Trung Quốc tăng cường tích hợp vũ khí ‘ánh sáng’ vào tàu chiến
Trung Quốc được cho là đã lắp đặt hệ thống laser công suất cao LY-1 trên tàu đổ bộ Type 071 Qilianshan (Kỳ Liên Sơn), đánh dấu tàu thứ hai trong lớp sở hữu loại vũ khí này.
Theo dữ liệu do tài khoản phân tích quân sự Sugar_wsnbn công bố ngày 15.11: Tàu đổ bộ cỡ lớn Type 071 Qilianshan xuất hiện, với một cấu trúc hình chữ nhật cứng cáp đặt đúng vị trí được cho là nơi lắp hệ thống laser LY-1. Khối vỏ bảo vệ mới này khác rõ rệt so với vòm che mềm từng thấy trên tàu Simingshan (Tứ Minh Sơn) - tàu cùng lớp trước đó được ghi nhận mang LY-1.
Đáng chú ý, việc Qilianshan được cho là lắp đặt LY-1 diễn ra chỉ vài tháng, sau khi Trung Quốc trình diễn phiên bản mặt đất của hệ thống laser này trên xe quân sự 8x8 trong lễ duyệt binh tháng 9. Khi đặt các dấu hiệu này cạnh nhau, có thể thấy công nghệ laser trên tàu Type 071 đang chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai thực tế rộng hơn.
LY-1 - vũ khí laser cho phòng thủ tầm gần
LY-1 (Liaoyuan-1) là hệ thống laser năng lượng cao do Trung Quốc phát triển nhằm tiêu diệt các mục tiêu bay tầm thấp trong cự ly ngắn, bao gồm UAV cỡ nhỏ, đạn lượn, trực thăng và tên lửa hành trình tốc độ thấp. Hệ thống này được giới thiệu công khai tại lễ duyệt binh năm 2025. Sau khi từng xuất hiện lần đầu trên một tàu đổ bộ Type 071 vào năm 2024. Các tài liệu năm 2019 cho thấy, Trung Quốc đã nghiên cứu biến thể laser hải quân trong nhiều năm, trước khi đưa vào thử nghiệm thực tế.
Trong cấu trúc phòng thủ nhiều tầng của hải quân Trung Quốc, LY-1 hoạt động như lớp bảo vệ trong cùng, hỗ trợ cho các tổ hợp tên lửa tầm xa HHQ-9C, tầm trung HQ-16C và tầm gần HQ-10A. Ở khoảng cách rất ngắn, chùm laser của LY-1 có thể làm hỏng cảm biến, gây biến dạng cấu trúc hoặc vô hiệu hóa các bộ phận then chốt của mục tiêu chỉ sau vài giây chiếu. Nhờ vậy, hệ thống giúp giảm mức tiêu hao tên lửa trong các tình huống bị tấn công dồn dập bởi số lượng lớn UAV hoặc đạn tuần kích - xu hướng ngày càng phổ biến trên chiến trường hiện đại.
Theo các đánh giá kỹ thuật, LY-1 hoạt động trong dải công suất khoảng 180 - 250kW, và có thể đạt tới 300kW nếu được lắp trên tàu có nguồn điện mạnh và hệ thống tản nhiệt phù hợp. Tháp pháo của LY-1 được thiết kế với khẩu độ lớn, được cho là gần gấp đôi khẩu độ hệ thống laser HELIOS của Mỹ, giúp chùm laser duy trì độ hội tụ cao hơn ở khoảng cách xa. Ngoài ra, hệ thống còn tích hợp nhiều cảm biến quang - hồng ngoại và có thể kết hợp radar hoặc bộ thu tín hiệu thụ động để tăng hiệu quả phát hiện và theo dõi mục tiêu.
Dù vậy, hiệu suất của laser phụ thuộc đáng kể vào điều kiện môi trường như mưa, sương, độ ẩm cao, bụi khí dung và độ ổn định của tàu. Do đó, LY-1 được xem như một lớp phòng thủ bổ trợ, không nhằm thay thế hoàn toàn các hệ thống đánh chặn truyền thống, mà đóng vai trò tăng cường khả năng đối phó các mối đe dọa số lượng lớn, chi phí thấp.
Về thiết kế, LY-1 được đánh giá sử dụng công nghệ laser sợi quang, trong đó nhiều mô-đun laser công suất nhỏ được ghép thành một chùm tia duy nhất thông qua kỹ thuật ghép phổ. Phương pháp này mang lại hiệu suất chuyển đổi điện - quang cao và giảm tải nhiệt so với các thế hệ laser hóa học trước đây. Hệ thống còn tích hợp quang học thích ứng, cho phép tự động điều chỉnh để bù rung lắc của tàu và các nhiễu động khí quyển, giúp chùm tia giữ được độ ổn định trong quá trình chiếu. LY-1 cũng sử dụng chung một khẩu độ chính để phát và thu ánh sáng phản xạ từ mục tiêu, tăng độ chính xác khi theo dõi và khóa bám.
