Trung Quốc tẩy chay, NeurIPS hủy lệnh cấm bài nghiên cứu từ các thực thể bị Mỹ trừng phạt

Đầu tuần này, NeurIPS đã công bố một thay đổi chính sách, theo đó sẽ cấm các tổ chức đang nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ gửi bài nghiên cứu, gồm cả Huawei và SMIC. Huawei là gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc, còn SMIC là hãng sản xuất chip theo hợp đồng số 1 nước này.

Quyết định đó đã gây phẫn nộ tại Trung Quốc, trong bối cảnh nước này đang bước vào cuộc đua ngày càng căng thẳng với Mỹ nhằm phát triển các mô hình AI tiên tiến nhất.

NeurIPS là diễn đàn quan trọng, nơi các nhà nghiên cứu và công ty trên toàn thế giới gửi các nghiên cứu được bình duyệt, thảo luận về những đột phá mới nhất trong AI và tuyển dụng nhân tài hàng đầu trong ngành. NeurIPS 2026 dự kiến sẽ được tổ chức tại thành phố Sydney (Úc) từ ngày 6 đến 12.12.

Đáp lại, Hiệp hội Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (CAST) cho biết sẽ ngừng tiếp nhận các đơn xin tài trợ cho thành viên muốn tham dự NeurIPS, đồng thời chuyển hướng hỗ trợ sang các hội nghị trong nước hoặc "các hội nghị quốc tế tôn trọng quyền và lợi ích của học giả Trung Quốc".

Chính sách trên của NeurIPS, mà ban tổ chức cho biết được ban hành nhằm tuân thủ luật pháp Mỹ, đồng nghĩa các nhà tài trợ trước đây cho hội nghị từ Trung Quốc, gồm cả Huawei, sẽ bị loại khỏi việc gửi bài nghiên cứu.

CAST cũng cho biết các bài viết được chấp nhận tại NeurIPS sẽ không còn được công nhận là thành quả nghiên cứu đủ điều kiện trong các chương trình tài trợ của tổ chức này. Tuy nhiên, họ vẫn sẽ ghi nhận tác động học thuật của các nghiên cứu nếu chúng được các hiệp hội học thuật Trung Quốc đánh giá.

Cuộc xung đột leo thang đó cho thấy căng thẳng địa chính trị đang ảnh hưởng trực tiếp đến nghiên cứu AI tiên tiến, khi Mỹ và Trung Quốc tìm cách sử dụng quyền lực để tác động đến năng lực công nghệ tiên phong của nhau.

Những năm gần đây, chính quyền Trump và Biden đã tăng cường giám sát các nhà khoa học Trung Quốc tại nhiều trường đại học Mỹ, điều tra ngày càng nhiều trường hợp bị nghi có liên hệ với các tổ chức tại Trung Quốc đại lục.

Mỹ cũng áp đặt các lệnh trừng phạt với hàng trăm trường đại học và công ty Trung Quốc, khiến họ không thể hợp pháp tiếp cận nhiều công nghệ tiên tiến của Mỹ.

NeurIPS thay đổi lệnh cấm

Cách đây ít phút, NeurIPS cho biết trên mạng xã hội X rằng các hạn chế mới được công bố là nhầm lẫn vì sự hiểu sai trong trao đổi với nhóm pháp lý, đồng thời đã cập nhật chính sách để làm rõ rằng hạn chế gửi bài chỉ áp dụng với những tổ chức nằm trong Danh sách Công dân Bị Chỉ định Đặc biệt (SDN) của Bộ Tài chính Mỹ.

SDN là danh sách được sử dụng để nhắm vào các nhóm vũ trang và các tổ chức buôn bán ma túy.

"Trách nhiệm về sai sót này thuộc về tổ chức của chúng tôi. Chúng tôi chân thành xin lỗi vì sự lo ngại cũng như tác động mà sự hiểu nhầm này đã gây ra cho cộng đồng của mình", NeurIPS cho biết.

