Vì sao nền công nghiệp Hàn Quốc hụt hơi trước Trung Quốc?
Từ vị thế dẫn trước Trung Quốc trong nhiều ngành sản xuất, nền công nghiệp Hàn Quốc đang chứng kiến khoảng cách công nghệ và năng lực sản xuất thu hẹp nhanh chóng.
Khi Trung Quốc vươn lên làm chủ cả chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất đến thị trường, Seoul đứng trước bài toán không chỉ là “đuổi kịp Trung Quốc” mà phải tìm ra những lĩnh vực mà mình thực sự không thể bị thay thế.
Bốn ngành xuất khẩu chủ lực của công nghiệp Hàn Quốc đã bị Trung Quốc vượt qua
“Trước đây, khi viết báo cáo nội bộ, chúng tôi phải phân theo từng ngành và ghi rõ ‘lợi thế công nghệ trước Trung Quốc còn bao nhiêu năm’. Nhưng hiện nay, những báo cáo như vậy đã rất khó viết”.
Lời thừa nhận của ông Kim Deok-gu, Vụ trưởng Vụ Thương mại Đông Bắc Á thuộc Bộ Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên Hàn Quốc, tại một diễn đàn công khai đã phần nào phản ánh tâm lí lo ngại ngày càng lớn của ngành sản xuất nước này.
Trong nhiều thập niên, Hàn Quốc được xem là một trong những cường quốc công nghiệp hàng đầu châu Á, với những tập đoàn như Samsung, Hyundai, LG hay POSCO tạo dựng vị thế mạnh trên thị trường toàn cầu. Nhưng lợi thế từng giúp Hàn Quốc tự tin đứng trên Trung Quốc trong nhiều lĩnh vực đang thu hẹp nhanh hơn dự kiến.
Số liệu so sánh năng lực cạnh tranh của 5 nhóm hàng xuất khẩu chủ lực gồm bán dẫn, ô tô, máy móc, thép và hóa chất do Hiệp hội Thương mại Hàn Quốc công bố cho thấy Trung Quốc đã vượt Hàn Quốc ở 4/5 lĩnh vực.
Trong ngành ô tô, Hàn Quốc từ vị trí số một năm 2019 tụt xuống thứ hai vào năm 2024. Máy móc giảm từ vị trí thứ hai xuống thứ ba, trong khi thép từ vị trí dẫn đầu xuống thứ hai. Với hóa chất, Hàn Quốc vẫn đứng thứ hai nhưng Trung Quốc đã vươn lên vị trí số một.
Đáng lo ngại hơn, đây không chỉ là câu chuyện về thứ hạng hiện tại mà còn là tốc độ thay đổi. Một báo cáo do Liên đoàn Công nghiệp Hàn Quốc công bố tháng 11/2025 cho thấy trong 10 ngành xuất khẩu lớn nhất của nước này, một nửa đã bị Trung Quốc vượt qua về năng lực cạnh tranh doanh nghiệp. Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, cả 10 ngành có thể bị Trung Quốc vượt qua trong vòng 5 năm tới.
Nếu lấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Hàn Quốc làm mốc 100, các doanh nghiệp được khảo sát đánh giá Trung Quốc đã đạt 102,2 vào năm 2025. Đến năm 2030, con số này có thể tăng lên 112,3, gần sát mức 112,9 của Mỹ.
Xét theo từng lĩnh vực, Trung Quốc hiện dẫn trước Hàn Quốc về thép với mức 112,7, máy móc phổ thông 108,5, pin thứ cấp 108,4, màn hình 106,4 và ô tô cùng linh kiện 102,4.
Hàn Quốc vẫn có lợi thế trong bán dẫn với 99,3, điện tử - điện máy 99 và đóng tàu 96,7. Nhưng khoảng cách đang thu hẹp nhanh chóng. Đây chính là điều khiến giới công nghiệp Hàn Quốc lo ngại: những lĩnh vực từng được coi là “pháo đài” không còn giữ được khoảng cách an toàn.
Mô hình “kẻ theo sau nhanh” không còn đủ sức cạnh tranh
Sự lo lắng của Hàn Quốc không xuất hiện chỉ sau một vài năm Trung Quốc tăng tốc. Nó là hệ quả của sự thay đổi căn bản trong cấu trúc cạnh tranh công nghiệp tại Đông Á.