Tàu Type 071 - nền tảng lý tưởng cho vũ khí laser LY-1
Do yêu cầu vận hành đặc thù của laser công suất cao, LY-1 cần nguồn điện ổn định và hệ thống làm mát mạnh để duy trì hoạt động liên tục. Đây là lý do tàu đổ bộ cỡ lớn Type 071 được xem là nền tảng phù hợp cho các giai đoạn thử nghiệm và triển khai ban đầu của vũ khí năng lượng định hướng. Không gian nội thất rộng, hệ thống điện mạnh cùng cấu trúc dễ nâng cấp cho phép Type 071 đáp ứng đầy đủ các điều kiện mà một hệ thống laser tầm gần đòi hỏi.
Hai tàu Qilianshan (985) và Simingshan (986) đều thuộc lớp Yuzhao (Type 071), một dòng tàu đổ bộ vận tải đa nhiệm với lượng giãn nước khoảng 20.000 tấn, dài khoảng 210m, và rộng 28m. Tàu được trang bị khoang đổ bộ chứa xuồng đệm khí hoặc xuồng đổ bộ truyền thống, boong sau đủ lớn cho trực thăng cỡ trung và nhà chứa máy bay rộng rãi. Nhờ cấu hình này, Type 071 thường được sử dụng trong các nhiệm vụ viễn chinh, hoạt động gần bờ và trong khu vực tranh chấp - nơi rủi ro bị UAV trinh sát, đạn lượn hoặc tên lửa bay thấp tiếp cận là rất lớn.
Chính vì vậy, việc bổ sung LY-1 trên Type 071 được xem là bước tăng cường hợp lý cho lớp phòng thủ tầm gần của hải quân Trung Quốc. Laser mang lại khả năng đánh chặn liên tục, không phụ thuộc kho dự trữ đạn, đặc biệt hữu ích trong bối cảnh số lượng UAV chiến thuật tại các điểm nóng ngày càng tăng. Đồng thời, kích thước và công suất của Type 071 giúp tàu xử lý tốt nhu cầu tản nhiệt vốn là thách thức lớn đối với laser công suất cao - điều mà các tàu nhỏ khó đáp ứng.
Đáng chú ý, Qilianshan xuất hiện với khối vỏ cứng hình chữ nhật, khác với vòm mềm từng thấy trên Simingshan. Sự thay đổi này cho thấy Trung Quốc đang tiếp tục tinh chỉnh cấu hình bảo vệ cho LY-1, có thể nhằm tăng độ bền trong môi trường biển hoặc cải thiện khả năng bảo trì. Đây cũng là dấu hiệu cho thấy quá trình tích hợp laser trên Type 071 đang bước sang giai đoạn hoàn thiện hơn.
Ý nghĩa chiến lược
Việc tàu đổ bộ Qilianshan trở thành chiếc Type 071 thứ hai được trang bị hệ thống laser LY-1 cho thấy Trung Quốc đang chuyển từ thử nghiệm sang triển khai thực tế vũ khí năng lượng định hướng trên hải quân. Nếu trước đây laser chỉ xuất hiện rải rác trên một số tàu hoặc trong các sự kiện trình diễn, thì việc lắp đặt liên tiếp trên hai tàu cùng lớp phản ánh công nghệ này đã đạt mức độ ổn định đủ để đưa vào sử dụng thường xuyên.
Một trong những yếu tố thúc đẩy quá trình trang bị là nhu cầu tăng cường phòng thủ tầm gần trước sự xuất hiện ngày càng nhiều của UAV, đạn lượn và tên lửa bay thấp. Với khả năng tác chiến không tốn đạn và phản ứng gần như tức thời, laser như LY-1 phù hợp để xử lý các mục tiêu giá rẻ nhưng số lượng lớ - mối đe dọa đang ảnh hưởng tới nhiều lực lượng hải quân trên thế giới. Điều này giúp giảm tải cho các hệ thống tên lửa phòng không vốn có chi phí vận hành cao và số lượng đạn giới hạn.
Type 071 được chọn làm nền tảng trang bị laser trước tiên nhờ có không gian lớn, nguồn điện mạnh và cấu trúc dễ nâng cấp, đáp ứng tốt yêu cầu về năng lượng và tản nhiệt của laser công suất cao. Đây có thể xem là bước đệm để Trung Quốc hoàn thiện thiết kế và tiến tới triển khai trên các tàu mặt nước lớn hơn, chẳng hạn khu trục hạm Type 055.
Xu hướng phát triển laser của Trung Quốc phù hợp với chiến lược chung mà nhiều cường quốc đang theo đuổi, như Mỹ với HELIOS hoặc Israel với Iron Beam. Trong bối cảnh các mối đe dọa từ UAV lan rộng ở nhiều khu vực. Một số hải quân trong khu vực, bao gồm Pakistan, cũng bày tỏ quan tâm đến công nghệ này.
