Trung tướng Hoàng Khánh Hưng và hành trình trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ
Chiến tranh đã lùi xa nhưng vẫn còn hơn 50 vạn liệt sĩ đang nằm lại trên khắp dải đất hình chữ S và cả trên đất bạn Lào, Campuchia. Hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026) và chuẩn bị cho dấu mốc 80 năm vào năm 2027, chiến dịch 500 ngày đêm quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã và đang được triển khai trên cả nước, thắp lên niềm tin cho hàng vạn gia đình vẫn ngày đêm mong ngóng tìm được hài cốt liệt sĩ của chồng mình, của con mình…
Suốt 16 năm qua, là người đã đi hầu khắp cả nước để đưa hài cốt liệt sĩ về, đã từng đến nhiều nghĩa trang, Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam - dù đang điều trị bệnh tại Bệnh viện 108 - vẫn dành thời gian trả lời phỏng vấn Một Thế Giới về ý nghĩa của chiến dịch đặc biệt này.
Chiến dịch 500 ngày đêm huy động cả xã hội vào cuộc
- Thưa Trung tướng, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Nhà nước ta đã triển khai chiến dịch 500 ngày đêm để trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa đặc biệt của chiến dịch này?
- Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Chiến tranh đã kết thúc được 51 năm và trong suốt những thập kỉ qua, Đảng và Chính phủ đã có nhiều chủ trương, nhiều chính sách đền ơn đáp nghĩa, nhiều việc làm hết sức ý nghĩa.
Theo tôi, chiến dịch 500 ngày đêm lần này do Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà - Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - trực tiếp chỉ đạo, là chủ trương lớn đi vào lòng dân. Chiến dịch 500 ngày đêm đã huy động được cả xã hội vào cuộc, huy động được các lực lượng, các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là huy động được lực lượng cựu chiến binh vào cuộc. Nhiều bác tuổi cao, sức khỏe yếu, trí nhớ giảm, điều kiện kinh tế cũng khó khăn… nên nhiều năm qua không thể trở lại chiến trường xưa. Nhưng qua chiến dịch này, qua phát động của Chính phủ, các cựu chiến binh tự thấy trách nhiệm của mình phải viết lại tỉ mỉ những nơi từng chôn cất đồng đội, gửi đến các đội quy tập.
Chiến dịch còn góp phần xây dựng lòng biết ơn của cả dân tộc, là cơ hội giáo dục cho thế hệ trẻ biết tôn vinh, biết quý trọng xương máu của cha ông, biết ơn những người đã ngã xuống để có được cuộc sống độc lập, tự do hôm nay.
Mục tiêu của Nhà nước ta là không để một liệt sĩ nào sót lại, không để một liệt sĩ nào không biết tên, và như thế chắc chắn chiến dịch sẽ không dừng lại sau ngày 27/7/2027. Cả dân tộc sẽ tiếp tục đồng hành đưa các anh về với gia đình, với quê hương.
- Là người đã đi hầu khắp cả nước để đưa hài cốt liệt sĩ về, ông có thể chia sẻ những khó khăn, nhọc nhằn mà các đoàn tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phải đối mặt?
- Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Chúng ta được sống trong hòa bình ngày nay là nhờ xương máu của 1,2 triệu liệt sĩ đổ xuống. Và theo thống kê thì còn hơn 50 vạn liệt sĩ nữa chưa biết tên đang nằm lại ở cả Việt Nam, Lào và Campuchia. Một điều đáng lưu ý là trong số hơn 50 vạn liệt sĩ đang nằm trên 3.000 nghĩa trang khắp cả nước, thì rất nhiều liệt sĩ bị sai thông tin trên bia mộ: Sai năm sinh, sai tên đệm, sai đơn vị, sai quê quán. Và chỉ cần sai một chi tiết trên bia mộ như thế thì không được di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê.
Một việc nữa là sau hơn 50 năm, địa hình, địa vật thay đổi nhiều, cảnh quan cũng thay đổi… Ngày xưa ở chỗ đó, ở toạ độ đấy là nơi giao tranh giữa ta và địch, nhưng bây giờ trở thành làng mạc, trở thành nông trường... Ví dụ, phía Bắc có hơn 4.000 liệt sĩ ở Vị Xuyên, nhưng bây giờ mới tìm được khoảng 1.700 - 1800 liệt sĩ. Số còn lại nằm từ đó đến giờ, có người nằm trong hang đá, có người bị đất đá phủ lên, bị vùi sâu dưới đất 3-4 m. Phải rà phá bom mìn thật kĩ thì anh em mới vào tìm kiếm được.
