Vì sao các startup robot hình người Mỹ không thành công nở rộ như Trung Quốc?
Trong khi Unitree Robotics chuẩn bị lên sàn với mức định giá khoảng 9 tỉ USD, hàng loạt startup robot hình người Mỹ vẫn đang vật lộn với bài toán sản xuất và thương mại hóa.
K-Scale Labs là một trường hợp điển hình. Dù từng thu hút sự quan tâm của kỹ sư từ OpenAI, Nvidia, công ty vẫn phải đóng cửa sau khi chỉ huy động được 6,25 triệu USD, chưa bằng một phần tư số vốn cần thiết. Thất bại này đặt ra một câu hỏi lớn: Phải chăng Thung lũng Silicon đang sở hữu “bộ não” AI tốt hơn nhưng lại thiếu một “cơ thể” đủ rẻ và đủ nhanh để biến trí tuệ nhân tạo thành robot thương mại?
Startup Mỹ không thiếu tiền cho robot hình người, nhưng thiếu niềm tin vào robot giá rẻ
Ngày 13/8, Unitree Robotics công bố kết quả phát hành cổ phiếu trong đợt IPO trên sàn STAR Market của Trung Quốc. Với giá phát hành 150,80 nhân dân tệ/cổ phiếu, vốn hóa doanh nghiệp đạt khoảng 60,99 tỉ nhân dân tệ, tương đương gần 9 tỉ USD. Tỉ lệ nhà đầu tư cá nhân trúng quyền mua chỉ 0,0181%, biến đây thành một trong những thương vụ IPO khó mua nhất lịch sử thị trường này.
Thành công của Unitree càng khiến Benjamin Bolte, nhà sáng lập K-Scale Labs, cảm thấy tiếc nuối về dự án của mình. Năm 2024, Bolte thành lập K-Scale với tham vọng tạo ra một robot hình người mà các nhà phát triển thông thường cũng có thể mua được. Sản phẩm K-Bot ban đầu có giá đặt trước khoảng 9.000 USD, thấp hơn đáng kể so với nhiều robot hình người trên thị trường. Công ty còn hướng tới mô hình mở, cho phép các nhà phát triển tự huấn luyện, chỉnh sửa cả phần mềm lẫn phần cứng.
Khách hàng thực sự xuất hiện. K-Scale nhận hơn 100 đơn đặt hàng, trị giá trên 2 triệu USD. Bolte từng tin rằng chỉ cần có 100 đơn hàng, startup sẽ đủ sức thuyết phục nhà đầu tư rót một vòng vốn lớn hơn. Nhưng khi bước từ nguyên mẫu sang sản xuất, bài toán thay đổi hoàn toàn.
20 bộ truyền động của K-Bot đã tiêu tốn khoảng 3.500 USD. Muốn giảm giá thành, công ty phải chuyển từ gia công CNC quy mô nhỏ sang các phương pháp sản xuất hàng loạt như rèn, đồng thời thiết kế lại linh kiện, mở khuôn, thực hiện chứng nhận và xây dựng hàng tồn kho. Tổng số tiền cần thiết cuối cùng được Bolte tính toán lên tới khoảng 25 triệu USD. K-Scale không bao giờ có được số tiền đó.
Trong thời gian hoạt động, startup hoàn thành ba vòng gọi vốn với tổng cộng khoảng 6,25 triệu USD. Đến cuối tháng 10/2024, công ty còn khoảng 2,43 triệu USD tiền mặt. Con số này giảm xuống 897.000 USD vào cuối tháng 3/2025, rồi chỉ còn khoảng 550.000 USD vào cuối tháng 9.
Tháng 11/2025, K-Scale gửi email cho khách hàng thông báo không thể hoàn tất các đơn hàng và sẽ hoàn lại tiền đặt cọc. Gần hai năm sau khi thành lập, startup chính thức khép lại hành trình. Điều đáng chú ý là thất bại của K-Scale không xảy ra vì nhà đầu tư Mỹ quay lưng với robot hình người.
Năm 2025, Figure AI huy động hơn 1 tỉ USD, đưa định giá sau đầu tư lên khoảng 39 tỉ USD. Apptronik cũng huy động được 350 triệu USD. Rõ ràng, dòng tiền vẫn đang chảy mạnh vào lĩnh vực robot hình người. Vấn đề dường như nằm ở một câu hỏi khác: Nhà đầu tư có tin rằng một công ty Mỹ có thể sản xuất robot hình người với giá đủ rẻ hay không?
