Trung Quốc kêu gọi hợp tác AI toàn cầu, tránh đối đầu công nghệ Mỹ - Trung
Trung Quốc vừa phát đi thông điệp thúc đẩy hợp tác quốc tế về trí tuệ nhân tạo (AI), thay vì để công nghệ mới nổi trở thành một mặt trận cạnh tranh địa chính trị.
Lời kêu gọi được đưa ra khi cuộc gặp thượng đỉnh giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đến gần. Trong lúc đó, căng thẳng thương mại và công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng.
Trung Quốc muốn AI trở thành lĩnh vực hợp tác thay vì đối đầu
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Trung Quốc Âm Hòa Tuấn kêu gọi các quốc gia tăng cường hợp tác để tận dụng cơ hội và kiểm soát những rủi ro do AI mang lại, trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Đổi mới G20 diễn ra tại Mỹ từ thứ hai đến thứ ba.
Theo tuyên bố được Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc công bố hôm 2/9, ông Âm nhận định sự phát triển của AI cùng nhiều công nghệ mới nổi đang bước vào giai đoạn “sôi động chưa từng có”, trong đó cơ hội và thách thức tồn tại song song. Vì vậy, theo ông, các quốc gia cần khẩn trương phối hợp để giải quyết những vấn đề phát sinh.
Thông điệp của Bắc Kinh được đưa ra trong thời điểm AI ngày càng bị cuốn vào cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung. Washington liên tục xem năng lực công nghệ cao của Trung Quốc là vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia, trong khi Bắc Kinh coi phát triển AI, bán dẫn, robot và các công nghệ chiến lược khác là một phần quan trọng trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Mỹ thời gian qua đã áp dụng hàng loạt biện pháp nhằm hạn chế khả năng tiếp cận hoặc sử dụng một số công nghệ Trung Quốc, trong đó có các hạn chế liên quan đến drone tiên tiến, robot và thiết bị chuyển đổi điện có kết nối. Bắc Kinh cũng đáp trả bằng việc siết kiểm soát xuất khẩu đối với công nghệ drone có khả năng sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự.
Tuy nhiên, các nhà phân tích Citi Research do Yu Xiangrong dẫn đầu nhận định những căng thẳng mới khó có khả năng tạo ra tác động đáng kể đối với hoạt động xuất khẩu AI của Trung Quốc. Theo nhóm phân tích, thương mại trực tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực này vốn đã bị hạn chế đáng kể, qua đó làm giảm ảnh hưởng trực tiếp nếu Washington tiếp tục áp đặt thêm các biện pháp kiểm soát.
Dù vậy, nguy cơ căng thẳng vẫn hiện hữu. Washington đang cân nhắc khả năng áp dụng thêm hạn chế đối với thiết bị trung tâm dữ liệu của Trung Quốc và các mô hình AI có trọng số mở (open-weight models). Nếu được triển khai, những biện pháp này có thể tác động tới tham vọng mở rộng hệ sinh thái AI của Trung Quốc, đồng thời làm sâu sắc thêm xu hướng phân tách công nghệ giữa hai nước.
Trong bối cảnh đó, lời kêu gọi hợp tác của Bộ trưởng Âm mang ý nghĩa không chỉ về quản trị công nghệ mà còn phản ánh cách Bắc Kinh muốn định hình cuộc tranh luận toàn cầu về AI.
Hai cách tiếp cận khác biệt trước thềm cuộc gặp Tập Cận Bình - Donald Trump
Tại Hội nghị Bộ trưởng Đổi mới G20, ông Âm khẳng định Trung Quốc sẽ tiếp tục ưu tiên đổi mới công nghệ, đồng thời mở rộng mức độ mở cửa trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Đối với AI, Bắc Kinh thúc đẩy cách tiếp cận được mô tả là “lấy con người làm trung tâm” và hướng tới việc bảo đảm AI mang lại lợi ích rộng rãi. Trung Quốc cũng muốn tăng cường năng lực AI cho các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển, qua đó thu hẹp khoảng cách số.
Đây là điểm đáng chú ý khi so sánh với cách tiếp cận của Washington. Tại hội nghị, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios cảnh báo việc áp đặt các quy định quá chặt chẽ có thể kìm hãm đổi mới AI. Ông kêu gọi các quốc gia áp dụng “Carolina Principles”, theo hướng hạn chế can thiệp và tránh xây dựng một hệ thống quản lí AI quá nặng về quy định.
Sự khác biệt cho thấy Mỹ và Trung Quốc không chỉ cạnh tranh về năng lực phát triển AI mà còn đang thúc đẩy những quan điểm khác nhau về cách thế giới nên quản trị công nghệ này.
Hội nghị G20 vì vậy trở thành một kênh đối thoại quan trọng giữa hai bên ngay trước cuộc gặp cấp cao dự kiến diễn ra vào cuối tháng 9. Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến tới Mỹ ngày 24/9 để gặp Tổng thống Donald Trump, trong cuộc đàm phán được kì vọng bao phủ nhiều vấn đề thương mại và kinh tế.
Thông điệp về hợp tác AI của ông Âm cũng nối tiếp quan điểm mà ông Tập từng đưa ra tại Hội nghị Thế giới về Trí tuệ nhân tạo ở Thượng Hải hồi tháng 7. Nhà lãnh đạo Trung Quốc khi đó nhấn mạnh nhu cầu tăng cường mở cửa và hợp tác trong lĩnh vực AI, đồng thời kêu gọi phối hợp quốc tế về phát triển công nghệ, xây dựng quy tắc quản trị và thiết lập các tiêu chuẩn kĩ thuật.
Tại hội nghị G20, ông Âm cũng gặp các bộ trưởng khoa học và công nghệ, đại diện Anh, Argentina cùng nhiều quốc gia khác để thảo luận về hợp tác song phương và đa phương.
Những động thái này cho thấy Bắc Kinh đang muốn đặt AI trong một khuôn khổ rộng hơn cạnh tranh Mỹ - Trung. Thay vì chỉ tập trung vào việc ai sở hữu những mô hình mạnh nhất hay ai kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ, Trung Quốc muốn thúc đẩy một câu chuyện về hợp tác, chia sẻ năng lực và xây dựng tiêu chuẩn quốc tế.
Tuy nhiên, việc biến thông điệp đó thành hợp tác thực chất sẽ không dễ dàng. Khi AI ngày càng liên quan trực tiếp tới kinh tế, an ninh quốc gia và năng lực quân sự, Mỹ và Trung Quốc vẫn có những lợi ích chiến lược khó dung hòa. Cuộc gặp giữa ông Tập và ông Trump vì thế có thể trở thành phép thử quan trọng đối với khả năng duy trì đối thoại công nghệ giữa hai cường quốc, trong lúc cuộc đua AI toàn cầu ngày càng nóng lên.