TS.BS Mai Bá Tiến Dũng: Tôi không hiểu tại sao lại chọn kĩ thuật ghép dương vật từ người chết não
Ca ghép dương vật từ người hiến chết não đầu tiên tại Việt Nam là một bước tiến của y học. Tuy nhiên, theo TS.BS Mai Bá Tiến Dũng, phía sau thành công về mặt kĩ thuật là hàng loạt vấn đề cần được theo dõi lâu dài, từ thuốc chống thải ghép đến chất lượng sống của người bệnh.
Việc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện thành công ca ghép dương vật từ người hiến chết não đầu tiên tại Việt Nam đã đưa y học trong nước ghi dấu trên bản đồ ghép tạng thế giới. Tuy nhiên, phía sau thành tựu kĩ thuật được đánh giá rất cao này vẫn còn hàng loạt vấn đề liên quan đến hiệu quả điều trị lâu dài, nguy cơ thải ghép, chất lượng sống cũng như tính phù hợp của chỉ định điều trị mà giới chuyên môn cho rằng cần được nhìn nhận một cách toàn diện.
Thành công về kĩ thuật ghép dương vật chưa phải là thành công cuối cùng
Ca ghép dương vật từ người hiến chết não do Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) thực hiện đã thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng y khoa. Đây không chỉ là ca ghép đầu tiên tại Việt Nam mà còn là một trong số rất ít trường hợp được ghi nhận trên thế giới, cho thấy trình độ vi phẫu, ghép nối mạch máu và thần kinh của các bác sĩ Việt Nam đã đạt đến trình độ rất cao.
Người bệnh là nam giới 43 tuổi, từng phải cắt đoạn dương vật sau một tai nạn nghiêm trọng. Trong nhiều năm, dù chức năng tiểu tiện cơ bản vẫn được duy trì, việc mất cơ quan sinh dục đã ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý, chất lượng cuộc sống và sự tự tin của bệnh nhân.
Sau quá trình hội chẩn kĩ lưỡng, các bác sĩ quyết định thực hiện ca ghép từ người hiến chết não với mục tiêu phục hồi hình thể và từng bước cải thiện chức năng. Theo thông tin ban đầu, người bệnh hồi phục thuận lợi, chưa ghi nhận biến chứng sớm và đáp ứng tốt với phác đồ điều trị sau ghép.
Từ góc độ kĩ thuật, đây được xem là dấu mốc quan trọng của ngành ghép tạng Việt Nam. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia nam học, thành công của một ca mổ không đồng nghĩa mọi vấn đề điều trị đã được giải quyết.
Theo TS.BS Mai Bá Tiến Dũng, Trưởng khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM), thành tựu của ê kíp phẫu thuật là điều rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, ghép dương vật vẫn là kĩ thuật rất hiếm gặp trên thế giới và không phải là lựa chọn được ưu tiên trong điều trị.
Ông cho biết nhiều trung tâm y khoa quốc tế từng thực hiện kĩ thuật này nhưng số lượng rất hạn chế, bởi người bệnh phải đánh đổi bằng những nguy cơ kéo dài suốt cuộc đời.
Theo TS.BS Mai Bá Tiến Dũng, giá trị lớn nhất của ca ghép nằm ở sự tiến bộ của kỹ thuật vi phẫu. Trong khi đó, hiệu quả thực sự đối với cuộc sống người bệnh cần được đánh giá trong nhiều năm, thay vì chỉ dựa trên kết quả ngay sau phẫu thuật.
Quan điểm này cũng phản ánh nguyên tắc quan trọng của y học hiện đại: mọi kĩ thuật mới không chỉ cần chứng minh khả năng thực hiện mà còn phải chứng minh lợi ích lâu dài vượt trội so với những rủi ro mà người bệnh phải chấp nhận.
Thách thức lớn nhất là cuộc chiến với thuốc chống thải ghép
Khác với các phẫu thuật tạo hình thông thường, ghép dương vật là ghép một cơ quan có cấu trúc rất phức tạp, bao gồm da, mô mềm, mạch máu, thần kinh, niệu đạo và các thể hang.
Theo các chuyên gia, ngay cả khi ca ghép thành công,
người bệnh vẫn phải cấy thể hang nhân tạo ở giai đoạn sau mới có khả năng quan hệ tình dục. Điều đó cho thấy quá trình điều trị chưa dừng lại sau cuộc phẫu thuật đầu tiên mà còn cần nhiều bước can thiệp tiếp theo.
Sau ghép, hệ miễn dịch của người nhận sẽ nhận diện mô ghép là "dị vật". Vì vậy, người bệnh bắt buộc phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch suốt đời để tránh hiện tượng thải ghép. Đây cũng là điểm khiến nhiều chuyên gia cân nhắc khi đánh giá chỉ định điều trị.