Trong nhiều thập niên, Hàn Quốc thành công nhờ mô hình được gọi là “kẻ theo sau nhanh” (Fast Follower). Thay vì phải dẫn đầu toàn bộ công nghệ, doanh nghiệp Hàn Quốc tập trung nguồn lực vào một số lĩnh vực sản xuất có giá trị cao, nhanh chóng học hỏi, cải tiến và thương mại hóa để vượt lên.
Mô hình này từng rất hiệu quả. Nhưng Trung Quốc hiện không còn chỉ đóng vai trò là quốc gia đi sau. Ông Ji Man-soo, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Tài chính Hàn Quốc, nhận định mô hình phát triển “kẻ theo sau nhanh” của Hàn Quốc đang đối mặt với khủng hoảng. Trung Quốc đã chuyển từ sản xuất giá rẻ sang làm chủ ngày càng nhiều công nghệ tiên tiến, phá vỡ sự phân công công nghiệp vốn tồn tại lâu nay trong khu vực.
Ở các ngành truyền thống, doanh nghiệp Hàn Quốc rơi vào thế bị ép từ hai phía: khó cạnh tranh về giá với Trung Quốc nhưng lại chưa đạt độ chính xác và chất lượng như Nhật Bản. Ở các ngành công nghệ cao, khoảng cách cũng đang thay đổi nhanh chóng. Báo cáo của Viện Công nghiệp Hàn Quốc công bố tháng 2/2026 cho thấy Trung Quốc đang tăng tốc mạnh trong robot, xe điện, pin và chip AI, thậm chí đã vượt Hàn Quốc ở một số khâu then chốt.
Ngành robot công nghiệp là ví dụ điển hình. Hàn Quốc chỉ còn giữ lợi thế tương đối nhỏ ở nghiên cứu và thiết kế, trong khi Trung Quốc vượt lên ở khâu mua sắm linh kiện, sản xuất quy mô lớn và mở rộng thị trường quốc tế. Quan trọng hơn, Trung Quốc đã tiến gần tới khả năng tự chủ toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu và phát triển đến thương mại hóa, sản xuất hàng loạt và bán hàng.
Ông Ji Man-soo cho rằng trong các ngành công nghiệp mới và thị trường mới, Trung Quốc đã hình thành năng lực tự chủ xuyên suốt quá trình từ nghiên cứu, thương mại hóa, sản xuất hàng loạt đến bán hàng. Điều này đặc biệt đáng chú ý ở xe điện, pin và năng lượng tái tạo, những lĩnh vực được xem là nền tảng của công nghiệp tương lai. Theo ông, khi Trung Quốc đã kiểm soát phần lớn chuỗi giá trị, Hàn Quốc với tư cách một “người đến sau” sẽ ngày càng khó tìm được vị trí để chen vào.
Ông Cho Eun-kyo, Trưởng nhóm Phân tích Công nghiệp Trung Quốc thuộc Viện Công nghiệp Hàn Quốc, đánh giá cạnh tranh công nghiệp Hàn - Trung đã chuyển từ giai đoạn đơn thuần “đuổi theo công nghệ” sang một cuộc cạnh tranh mang tính cấu trúc, bao phủ hệ sinh thái công nghiệp, chuỗi cung ứng và thị trường. Điều đó có nghĩa Hàn Quốc không còn chỉ phải cạnh tranh với sản phẩm Trung Quốc. Các doanh nghiệp nước này phải cạnh tranh với cả một hệ thống sản xuất ngày càng hoàn chỉnh của Trung Quốc.
Tuy nhiên, trong bức tranh đầy lo ngại này vẫn tồn tại một cơ hội mà Hàn Quốc có thể tận dụng: sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu do cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung. Khi Mỹ và châu Âu tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong những ngành công nghiệp quan trọng, các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể trở thành lựa chọn thay thế. Ông Ji Man-soo cho rằng Seoul không nhất thiết phải vượt Trung Quốc trong mọi ngành, mà nên tận dụng quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng để trở thành “nhà cung cấp thay thế tốt nhất ngoài Trung Quốc” trong các lĩnh vực như đóng tàu, quốc phòng, ô tô, pin và thiết bị điện.
Giáo sư Kim Byung-chyun, chuyên ngành kinh tế tại Đại học Quốc gia Seoul, gọi đây là một “liên minh sản xuất mới”, trong đó Mỹ tìm cách thu hút năng lực sản xuất của các đồng minh như Hàn Quốc để xây dựng chuỗi cung ứng ít phụ thuộc Trung Quốc hơn. Nhưng các chuyên gia cũng cảnh báo Hàn Quốc không thể dựa mãi vào lợi thế địa chính trị.
