trị tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 3 cấp.
TP.HCM với áp lực quản trị chưa từng có
Theo báo cáo, ngày 18/6/2025, Bộ Chính trị ban hành Quyết định 321-QĐ/TW thành lập Đảng bộ TP.HCM trên cơ sở hợp nhất Đảng bộ TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai đồng bộ trên cả nước. Với TP.HCM, đây là bước chuyển đặc biệt lớn khi không gian quản trị được mở rộng đồng thời về địa lý, dân số và cấu trúc kinh tế - xã hội.
Sau sắp xếp, TP.HCM có diện tích hơn 6.772 km², dân số trên 14 triệu người, gồm 168 đơn vị hành chính cấp xã, phường và đặc khu. Đảng bộ Thành phố hiện có 173 tổ chức đảng trực thuộc, 2.455 tổ chức cơ sở đảng với hơn 390.000 đảng viên. Đây là quy mô tổ chức và quản trị thuộc nhóm lớn nhất cả nước, đặt ra yêu cầu điều hành thống nhất nhưng vẫn phải bảo đảm linh hoạt theo từng địa bàn.
Đáng chú ý, TP.HCM hiện tiếp nhận và giải quyết hơn 20% tổng số hồ sơ thủ tục hành chính của cả nước, trong khi dân số chỉ chiếm khoảng 10%. Điều này khiến áp lực lên bộ máy cơ sở tăng mạnh, đặc biệt trong bối cảnh triển khai mô hình quản trị mới.
TP.HCM chuyển đổi sang quản trị số
Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền hai cấp tại TP.HCM cơ bản ổn định, không làm gián đoạn phục vụ người dân và doanh nghiệp. Việc bỏ cấp trung gian giúp rút ngắn quy trình điều hành, giảm tầng nấc xử lý, đồng thời tăng tính trực tiếp trong chỉ đạo và phản hồi chính sách.
Ở cấp xã, phường, vai trò quản trị địa bàn được mở rộng rõ rệt. Chính quyền cơ sở trực tiếp xử lý phần lớn thủ tục hành chính và công việc dân sinh như đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, hộ tịch, an sinh xã hội và phản ánh hiện trường, thay vì chỉ làm nhiệm vụ trung chuyển như trước.
TP.HCM đã thực hiện phân cấp, ủy quyền tổng cộng 1.008 nhiệm vụ, gồm 900 nhiệm vụ từ sở, ngành và 108 nhiệm vụ từ UBND, Chủ tịch UBND Thành phố giao cho cấp xã. Thành phố đang tiếp tục rà soát để phân cấp thêm khoảng 410 nhiệm vụ thuộc 9 lĩnh vực. Việc phân quyền đi kèm trách nhiệm, nguồn lực và điều kiện thực thi, bảo đảm nguyên tắc vận hành thực chất.
Nguyên tắc quản trị “6 rõ” được áp dụng xuyên suốt: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Đây là công cụ quan trọng để kiểm soát quyền lực, giảm chồng chéo và nâng cao hiệu quả công vụ.
Chuyển đổi số được xác định là trụ cột của mô hình mới. Hiện 100% văn bản chỉ đạo, điều hành (trừ văn bản mật) được xử lý trên môi trường điện tử. TP.HCM cung cấp hơn 2.170 dịch vụ công trực tuyến, trong đó trên 93% thủ tục có thể thực hiện hoàn toàn trực tuyến. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn đạt trên 99,5%, hồ sơ trực tuyến đạt trên 88%, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt trên 96%.
Hệ thống tổng đài 1022 trở thành kênh phản ánh chính sách hiệu quả, với tỷ lệ xử lý gần 99%, góp phần tăng tính tương tác giữa chính quyền và người dân theo thời gian thực.