TS.BS Mai Bá Tiến Dũng cho biết thuốc chống thải ghép không chỉ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mà còn có thể ảnh hưởng đến chức năng gan, thận, gây tăng huyết áp và làm tăng nguy cơ xuất hiện một số bệnh lí ác tính nếu phải sử dụng kéo dài. Bên cạnh đó là chi phí điều trị lâu dài, tạo áp lực đáng kể đối với người bệnh và gia đình.
Chính vì vậy, theo ông, việc chỉ định ghép cần được cân nhắc rất kĩ giữa lợi ích về chất lượng sống và những nguy cơ sức khỏe mà người bệnh sẽ phải chấp nhận trong nhiều năm tiếp theo.
Tái tạo dương vật bằng chính mô tự thân sẽ tốt hơn
Một trong những kì vọng lớn nhất của người bệnh sau ghép là khả năng phục hồi chức năng sinh lí. Tuy nhiên, theo TS.BS Mai Bá Tiến Dũng, cần phân biệt rõ giữa thành công về mặt tạo hình và khả năng phục hồi đầy đủ chức năng.
Ông phân tích, trong giai đoạn đầu, kết quả chủ yếu mang ý nghĩa tái tạo hình thể. Việc đi tiểu vẫn có nguy cơ gặp các biến chứng như hẹp hoặc rò niệu đạo, trong khi khả năng cương cứng tự nhiên rất khó đạt được do đặc điểm sinh học của mô ghép.
Theo các chuyên gia, ngay cả khi ca ghép thành công, người bệnh vẫn phải cấy thể hang nhân tạo ở giai đoạn sau mới có khả năng quan hệ tình dục. Điều đó cho thấy quá trình điều trị chưa dừng lại sau cuộc phẫu thuật đầu tiên mà còn cần nhiều bước can thiệp tiếp theo.
Đây cũng là lí do giới chuyên môn cho rằng cần theo dõi lâu dài để đánh giá chính xác hiệu quả của ca ghép, thay vì chỉ nhìn vào thành công ban đầu.
Không chỉ đối mặt với các vấn đề về miễn dịch và chức năng, người bệnh còn phải thích nghi về mặt tâm lý khi tiếp nhận một cơ quan hiến tặng mang ý nghĩa đặc biệt đối với bản sắc cá nhân.
Theo TS.BS Mai Bá Tiến Dũng, quá trình chấp nhận cơ quan ghép có thể kéo dài, thậm chí ảnh hưởng đến đời sống tình dục và chất lượng cuộc sống nếu người bệnh gặp khó khăn trong việc thích nghi về mặt tâm lí.
Từ thực tiễn điều trị tại Việt Nam, ông cho rằng trong nhiều trường hợp, tái tạo dương vật bằng chính mô tự thân vẫn là hướng điều trị đáng cân nhắc.
"Phương pháp này sử dụng mô của chính người bệnh nên không xảy ra hiện tượng thải ghép, không phải dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài và giảm đáng kể gánh nặng về chi phí cũng như tâm lí. Tôi không hiểu sao ở đây lại chọn phương pháp ghép dương vật", TS.BS Mai Bá Tiến Dũng nói.
Theo chuyên gia, kĩ thuật tái tạo bằng vạt da tự thân hiện đã được triển khai tại các trung tâm nam khoa lớn, trong đó có Bệnh viện Bình Dân. Mặc dù người bệnh vẫn có thể cần cấy thể hang nhân tạo để phục hồi khả năng cương cứng, nhưng xét trên nhiều khía cạnh, đây là giải pháp có tính bền vững hơn đối với không ít trường hợp.
Không thể phủ nhận ca ghép dương vật đầu tiên từ người hiến chết não là bước tiến đáng tự hào của y học Việt Nam. Thành công này khẳng định năng lực của đội ngũ vi phẫu thuật trong nước, đồng thời mở ra những hướng phát triển mới cho lĩnh vực ghép mô và ghép tạng.
Tuy nhiên, theo TS.BS Mai Bá Tiến Dũng, thành công của một kĩ thuật hiện đại không chỉ được đo bằng việc ca mổ diễn ra thuận lợi mà còn bằng khả năng mang lại chất lượng sống tốt, an toàn và bền vững cho người bệnh trong nhiều năm sau đó.
Với ca bệnh đầu tiên này, hành trình theo dõi vẫn còn ở phía trước. Những dữ liệu về chức năng tiết niệu, khả năng sinh lí, tâm lí, nguy cơ thải ghép và hiệu quả điều trị lâu dài sẽ là cơ sở quan trọng để cộng đồng y khoa đánh giá đầy đủ giá trị của kĩ thuật ghép dương vật từ người hiến chết não trong tương lai.