Việc đi tìm liệt sĩ ở các cánh rừng, kể cả ở Việt Nam, Lào, Campuchia cũng rất khó khăn. Tôi từng sang Lào 9 lần để đi tìm đồng đội, cho nên rất thấm thía cái gian khổ, vất vả, nhọc nhằn, kể cả mồ hôi, nước mắt, kể cả máu khi vào những địa điểm như thế, vì thú rừng, vì rắn rết, vì thiếu nước…
Tìm được hài cốt rồi, để giám định được một mẫu phẩm ADN lại đòi hỏi thiết bị máy móc phải tốt, trình độ của những người đọc kết quả phải giỏi, hóa chất phải đồng bộ…
"Chúng tôi đều hứa với nhau, người sống sẽ tìm cách đưa người chết trở về"
- Xin ông chia sẻ một vài kỉ niệm, câu chuyện trong quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ?
- Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Với chiến dịch 500 ngày đêm, một điều rất mừng là chỉ trong khoảng 100 ngày kể từ thời điểm bắt đầu chiến dịch hôm 15/3/2026 tới nay, chúng ta đã tìm được hơn 1.000 liệt sĩ. Đặc biệt tại công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM), chúng ta đã phát hiện được rãnh chôn tập thể mà quân địch năm xưa đã hất xác các anh xuống đó. Trong số các liệt sĩ tìm được, có liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, quê Tây Ninh.
Điều khiến tôi cảm động nhất là câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lệ - người yêu của anh Quên, sinh năm 1947. Hai người hẹn ước với nhau sau trận Mậu Thân 1968 anh sẽ về cưới bà. Khi hay tin anh Quên hi sinh, bà Lệ đã đến gia đình anh xin chịu tang, và từ đó đến nay bà vẫn ở vậy thờ anh.
Không chỉ riêng bà Lệ, tôi đã gặp rất nhiều người phụ nữ Việt Nam như thế - những người vợ mới cưới chồng được một ngày, chưa kịp bén hơi nhau thì chồng đã ra trận hi sinh, nhưng họ vẫn chờ chồng đến bây giờ.
Rồi có những bà mẹ Việt Nam anh hùng trên 100 tuổi không còn nhận biết được gì. Nhưng khi chúng tôi vào thăm, nói "các con là bộ đội đây, vào thăm mẹ đây", câu đầu tiên mẹ hỏi chỉ là: "Lúc nào con tôi về?". Câu hỏi ấy khiến chúng tôi không cầm được nước mắt.
Có những gia đình khi chúng tôi đưa hài cốt con, hài cốt chồng của họ về, dù đang ốm liệt giường, họ vẫn cố đứng dậy, sờ vào hài cốt và nói vậy là mãn nguyện rồi. Có người một tuần sau đó qua đời. Có người ngay hôm sau đã mất. Đó là những khoảnh khắc mà chỉ ai trong cuộc mới thấm hết được và càng quyết tâm đẩy nhanh, tăng tốc quá trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Chiến tranh kết thúc lâu rồi, không làm nhanh thì xương cốt của liệt sĩ cũng không còn được bao nhiêu.
Riêng trường hợp chị Lệ, tôi có suy nghĩ thế này. Những người vợ mới cưới dù chỉ một ngày mà chồng hi sinh thì đương nhiên là vợ liệt sĩ. Còn trường hợp như chị Lệ thì cần được nhìn nhận ra sao? Nên chăng, Nhà nước cần có một cơ chế, chính sách nào đó để động viên, tôn vinh chị Lệ và cũng là tôn vinh tấm lòng thuỷ chung, sống trọn tình vẹn nghĩa của phụ nữ Việt Nam.
- Hưởng ứng chiến dịch 500 ngày đêm, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam đã và đang có những kế hoạch, hoạt động cụ thể ra sao, thưa ông?
- Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam là một tổ chức xã hội nhỏ, nhưng chúng tôi làm theo cái tâm của người lính, theo tiếng gọi trái tim người lính.
Trong chiến trận, chúng tôi đều hứa với nhau là người sống sẽ tìm cách đưa người chết trở về. Chính vì lẽ đấy, cho đến bây giờ mặc dù tuổi cao, sức khỏe yếu nhưng anh em chúng tôi vẫn quyết tâm thực hiện cho được lời hứa đấy. Chúng tôi thường xuyên trao đổi với nhau rằng: Còn sống, còn sức thì còn làm, còn trí nhớ thì còn thực hiện lời nguyện ấy. Trước vong linh liệt sĩ đã nói là làm, quyết tâm làm thật, kết quả thật không được hứa rồi để đấy.
Trong khoảng 16 năm qua, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam đã góp phần trả lại tên cho 1.100 liệt sĩ, bằng cả thực chứng và bằng cả giám định ADN. Đây là một nỗ lực, cố gắng rất lớn.
Hội cũng đã phối hợp với các cơ quan đính chính thông tin trên bia mộ và di chuyển được 1.700 hài cốt liệt sĩ về với đất mẹ yêu thương. Hội đã làm được trên 5.000 căn nhà tình nghĩa, tặng gần 6.000 cuốn sổtiết kiệm, tặng hơn 100.000 suất quà cho thân nhân gia đình liệt sĩ.
