Từ Vũ Nương đến 'Bóng phù hoa': Văn học cổ bước vào nhạc trẻ
Từ bi kịch Vũ Nương trong văn chương Nguyễn Dữ, Phương Mỹ Chi cùng DTAP sáng tạo "Bóng phù hoa", đưa văn học cổ đến gần khán giả trẻ bằng âm nhạc đương đại.
Một chiếc bóng trên vách đã đẩy Vũ Nương vào bi kịch. Hơn bốn thế kỷ sau, câu chuyện trong Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ trở thành nguồn cảm hứng để Phương Mỹ Chi và DTAP sáng tạo Bóng phù hoa, kết hợp âm hưởng dân gian với âm nhạc đương đại.
Tại nhạc hội Dân chơi dân ca ở Hà Nội ngày 7/11, Phương Mỹ Chi và RHYDER hóa thân thành Vũ Nương và Trương Sinh, trình diễn trên không trung ở độ cao gần 10m. Màn biểu diễn đưa câu chuyện văn học thế kỷ 16 đến gần khán giả trẻ bằng ngôn ngữ âm nhạc và sân khấu hiện đại.
Từ bi kịch Vũ Nương đến cảm hứng âm nhạc
Chuyện người con gái Nam Xương thuộc Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ, tác phẩm văn học nổi tiếng thế kỷ 16. Câu chuyện kể về Vũ Nương, người phụ nữ đức hạnh phải chịu bi kịch vì sự đa nghi của chồng là Trương Sinh. Bị nghi oan, nàng gieo mình xuống sông Hoàng Giang. Đến lúc Trương Sinh hiểu ra sự thật, mọi chuyện đã quá muộn. Vũ Nương chỉ có thể hiện về giữa dòng sông để giãi bày nỗi oan trước khi vĩnh viễn biến mất.
Chiếc bóng vốn là hình ảnh bình thường trong đời sống gia đình, nhưng qua ngòi bút Nguyễn Dữ lại trở thành nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bi kịch. Một lời nói ngây thơ của đứa trẻ đủ khiến Trương Sinh nghi ngờ vợ, bởi người chồng thiếu niềm tin và mang nặng tư tưởng gia trưởng. Câu chuyện không chỉ nói về tình yêu tan vỡ mà còn phản ánh thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến, nơi danh dự và số phận của họ có thể bị quyết định bởi những định kiến bất công.
Khai thác chất liệu này, Phương Mỹ Chi và DTAP không kể lại toàn bộ tác phẩm theo trình tự nguyên tác. Họ lựa chọn những cảm xúc chủ đạo, từ tình yêu, hoài nghi đến nỗi oan khuất và khát vọng được thấu hiểu. Cách sáng tạo này giúp ca khúc có đời sống độc lập mà vẫn giữ mối liên hệ với tác phẩm văn học.
Bóng phù hoa ra mắt năm 2023, nằm trong album Vũ trụ cò bay do Phương Mỹ Chi thực hiện cùng DTAP. Theo phần giới thiệu ca khúc chính thức, Phương Mỹ Chi tham gia sáng tác phần nhạc và viết lời cùng Kata Trần thuộc DTAP. Ca khúc sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, những âm hưởng gợi không gian cổ xưa kết hợp kỹ thuật hòa âm, phối khí hiện đại, giúp câu chuyện văn học quen thuộc tiếp cận khán giả trẻ.
Màn song ca với RHYDER tại Hà Nội tiếp tục mở rộng khả năng biểu đạt của Bóng phù hoa. Hai cá tính âm nhạc cùng kỹ thuật trình diễn trên không trung mang đến một phiên bản sân khấu mới.
Văn học Việt trong đời sống âm nhạc trẻ
Bóng phù hoa nằm trong album Vũ trụ cò bay, dự án mà Phương Mỹ Chi và DTAP khai thác nhiều tác phẩm văn học Việt Nam để sáng tạo âm nhạc. Đẩy xe bò lấy cảm hứng từ Vợ nhặt của Kim Lân; Vũ trụ có anh khai thác truyện cổ tích Tấm Cám. Các ca khúc Chiếc lược ngà, Hai đứa trẻ, Những ngôi sao xa xôi tiếp tục mở rộng nguồn cảm hứng từ văn học hiện đại. Thay vì thực hiện những bài hát riêng lẻ mang màu sắc dân gian, ê-kíp xây dựng một dự án âm nhạc lấy văn học làm nền tảng sáng tạo.
Nhiều tác phẩm trong số này vốn quen thuộc với học sinh qua chương trình giáo dục phổ thông. Trên lớp học, người đọc tiếp cận văn chương qua cốt truyện, nhân vật, hoàn cảnh sáng tác và giá trị tư tưởng. Trong âm nhạc, những câu chuyện được tái hiện bằng cảm xúc và trải nghiệm thẩm mỹ.
Một người trẻ yêu thích Bóng phù hoa có thể tìm đọc lại Chuyện người con gái Nam Xương, cũng như người nghe Đẩy xe bò có thể tò mò về số phận những nhân vật trong Vợ nhặt. Dù không thể khẳng định một ca khúc sẽ khiến khán giả tìm đọc nguyên tác, việc văn học xuất hiện trong những sản phẩm âm nhạc được yêu thích đã mở rộng cơ hội tiếp cận tác phẩm.
Với Chuyện người con gái Nam Xương, nếu chỉ xem bi kịch Vũ Nương như một mối tình buồn, người sáng tạo dễ bỏ qua ý nghĩa phê phán xã hội và tư tưởng nhân đạo của Nguyễn Dữ. Ngược lại, nếu giữ được chiều sâu nhân vật và tìm ra cách thể hiện phù hợp với công chúng hôm nay, sáng tác mới có thể tạo sức sống riêng.
Từ một giọng ca dân ca, Phương Mỹ Chi từng bước thử nghiệm pop, R&B, hip-hop nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng. Hành trình làm mới dân ca của nữ ca sĩ tiếp tục được mở rộng qua hoạt động sáng tác, khai thác chất liệu văn học và âm nhạc truyền thống. Những sản phẩm như Bóng phù hoa cho thấy sự trưởng thành trong tư duy nghệ thuật, từ thể hiện ca khúc đến chủ động tìm kiếm nguồn cảm hứng sáng tạo.
Qua hành trình của Phương Mỹ Chi, có thể nhận thấy sức sống bền bỉ của những tác phẩm văn học Việt Nam. Sau hơn bốn thế kỷ, bi kịch Vũ Nương vẫn gợi lên những cảm xúc gần gũi với công chúng hôm nay. Bóng phù hoa không thay thế giá trị nguyên tác của Nguyễn Dữ mà mở thêm một cách tiếp cận bằng âm nhạc. Sự kết nối giữa văn chương và nghệ thuật đương đại góp phần đưa những giá trị văn hóa lâu đời đến với thế hệ trẻ.
.png)