Trung Quốc siết chặt các quy định vì thương vụ Meta thâu tóm Manus

Trung Quốc gần đây đang siết chặt các quy định, khi hạn chế hai đồng sáng lập của Manus rời khỏi nước này khi cơ quan quản lý xem xét liệu việc Meta mua lại công ty khởi nghiệp AI trị giá 2 tỉ USD có vi phạm quy định đầu tư của Bắc Kinh hay không.

Hai nhà sáng lập Manus là Giám đốc điều hành Xiao Hong và Giám đốc khoa học Ji Yichao đã được triệu tập tới một cuộc họp tại Bắc Kinh với Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) trong tháng 3, theo ba nguồn tin của trang FT.

Các nguồn tin cho biết Xiao Hong và Ji Yichao bị chất vấn về khả năng vi phạm các quy định về đầu tư trực tiếp nước ngoài liên quan đến các pháp nhân của Manus đang hoạt động trong lãnh thổ Trung Quốc.

Sau cuộc họp, hai lãnh đạo Manus (đang sinh sống ở Singapore) nhận thông báo sẽ không được rời khỏi Trung Quốc trong thời gian cơ quan quản lý tiến hành rà soát, dù vẫn có thể di chuyển trong nước, theo FT.

Hiện chưa có cuộc điều tra chính thức nào được mở và cũng chưa có cáo buộc nào được đưa ra. Một nguồn tin của FT cho biết Manus đang tích cực tìm kiếm các hãng luật và công ty tư vấn để hỗ trợ giải quyết vấn đề.

Manus chuyên sản xuất tác tử AI đa năng, có thể hoạt động như nhân viên kỹ thuật số, thực hiện các nhiệm vụ như nghiên cứu và tự động hóa một cách độc lập, với sự hướng dẫn tối thiểu. Tác tử AI là loại AI không chỉ phản hồi theo yêu cầu đơn thuần mà có khả năng quan sát, phán đoán và tự hành động để hoàn thành mục tiêu, với mức tự chủ cao hơn rất nhiều so với chatbot hay phần mềm tự động trước đây.

Manus được thành lập tại Trung Quốc nhưng năm ngoái đã chuyển trụ sở và đội ngũ cốt lõi sang Singapore.

Cuối năm ngoái, Meta đã mua lại Manus với giá 2 tỉ USD. Thương vụ đang được Bộ Thương mại Trung Quốc xem xét về khả năng vi phạm các quy định kiểm soát xuất khẩu, FT đưa tin hồi tháng 1.

Việc giám sát sâu hơn với thương vụ cho thấy mối lo ngày càng tăng về điều mà lãnh đạo Trung Quốc gọi là “bán những sản phẩm non trẻ” cho nhà đầu tư nước ngoài trong các lĩnh vực chiến lược như AI. Cũng có lo ngại rằng việc chuyển ra khỏi Trung Quốc giúp Manus né tránh quy định trong nước theo cách có thể khuyến khích các công ty khác làm theo.

Các vi phạm đầu tư trực tiếp nước ngoài mà Manus bị nghi ngờ có liên quan đến việc không tuân thủ quy tắc báo cáo với Trung Quốc sau khi cấu trúc sở hữu thay đổi.

Nếu được xác nhận, những vi phạm này khó dẫn đến các hình phạt nghiêm trọng theo luật Trung Quốc. Thế nhưng, các cơ quan quản lý dường như đang tìm cách can thiệp vào thương vụ nêu trên.

Một nguồn tin cho biết kịch bản cực đoan nhất là hủy bỏ thương vụ Meta mua lại Manus, theo nguồn tin của FT. Tuy nhiên, vì giao dịch đã hoàn tất và Meta đã tích hợp phần mềm tác tử AI từ Manus vào nền tảng của mình, việc đảo ngược sẽ rất phức tạp.

Các cơ quan quản lý Trung Quốc vẫn chưa quyết định liệu có thực hiện bước đi mạnh tay như vậy hay không. Tờ New York Times trước đó đưa tin các lãnh đạo Manus có thể bị hạn chế rời khỏi Trung Quốc nhưng không nêu chi tiết.