Viêm gan A, B, C, D, E: Đừng nhầm lẫn đường lây, coi chừng trả giá bằng sức khỏe
Viêm gan A, B, C, D, E có đường lây và mức độ nguy hiểm khác nhau. Hiểu đúng để phòng bệnh hiệu quả, chủ động tiêm vắc xin và tránh kì thị người mắc viêm gan.
Chỉ khác nhau một chữ cái trong tên gọi nhưng viêm gan A, B, C, D và E lại có đường lây truyền, mức độ nguy hiểm và cách phòng ngừa hoàn toàn khác nhau. Các chuyên gia y tế cảnh báo, hiểu sai về bệnh không chỉ khiến người dân chủ quan trong phòng ngừa mà còn có thể dẫn đến kì thị không đáng có đối với người mắc viêm gan.
Viêm gan A, E lây qua đường tiêu hóa
Một trong những hiểu lầm phổ biến là cho rằng tất cả các loại viêm gan đều lây truyền theo cùng một cách. Trên thực tế, viêm gan A và viêm gan E chủ yếu lây qua đường tiêu hóa, thông qua cơ chế phân - miệng. Nguồn lây có thể liên quan đến thực phẩm, nước uống bị nhiễm vi rút hoặc điều kiện vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường không bảo đảm.
Vì vậy, với hai bệnh này, những biện pháp tưởng như đơn giản như sử dụng nguồn nước an toàn, ăn chín uống sôi và rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh có vai trò quan trọng trong phòng ngừa.
Theo Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), viêm gan A thường diễn tiến cấp tính và phần lớn người bệnh có thể hồi phục hoàn toàn. Viêm gan E cũng chủ yếu gây bệnh cấp tính nhưng có thể đặc biệt nguy hiểm ở phụ nữ mang thai, người có bệnh gan nền hoặc người suy giảm miễn dịch.
Trong khi đó, viêm gan B và C lại có cơ chế lây truyền hoàn toàn khác. Viêm gan B có thể lây qua đường máu, từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở và qua quan hệ tình dục không an toàn. Viêm gan C chủ yếu liên quan đến đường máu, trong đó nguy cơ có thể xuất hiện khi dùng chung bơm kim tiêm, thực hiện thủ thuật không bảo đảm vô khuẩn hoặc sử dụng chung các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính máu.
Điều này cũng cho thấy một quan niệm cần được loại bỏ: người mắc viêm gan B hoặc C không lây bệnh cho người khác chỉ vì bắt tay, ôm, ho, hắt hơi hay ăn uống chung. Việc hiểu sai đường lây truyền không những không giúp phòng bệnh hiệu quả mà còn góp phần tạo ra sự kỳ thị, xa lánh đối với người bệnh.
Viêm gan D: Chỉ xuất hiện khi có viêm gan B
Đặc biệt hơn cả là viêm gan D. Vi rút viêm gan D không thể tự tồn tại và nhân lên nếu không có sự hiện diện của vi rút viêm gan B. Nói cách khác, người đã nhiễm viêm gan B mới có nguy cơ mắc thêm viêm gan D.
Khi đồng nhiễm hoặc bội nhiễm viêm gan D trên nền viêm gan B, tổn thương gan có thể diễn tiến nghiêm trọng hơn, làm gia tăng nguy cơ xơ gan, suy gan và các biến chứng nặng. Vì vậy, kiểm soát tốt viêm gan B cũng đồng nghĩa với việc góp phần ngăn chặn nguy cơ viêm gan D.
Một hiểu lầm khác cũng khá phổ biến là chỉ cần tiêm vắc xin viêm gan B thì có thể bảo vệ cơ thể trước tất cả các loại vi rút viêm gan. Thực tế, vắc xin viêm gan B không có tác dụng phòng viêm gan A, C hay E. Theo HCDC, hiện đã có vắc xin phòng viêm gan A và B, trong khi viêm gan C chưa có vắc xin phòng bệnh. Việc điều trị viêm gan C hiện chủ yếu dựa vào thuốc kháng vi rút tác động trực tiếp, với khả năng chữa khỏi cao ở nhiều trường hợp.
Đối với viêm gan B, tiêm chủng đóng vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là tiêm vắc xin cho trẻ sơ sinh trong vòng 24 giờ đầu sau sinh nhằm giảm nguy cơ lây truyền vi rút từ mẹ sang con. Đây cũng là một trong những nội dung phòng bệnh cần được gia đình đặc biệt quan tâm.
Để phòng ngừa viêm gan, HCDC khuyến cáo người dân duy trì hoạt động tiêm chủng và thường xuyên cập nhật thông tin về vắc xin, dịch vụ tiêm chủng cũng như các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng.
Thông điệp quan trọng được đặt ra là phòng bệnh viêm gan không thể chỉ dựa vào một biện pháp duy nhất. Người dân cần chủ động tiêm chủng đối với những bệnh đã có vắc xin, bảo đảm an toàn thực phẩm và nguồn nước, không dùng chung các vật dụng có nguy cơ dính máu, lựa chọn cơ sở y tế, nha khoa, xăm mình và làm đẹp bảo đảm quy trình vô khuẩn. Những người thuộc nhóm nguy cơ hoặc nghi ngờ từng phơi nhiễm cũng nên được tư vấn và xét nghiệm tại cơ sở y tế phù hợp.
Viêm gan A, B, C, D và E có thể cùng mang chữ “viêm gan”, nhưng không phải là một căn bệnh với một cách phòng ngừa duy nhất. Hiểu đúng đường lây truyền, chủ động tiêm chủng khi có vắc xin, thực hành vệ sinh an toàn và kiểm tra sức khỏe khi có nguy cơ là những bước quan trọng để bảo vệ lá gan. Quan trọng không kém, hiểu đúng về bệnh cũng là cách để cộng đồng loại bỏ những định kiến sai lầm và không kì thị người đang sống chung với viêm gan.
