TS. Trần Đình Lý: Đau xót nhưng phải hủy kết quả kỳ thi ở Tuyên Quang

Bộ GD - ĐT cũng quyết định tổ chức thi lại tất cả các môn vào ngày 14-15/8 và sẽ bảo lưu hồ sơ, nguyện vọng đăng kí xét tuyển của 328 thí sinh, tổ chức một đợt xét tuyển riêng sau khi có kết quả thi lại.

Quyết định trên ngay lập tức thu hút sự quan tâm của dư luận khi vừa đặt ra yêu cầu bảo đảm sự công bằng, minh bạch của kỳ thi quốc gia, vừa phải bảo vệ quyền lợi của những thí sinh không liên quan đến sai phạm.

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Một Thế Giới có cuộc trao đổi với TS. Trần Đình Lý - Phó hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM.

Khi sự công bằng buộc phải được đặt lên trên hết

- Thưa TS. Trần Đình Lý, Bộ GD - ĐT đã quyết định tổ chức thi lại đối với toàn bộ thí sinh tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Theo ông, vì sao đây là một quyết định rất khó nhưng vẫn cần phải thực hiện?

- TS. Trần Đình Lý: Đây là một trong những quyết định mà bất kì nhà quản lí giáo dục khi đưa ra cũng đau xót. Bởi phía sau quyết định ấy là nhiều thí sinh đã học tập nghiêm túc, làm bài trung thực nhưng vẫn phải bước vào một kỳ thi nữa. Đồng nghĩa với việc chịu thêm áp lực tâm lí và có thể chậm hơn một nhịp trên hành trình xét tuyển đại học.

Tuy nhiên, trong quản lí giáo dục, có những thời điểm buộc phải lựa chọn giữa điều khó và điều đúng. Khi tính trung thực, khách quan của cả một điểm thi không còn đủ cơ sở để được bảo đảm, ưu tiên cao nhất là bảo vệ sự công bằng của kỳ thi quốc gia. Nếu kết quả của một điểm thi còn tồn tại nghi ngờ mà vẫn được công nhận, niềm tin của xã hội đối với toàn bộ kỳ thi sẽ bị ảnh hưởng.

Tôi cho rằng quyết định tổ chức thi lại không nhằm trừng phạt những thí sinh trung thực, mà để khôi phục sự minh bạch của kết quả thi. Đây là giải pháp bất đắc dĩ nhưng cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Một kỳ thi có thể tổ chức lại, nhưng nếu để sự công bằng của giáo dục bị xói mòn thì hậu quả sẽ kéo dài hơn rất nhiều. Bởi điều mất đi không chỉ là điểm số, còn là niềm tin của xã hội vào sự liêm chính của hệ thống giáo dục.

Bảo vệ quyền lợi thí sinh phải song hành với bảo đảm công bằng

-Nhiều ý kiến cho rằng chỉ nên hủy kết quả đối với những thí sinh có sai phạm thay vì tổ chức thi lại toàn bộ điểm thi. Theo ông, quan điểm này có khả thi trong bối cảnh hiện nay không?

-TS. Trần Đình Lý: Đáng tiếc, đến thời điểm này vẫn chưa có kết luận chính thức của cơ quan điều tra về hành vi vi phạm và trách nhiệm của từng thí sinh. Nếu đã có đủ căn cứ pháp lí để xác định rõ những thí sinh vi phạm quy chế thi, Bộ GD - ĐT hoàn toàn có thể căn cứ vào kết luận đó để ra quyết định hủy kết quả thi và áp dụng các hình thức xử lí theo đúng quy định.

Khi đó, những thí sinh không vi phạm sẽ không phải tổ chức thi lại, quyền lợi của các em được bảo đảm, còn người vi phạm phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Đây có lẽ là phương án nhận được sự đồng thuận cao hơn từ xã hội.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi chưa có kết luận chính thức của cơ quan điều tra, cơ quan quản lí không thể dựa trên nghi ngờ hay suy đoán để xử lí đối với từng cá nhân. Chính vì vậy, quyết định tổ chức thi lại toàn bộ tại điểm thi là một lựa chọn rất khó khăn nhưng nhằm bảo đảm tính khách quan, công bằng và tính pháp lí của kỳ thi. Dù gây thêm áp lực cho nhiều thí sinh trung thực, đây vẫn là giải pháp để bảo vệ giá trị cao nhất của một kỳ thi quốc gia: sự công bằng và niềm tin của xã hội.