Tuy nhiên, áp lực tại cơ sở ngày càng lớn khi nhiều địa bàn có dân số rất cao như phường Chánh Hưng (hơn 280.000 dân), xã Đông Thạnh (hơn 271.000 dân), xã Bà Điểm (hơn 262.000 dân), phường Dĩ An (hơn 259.000 dân), xã Tân Vĩnh Lộc (hơn 256.000 dân). Trong khi đó, bộ máy tinh gọn khiến nhiều vị trí chỉ có một cán bộ phụ trách, làm gia tăng nguy cơ quá tải khi phát sinh khối lượng công việc lớn.
Bên cạnh đó, hạ tầng dữ liệu chưa đồng bộ vẫn là điểm nghẽn đáng kể. Dù tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt trên 93%, nhưng nhiều hệ thống phần mềm chưa liên thông, còn tình trạng nhập liệu trùng lặp, chậm đồng bộ trạng thái hồ sơ và lỗi kỹ thuật chữ ký số. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác dữ liệu trong điều hành.
Ở góc độ thể chế, một số quy định pháp luật chưa theo kịp mô hình hai cấp, dẫn đến chồng chéo thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã trong các lĩnh vực như giáo dục, lao động, an toàn thực phẩm và quản lý hành chính. Trong khi đó, TP.HCM đang xử lý hơn 20% hồ sơ cả nước, nên những bất cập này càng tạo thêm áp lực cho bộ máy.
TP.HCM hoàn thiện thể chế, dữ liệu và công nghệ
Sau một năm, TP.HCM ghi nhận chuyển biến rõ rệt: bộ máy tinh gọn hơn, phân quyền sâu hơn, chuyển đổi số lan tỏa mạnh hơn và chất lượng phục vụ người dân cải thiện rõ rệt với mức độ hài lòng trên 96%. Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn khởi đầu của quá trình tái cấu trúc quản trị đô thị.
Tinh gọn bộ máy chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở thể chế, chất lượng nhân lực và đặc biệt là hạ tầng dữ liệu dùng chung. Mục tiêu dài hạn là xây dựng mô hình chính quyền vận hành dựa trên dữ liệu, phân quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Tại hội nghị, Phó bí thư Thành ủy TP.HCM Văn Thị Bạch Tuyết kiến nghị Trung ương sớm xây dựng kiến trúc dữ liệu thống nhất trong toàn hệ thống chính trị, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Đây được xem là nền tảng cốt lõi để hình thành chính quyền số thực chất, thay vì chỉ số hóa quy trình hành chính.
TP.HCM cũng kiến nghị hoàn thiện Cổng Dịch vụ công quốc gia và các hệ thống điều phối, giải quyết thủ tục hành chính theo hướng thống nhất, liên thông, ổn định; đồng thời sớm hoàn thiện các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, ban hành đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật kết nối, chia sẻ dữ liệu.
Thành phố đề xuất mở rộng cơ chế chia sẻ dữ liệu theo hướng tự động hóa, giảm phụ thuộc vào cơ chế thủ công, qua đó giúp địa phương chủ động khai thác dữ liệu phục vụ điều hành, quản lý và dự báo chính sách.
Cùng với đó, TP.HCM nhấn mạnh cần thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn trong quản lý nhà nước, điều hành đô thị và cung cấp dịch vụ công, hướng tới tự động hóa quy trình, hỗ trợ ra quyết định và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Ở khía cạnh thể chế, thành phố kiến nghị Quốc hội và Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, tránh chồng chéo, đặc biệt trong phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế linh hoạt cho các đô thị lớn, cho phép thành lập một số cơ quan chuyên trách để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh siêu đô thị.
TP.HCM cho rằng những kiến nghị này không chỉ mang tính địa phương mà xuất phát từ yêu cầu thực tiễn vận hành mô hình chính quyền hai cấp trên phạm vi cả nước. Việc hoàn thiện đồng bộ thể chế, dữ liệu và công nghệ sẽ là nền tảng để xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, trong đó người dân và doanh nghiệp là trung tâm thực sự của phục vụ.