Riêng 6 tháng đầu năm 2026, đặc biệt từ khi Chính phủ phát động chiến dịch 500 ngày đêm, chúng tôi đã tư vấn cho 1.523 gia đình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở các nghĩa trang. Thông báo thông tin mộ liệt sĩ ở các nghĩa trang cho 3.573 trường hợp, tiếp nhận hồ sơ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ cho 347 trường hợp và đã giải quyết được 225 trường hợp; tiếp nhận gửi đi giám định ADN cho 39 trường hợp và hiện tại đã nhận kết quả đúng được 1 trường hợp.
Hội đã đính chính thông tin trên bia mộ cho 36 trường hợp và từ giờ đến cuối năm các anh sẽ được đưa về quê. Hội cũng đã hỗ trợ kinh phí để di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê với 127 trường hợp. Tặng 59 nhà tình nghĩa, sửa chữa 7 nhà tình nghĩa, tặng 240 sổ tiết kiệm, tặng 9.134 suất quà. Bên cạnh đó, chúng tôi còn sửa sang và nâng cấp 6 nghĩa trang, tặng 30 bức ảnh của liệt sĩ cho gia đình liệt sĩ, tặng 25 xe đạp và xe lăn, thăm viếng 47 lần ở các nghĩa trang; phụng dưỡng, thăm, tặng quà cho 35 bà mẹ Việt Nam anh hùng, làm 8 cầu dân sinh ở miền Tây Nam Bộ…
Trong công tác, chúng tôi luôn xác định: Mình làm cho liệt sĩ là mình tiếp tục thực hiện công việc của các anh, các chị còn để lại. Giá như họ còn sống thì chắc chắn họ không nhờ đến mình!
Lời nhắc nhở về truyền thống, đạo lí "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc
- Được biết, thời gian qua, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam cũng có sự hợp tác tốt với Trường Đại học Georgia (Hoa Kỳ) trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ…
- Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Hưởng ứng chiến dịch 500 ngày đêm, chúng tôi đang rất tích cực hợp tác với lực lượng cựu chiến binh Hoa Kỳ, Trường Đại học Georgia (Hoa Kỳ).
Nếu không có gì thay đổi, tháng 9 năm nay, Trường Đại học Georiga sẽ cử một số giáo sư sang để giúp cho Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam tìm kiếm, kiểm tra lại những mộ chôn tập thể mà trước đây cựu chiến binh Mỹ đã cung cấp cho Việt Nam. Cũng nhân chuyến làm việc này, họ sẽ cung cấp cho Hội hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam một số thông tin mộ chôn tập thể mà các cựu chiến binh Mỹ đã cung cấp cho Trường Đại học Georgia, để họ sang giúp Việt Nam.
Trong tháng 7 này, chúng tôi có rất nhiều việc. Nếu không có gì thay đổi thì chúng tôi sẽ đưa về quê mẹ yêu thương khoảng 30 - 35 hài cốt liệt sĩ, trong đó có một cuộc lấy hài cốt liệt sĩ ở TP.HCM, Tây Ninh. Cùng một lúc, đoàn Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Phú Thọ sẽ lấy 20 hài cốt liệt sĩ đã xác định được rồi, giờ chỉ chờ ngày đưa liệt sĩ về.
Sang năm 2027, Hội chúng tôi có mấy việc đang dự kiến, lên kế hoạch: Viết hồi kí, các mẩu chuyện về công tác tri ân của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam. Trong chiến dịch 500 ngày đêm, Hội sẽ cố gắng cất bốc cho được khoảng từ 150 đến 200 hài cốt liệt sĩ từ phía Nam ra phía Bắc. Tiếp tục vận động kinh phí để tặng 100 nhà tình nghĩa, 500 cuốn sổ tiết kiệm và khoảng chục nghìn phần quà.
Hội sẽ dâng hương tưởng niệm, tri ân liệt sĩ ở Thái Nguyên, Quảng Nam, Long An…
- Nhìn về tương lai, ông có nhắn nhủ gì, đặc biệt là với thế hệ trẻ hôm nay?
- Trung tướng Hoàng Khánh Hưng: Chiến dịch 500 ngày đêm là cơ hội để lớp trẻ hôm nay hiểu được cái giá của hòa bình, biết trân trọng xương máu của các thế hệ đi trước. Hành trình trả lại tên cho các anh còn rất dài và gian nan. Nhưng dù gian nan đến đâu, đây vẫn là mệnh lệnh từ trái tim - mệnh lệnh của lương tri. Mỗi hài cốt tìm về, mỗi cái tên liệt sĩ được trả lại, không chỉ là niềm an ủi cho một gia đình, mà còn là lời nhắc nhở cho mọi người dân Việt Nam về truyền thống, đạo lí "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc. Đó là điều mà tôi mong thế hệ trẻ hôm nay sẽ luôn khắc ghi.
- Xin cảm ơn Trung tướng đã dành nhiều tâm huyết cho cuộc trả lời phỏng vấn Một Thế Giới!
.jpg)