Bolte cho rằng câu trả lời mà ông nhận được trong nhiều lần gọi vốn là không. Ông thậm chí châm biếm rằng nếu muốn thành lập một startup robot hình người tại Thung lũng Silicon hiện nay, có lẽ cách dễ nhất là mua vài robot Trung Quốc, sơn chúng thành màu đỏ-trắng-xanh rồi đi tìm nhà đầu tư.
Sau thất bại, Bolte hiện làm nghiên cứu tại OpenAI. Ông nói thu nhập cá nhân của mình hiện còn cao hơn tổng số tiền K-Scale từng huy động được. Ông cũng đã mua một robot Unitree R1 và đầu tư vào đợt IPO của Unitree. Theo Bolte, “ngoài Trung Quốc, Unitree không thực sự có đối thủ”.
.jpg)
Thung lũng Silicon có AI, nhưng Trung Quốc có “cơ thể” cho AI
Nếu nhìn vào quá trình K-Scale sụp đổ, vấn đề không chỉ nằm ở vốn. Nó nằm sâu hơn ở năng lực sản xuất. K-Scale từng phải tìm nguồn cung tại Trung Quốc. Năm 2024, toàn bộ bộ truyền động của công ty được mua từ một doanh nghiệp tại Tô Châu, trong khi bo mạch được đặt từ Thâm Quyến và công ty tiếp tục tìm đối tác sản xuất tại Đông Quan.
Cựu giám đốc vận hành Từ Duệ từng cho biết K-Scale đã thử gia công linh kiện tại khu vực vịnh San Francisco. Kết quả, thời gian giao hàng thậm chí còn chậm hơn việc vận chuyển linh kiện từ Trung Quốc.
Trong ngành robot, tốc độ này có ý nghĩa sống còn. Một robot thử nghiệm bị hỏng không chỉ là một sản phẩm cần sửa, mà còn là một vòng lặp nghiên cứu bị kéo dài. Xu Rui kể rằng một nhóm nghiên cứu Mỹ mà ông biết từng phải dừng thử nghiệm sau khi làm hỏng ba robot Unitree, bởi vận chuyển, thông quan và sửa chữa khiến chu kỳ cải tiến kéo dài từ vài ngày lên vài tuần.
Cùng một khoản tiền 1 triệu USD, theo Từ Duệ, có thể chỉ đủ để một công ty duy trì hoạt động và thực hiện một vòng cải tiến phần cứng lớn tại vùng Vịnh San Francisco. Tại Thâm Quyến, số tiền đó có thể đủ cho khoảng 10 vòng cải tiến. Đây chính là khác biệt mà K-Scale nhận ra quá muộn.
Trong nội bộ công ty từng tồn tại điều Từ Duệ gọi là “chủ nghĩa sô-vanh mô hình lớn”. Đó là niềm tin rằng khi AI ngày càng thông minh, phần cứng có thể được đơn giản hóa và nhiều vấn đề vật lí có thể giao cho mô hình AI giải quyết.
Nhưng robot không hoạt động như một chatbot. Một mô hình ngôn ngữ trả lời sai có thể chỉ khiến người dùng nhận được một câu trả lời không chính xác. Một bộ truyền động robot hoạt động sai có thể khiến cả cánh tay đập vào kết cấu, làm hỏng máy và buộc đội ngũ kĩ thuật phải sửa chữa.
Vì vậy, phần cứng không phải “vỏ bọc” đơn giản cho AI. Nó là một hệ thống cơ khí phức tạp đòi hỏi hàng nghìn linh kiện, quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, logistics và khả năng lặp lại với chi phí thấp. Đây cũng là nơi Trung Quốc đang có lợi thế rõ rệt.
Theo Smart Analytics Global, thế mạnh của Trung Quốc hiện tập trung ở kỹ thuật phần cứng, tích hợp chuỗi cung ứng, kiểm soát chi phí, tốc độ cải tiến và sản xuất quy mô lớn. Trong khi đó, Mỹ vẫn có ưu thế về mô hình AI nền tảng, thuật toán trí tuệ nhân tạo hiện thân, năng lực tính toán và khả năng xử lí các nhiệm vụ phức tạp.
Hai hệ sinh thái đang tồn tại như hai mặt đối lập. Mỹ có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn và công nghệ AI tiên tiến, nhưng chi phí sản xuất cao và tốc độ lặp lại phần cứng chậm. Trung Quốc có mạng lưới nhà máy và nhà cung cấp dày đặc, cho phép doanh nghiệp nhanh chóng sản xuất, thử nghiệm, làm hỏng, sửa chữa và tiếp tục tạo ra phiên bản mới.