Từ “đuổi kịp Trung Quốc” đến xây dựng năng lực không thể thay thế
Nếu muốn tận dụng khoảng thời gian này, Hàn Quốc phải nhanh chóng chuyển dịch khỏi cuộc cạnh tranh với Trung Quốc ở các sản phẩm phổ thông, nơi lợi thế về quy mô và chi phí của Bắc Kinh ngày càng lớn.
Ông Ji Man-soo cho rằng Hàn Quốc cần chuyển sản phẩm và quy trình sản xuất sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, đồng thời khắc phục điểm yếu ngày càng rõ trong vật liệu, linh kiện và thiết bị, thường được gọi là “tiểu bộ trang”.
Đây là mắt xích đặc biệt quan trọng bởi một nền công nghiệp hiện đại không thể chỉ dựa vào những tập đoàn lớn. Nếu phụ thuộc vào nguồn vật liệu, linh kiện và thiết bị từ bên ngoài, lợi thế ở khâu sản phẩm cuối cùng vẫn có thể bị phá vỡ khi chuỗi cung ứng gặp biến động.
Một hướng đi khác là đưa AI vào toàn bộ quá trình sản xuất. Bộ trưởng Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên Hàn Quốc Chung Jung-geun cảnh báo Trung Quốc đã vượt lên và Hàn Quốc hiện ở vị trí phải đuổi theo. Theo ông, nếu không thể dùng AI để chuyển đổi những ngành sản xuất cốt lõi như ô tô, đóng tàu và pin thể rắn, ngành sản xuất Hàn Quốc sẽ không có tương lai.
Chính phủ Hàn Quốc đang thúc đẩy liên minh M.AX, một chương trình hợp tác công - tư nhằm tái cấu trúc hệ thống sản xuất dựa trên AI, dữ liệu và tự động hóa. Khoảng 1.300 tổ chức đã tham gia sáng kiến này và Hàn Quốc dự kiến đầu tư 700.000 tỉ won, tương đương khoảng 4,81 tỉ USD, vào lĩnh vực AI sản xuất trong năm tới. Bên cạnh công nghệ, Seoul cũng được khuyến nghị nhìn nhận một số ngành công nghiệp dưới góc độ an ninh quốc gia.
Ông Dương Chung Thụy, nghiên cứu viên trưởng tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Đối ngoại thuộc Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hàn Quốc, cho rằng Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu đều coi đóng tàu và vận tải biển là những ngành liên quan đến an ninh và chuỗi cung ứng, từ đó sử dụng chính sách nhà nước để tái thiết ngành. Trong khi đó, Hàn Quốc vẫn có xu hướng nhìn các lĩnh vực này chủ yếu dưới góc độ thương mại. Thay đổi nhận thức vì thế cũng quan trọng không kém thay đổi công nghệ.
Hàn Quốc cũng cần từ bỏ mục tiêu thiếu thực tế là phải vượt Trung Quốc trong mọi lĩnh vực. Viện Công nghiệp Hàn Quốc cho rằng Seoul nên thừa nhận Trung Quốc đã trở thành một cường quốc sản xuất, phân tích sâu chuỗi giá trị từng ngành và tìm kiếm nhu cầu thực tế của thị trường Trung Quốc để xác định những lĩnh vực có thể cạnh tranh hoặc hợp tác.
Sự thay đổi trong tâm thế cạnh tranh đã thể hiện rất rõ qua các cuộc khảo sát doanh nghiệp. Chỉ 32,4% doanh nghiệp sản xuất Hàn Quốc hiện cho rằng năng lực công nghệ của họ vượt doanh nghiệp Trung Quốc, trong khi tỉ lệ này từng gần 90% vào năm 2010.
Trung Quốc đã không còn là đối thủ mà Hàn Quốc có thể vượt qua bằng cách đầu tư thêm vào một vài công nghệ. Đây đã trở thành cuộc cạnh tranh giữa những hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn. Vì vậy, bài toán của Hàn Quốc trong thập niên tới có lẽ không phải là tìm cách giành lại toàn bộ chuỗi giá trị mà Trung Quốc đang kiểm soát. Quan trọng hơn là tận dụng thời gian, công nghệ AI và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu để xây dựng những mắt xích có giá trị cao mà các đối thủ khó thay thế.