- Việc thi lại chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến nhiều thí sinh không liên quan đến sai phạm. Theo ông, cần làm gì để vừa bảo đảm sự công bằng của kỳ thi, vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của các em?

- TS. Trần Đình Lý: Trong vụ việc này, cần nhìn nhận và xử lí trên hai phương diện hoàn toàn khác nhau. Trước hết là bảo vệ quyền lợi của những thí sinh không có lỗi nhưng buộc phải thi lại do kết quả của cả điểm thi không còn đủ cơ sở để bảo đảm tính khách quan. Mặt khác xác định và xử lí trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm theo đúng kết luận của cơ quan điều tra và các quy định của pháp luật.

Hai vấn đề này không thể đánh đồng với nhau. Không thể vì muốn bảo vệ quyền lợi của số đông mà xem nhẹ hoặc bỏ qua trách nhiệm của người vi phạm. Ngược lại, cũng không thể vì sai phạm của một số cá nhân mà để những học sinh trung thực phải gánh chịu hậu quả lớn hơn mức cần thiết.

Tôi đánh giá cao việc Bộ GD - ĐT khẳng định kỳ thi lại không phải là một hình thức kỷ luật đối với toàn bộ thí sinh. Quan trọng hơn, Bộ đã chủ động phối hợp với các trường đại học để xây dựng phương án xét tuyển phù hợp, nhằm bảo đảm tối đa quyền lợi của các em. Đây là cách tiếp cận nhân văn, thể hiện tinh thần lấy người học làm trung tâm, đồng thời vẫn giữ vững nguyên tắc công bằng và minh bạch của kỳ thi.

Xử lí nghiêm sai phạm để giữ gìn sự liêm chính của giáo dục

- Theo ông, việc xử lí các cá nhân vi phạm trong vụ việc này cần được thực hiện như thế nào để củng cố niềm tin của xã hội đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT?

- TS. Trần Đình Lý: Một kỳ thi quốc gia chỉ có thể giữ được uy tín khi mọi sai phạm đều được làm sáng tỏ và xử lí nghiêm minh. Vì vậy, điều quan trọng nhất lúc này là phải chờ kết luận chính thức của cơ quan điều tra để xác định đầy đủ bản chất vụ việc. Từ đó xử lí đúng người, đúng hành vi, đúng quy định của pháp luật.

Việc xử lí phải bảo đảm nguyên tắc khách quan, công bằng, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người vi phạm là ai hay giữ vị trí nào. Chỉ khi trách nhiệm được xác định rõ ràng và được thực thi một cách minh bạch thì mới tạo được sức răn đe, ngăn ngừa những hành vi tương tự trong tương lai.

Ở góc độ rộng hơn, đây không chỉ là câu chuyện xử lí một vụ việc cụ thể, mà còn là phép thử đối với tính liêm chính của hệ thống giáo dục. Xã hội sẽ không chỉ nhìn vào mức độ kỷ luật, còn nhìn vào cách các cơ quan chức năng ứng xử với sự thật, với công lý và với quyền lợi chính đáng của học sinh.

Tôi tin rằng, nếu vụ việc được giải quyết công khai, minh bạch, đúng pháp luật và bảo đảm công bằng cho tất cả các bên liên quan, thì niềm tin của xã hội sẽ được khôi phục và củng cố mạnh mẽ hơn. Bởi suy cho cùng, một kỳ thi có thể tổ chức lại, nhưng giá trị cốt lõi mà giáo dục phải gìn giữ chính là sự trung thực, công bằng và liêm chính.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi thẳng thắn này.

Đừng dùng vụ gian lận ở Tuyên Quang để thay đổi mô hình thi quốc gia

328 thí sinh trường chuyên Tuyên Quang sẽ thi lại vào ngày 14/8

Vụ 147 điểm 10 Toán tại Tuyên Quang: Trưởng điểm thi chỉ đạo giáo viên vào phòng nhắc bài thí sinh

Điểm 10 Toán Tuyên Quang và những vụ gian lận thi cử từng gây chấn động