Từ góc nhìn đó, robot hình người không chỉ là cuộc đua về AI. Đó còn là cuộc đua về khả năng đưa AI vào một cơ thể với chi phí thấp và tốc độ cao.
Nghịch lí Figure AI - Unitree: Ai mới đang được định giá quá cao?
Khoảng cách giữa hai hệ sinh thái được thể hiện rõ nhất qua số lượng robot được xuất xưởng. Theo dữ liệu mới nhất từ Smart Analytics Global, nửa đầu năm 2026, toàn cầu xuất xưởng khoảng 19.100 robot hình người, tăng 272% so với cùng kì năm trước.
Trung Quốc gần như chiếm trọn thị trường. Chỉ riêng Unitree và Agibot đã đóng góp khoảng ba phần tư tổng lượng robot xuất xưởng. Agibot đạt khoảng 8.400 robot trong nửa đầu năm, tăng 562%, chiếm 44% thị phần toàn cầu. Unitree xuất xưởng khoảng 5.900 robot, tăng 170%, tương đương 31% thị phần.
Tổng cộng, các doanh nghiệp Trung Quốc chiếm hơn 97% lượng robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu, trong khi thị trường nội địa Trung Quốc hấp thụ hơn 85% nhu cầu toàn cầu.
Robot cũng đang dần rời khỏi phòng trưng bày. Trong nửa đầu năm 2026, các ứng dụng công nghiệp và thương mại chiếm hơn 70% lượng robot được xuất xưởng, tăng mạnh so với khoảng 50% một năm trước. Sản xuất, logistics và kho vận đang trở thành những lĩnh vực ứng dụng chủ yếu.
Dù vậy, điều này chưa đồng nghĩa robot hình người đã đạt đến giai đoạn thương mại hóa hoàn toàn. Nhiều dự án vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm và xác minh. Câu hỏi quan trọng trong 1-2 năm tới là liệu các dự án này có chuyển thành những đơn hàng lặp lại và triển khai quy mô lớn hay không.
Trong khi đó, các công ty Mỹ vẫn có khoảng cách rất lớn về sản lượng. Theo Deutsche Bank, trong năm 2025, Figure AI và Agility Robotics mỗi công ty xuất xưởng khoảng 150 robot. Cùng thời gian, Unitree xuất xưởng khoảng 5.500 robot và Agibot khoảng 5.100 chiếc. Thế nhưng thị trường lại định giá hai bên theo hướng gần như ngược lại.
Figure AI sau vòng gọi vốn Series C được định giá khoảng 39 tỉ USD, cao hơn nhiều lần mức định giá khoảng 9 tỉ USD của Unitree sau IPO. Nếu chỉ nhìn vào sản lượng, sự chênh lệch thậm chí còn khó giải thích hơn: 150 robot của Figure AI so với khoảng 5.500 robot của Unitree trong năm 2025.
Điều này phản ánh một thực tế của thị trường công nghệ là nhà đầu tư không chỉ định giá số robot đã bán, mà còn định giá khả năng sở hữu mô hình AI, công nghệ nền tảng và kì vọng về thị trường tương lai. Nhưng chính nghịch lí này cũng đang làm dấy lên tranh luận về nguy cơ “bong bóng” định giá robot hình người tại Thung lũng Silicon.
Unitree hiện có lợi thế không chỉ ở sản lượng mà còn ở khả năng thương mại hóa và kiểm soát chi phí. Ngược lại, nhiều startup Mỹ vẫn đang đặt cược vào kỳ vọng rằng lợi thế AI cuối cùng sẽ tạo ra giá trị vượt trội. Bài học từ K-Scale cho thấy một điều đơn giản nhưng có thể rất đắt giá: Một robot thông minh không thể tồn tại nếu không có một cơ thể đủ tốt, đủ rẻ và đủ dễ sản xuất.
Thung lũng Silicon có thể đang sở hữu những “bộ não” AI mạnh nhất thế giới. Nhưng để biến những bộ não ấy thành hàng triệu robot hoạt động ngoài đời thực, họ vẫn cần một hệ sinh thái phần cứng có khả năng sản xuất nhanh, rẻ và liên tục cải tiến. Và đó chính là khoảng trống mà Trung Quốc hiện đang khai thác rất nhanh.