Ứng dụng AI mở ra hy vọng ngăn ngừa trầm cảm, lo âu ngay từ sớm

Dự án Pandora sử dụng các đánh giá nguy cơ kết hợp nội dung can thiệp phù hợp với từng người nhằm cải thiện sức khỏe tinh thần, đồng thời kỳ vọng mở ra mô hình chăm sóc tâm lí, ngăn ngừa trầm cảm quy mô lớn với chi phí thấp.

Pandora: Ứng dụng AI hỗ trợ ngăn ngừa trầm cảm, rối loạn tâm thần từ trước khi phát bệnh

Lo âu và trầm cảm đang trở thành hai trong số những vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng nhất trên toàn cầu. Không chỉ làm suy giảm chất lượng cuộc sống, hai rối loạn này còn kéo theo gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế và nền kinh tế.

Trước thực trạng đó, nhóm nhà nghiên cứu đến từ Tây Ban Nha và Chile đã khởi động dự án Pandora nhằm tìm hiểu liệu một ứng dụng di động được cá nhân hóa có thể giúp ngăn ngừa sự xuất hiện của lo âu và trầm cảm trước khi các triệu chứng hình thành hay không.

Dự án quy tụ các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Y sinh Malaga (IBIMA Bionand Platform), Viện Nghiên cứu Y sinh Salamanca (IBSAL) và Đại học Concepción (Chile), do Tiến sĩ Juan Ángel Bellón đứng đầu. Chương trình được tài trợ bởi Viện Y tế Carlos III của Tây Ban Nha, Quỹ Phát triển Khu vực châu Âu (ERDF) và chính quyền vùng Andalusia.

Khác với các ứng dụng chăm sóc sức khỏe tinh thần vốn chỉ tập trung hỗ trợ người đã có triệu chứng, Pandora hướng đến phòng bệnh chủ động. Ứng dụng được thiết kế dựa trên bốn yếu tố được nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tâm thần gồm: hoạt động thể chất, giấc ngủ và nghỉ ngơi, các mối quan hệ xã hội và sức khỏe cảm xúc. Thông qua video, văn bản, đồ họa thông tin cùng các hoạt động tương tác, người dùng được hướng dẫn xây dựng những thói quen tích cực có thể dễ dàng áp dụng trong cuộc sống hằng ngày.

Điểm nổi bật nhất của Pandora nằm ở khả năng cá nhân hóa. Sau khi hoàn thành bộ câu hỏi ban đầu, mỗi người tham gia sẽ nhận được đánh giá về nguy cơ mắc lo âu hoặc trầm cảm trong vòng 12 tháng tiếp theo. Dựa trên kết quả này, hệ thống sẽ xây dựng kế hoạch phòng ngừa riêng cho từng cá nhân, phù hợp với nhu cầu, động lực, sở thích cũng như quỹ thời gian của họ.

Ứng dụng sử dụng các công cụ tính toán nguy cơ để xác định mức độ rủi ro, từ đó đề xuất những nội dung và hoạt động phù hợp nhất. Ngoài các gợi ý cá nhân hóa, người dùng vẫn có thể chủ động truy cập toàn bộ thư viện tài liệu và lựa chọn những chương trình mà họ cảm thấy hữu ích. Hệ thống cũng liên tục tạo các báo cáo cá nhân nhằm giúp người dùng theo dõi tiến bộ của bản thân trong suốt quá trình sử dụng.

Nghiên cứu quy mô 2.600 người để kiểm chứng hiệu quả

Các nhà khoa học cho biết việc ưu tiên phòng ngừa xuất phát từ thực tế số ca mắc mới các rối loạn tâm thần vẫn ở mức rất cao.

Riêng tại Tây Ban Nha hiện có khoảng 2,5 triệu người sống chung với bệnh trầm cảm và gần 2 triệu người mắc các chứng rối loạn lo âu. Đáng chú ý, hơn 40% số ca được chẩn đoán mỗi năm là những trường hợp mới phát bệnh.

Theo nhóm nghiên cứu, mặc dù hiện nay đã có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, việc can thiệp sớm trước khi các triệu chứng trở nên nghiêm trọng sẽ giúp giảm đáng kể tác động lâu dài đối với người bệnh, đồng thời tiết kiệm chi phí điều trị và giảm áp lực lên hệ thống y tế.

Để đánh giá hiệu quả của Pandora, dự án đặt mục tiêu tuyển 2.600 tình nguyện viên trong độ tuổi từ 18 đến 65 đang sinh sống tại Tây Ban Nha hoặc Chile. Điều kiện tham gia khá đơn giản: chỉ cần có điện thoại thông minh kết nối Internet.

Nghiên cứu sẽ kéo dài trong vòng 12 tháng. Người tham gia sẽ được đánh giá tại bốn thời điểm gồm khi bắt đầu, sau một tháng, sau sáu tháng và khi kết thúc chương trình.

Các tình nguyện viên sẽ được chia ngẫu nhiên thành ba nhóm. Hai nhóm sử dụng hai phiên bản khác nhau của ứng dụng với cùng nội dung nhưng cách sắp xếp khác nhau. Nhóm còn lại đóng vai trò đối chứng, chỉ thực hiện các bảng khảo sát về sức khỏe mà không sử dụng ứng dụng.

Thiết kế nghiên cứu này giúp các nhà khoa học đánh giá khách quan liệu việc sử dụng Pandora có thực sự làm giảm nguy cơ xuất hiện các trường hợp lo âu và trầm cảm mới hay không.

Nếu ứng dụng chứng minh được hiệu quả, toàn bộ người tham gia ở nhóm đối chứng cũng sẽ được quyền sử dụng đầy đủ các tính năng sau khi nghiên cứu kết thúc.

Mở ra hướng tiếp cận mới cho chăm sóc sức khỏe tinh thần bằng công nghệ

Theo nhóm nghiên cứu, một trong những lợi thế lớn nhất của Pandora là khả năng mở rộng trên quy mô lớn. Do hoạt động hoàn toàn trên nền tảng số, ứng dụng có thể tiếp cận số lượng người dùng rất lớn mà không cần xây dựng thêm cơ sở vật chất hay đội ngũ chuyên gia tương ứng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều quốc gia đang thiếu nhân lực chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Ngoài ra, nền tảng cũng có thể được điều chỉnh để phù hợp với các hệ thống y tế và bối cảnh văn hóa khác nhau, tạo điều kiện triển khai ở nhiều quốc gia.

Các chuyên gia nhận định đây là xu hướng ngày càng phổ biến trong lĩnh vực y tế số. Thay vì chỉ điều trị sau khi bệnh xuất hiện, các công cụ AI và ứng dụng di động đang được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như "người gác cổng", giúp phát hiện sớm nguy cơ, hướng dẫn thay đổi lối sống và can thiệp trước khi bệnh tiến triển.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh Pandora không nhằm thay thế bác sĩ tâm lí hay các phương pháp điều trị chuyên môn. Ứng dụng được phát triển như một công cụ hỗ trợ phòng ngừa, góp phần nâng cao nhận thức, cải thiện sức khỏe tinh thần và giảm nguy cơ mắc bệnh trong cộng đồng.

Nếu nghiên cứu thành công, Pandora có thể trở thành một trong những mô hình tiêu biểu cho việc ứng dụng AI và công nghệ số vào lĩnh vực sức khỏe tâm thần, mở ra hướng đi mới trong chiến lược phòng ngừa lo âu và trầm cảm trên phạm vi toàn cầu.