Việt Nam cần làm gì nếu muốn sở hữu stablecoin riêng?
Sau khi nhận diện những rủi ro từ stablecoin USD và các “vùng xám” mà blockchain tạo ra cho quản lí, một câu hỏi khác được đặt ra: Việt Nam có nên phát triển một stablecoin riêng neo theo VND?
Về lí thuyết, một stablecoin neo theo VND có thể tạo thêm một lớp hạ tầng tài chính số, giúp đồng tiền Việt Nam hiện diện trực tiếp hơn trên các mạng blockchain. Người dùng có thể tiếp cận một tài sản số có giá trị gắn với VND thay vì phải thông qua stablecoin USD.
Không thể chỉ neo 1:1 là có thể cạnh tranh với stablecoin USD
Tuy nhiên, việc phát hành một token có giá trị 1:1 với VND không đồng nghĩa với việc thị trường sẽ tự động sử dụng nó. Theo Thạc sĩ Phạm Nhật Huy, chuyên gia tài chính từ SSI, khi được hỏi điều kiện để stablecoin neo VND có thể cạnh tranh với stablecoin USD, yếu tố cốt lõi là “sức mạnh nội tại của VND, thể hiện qua năng lực sản xuất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế”.
Đây là điểm cần được nhìn nhận rộng hơn câu chuyện công nghệ. Stablecoin về bản chất có thể giúp đưa một đồng tiền vào môi trường blockchain, nhưng không thể tự tạo ra sức mạnh kinh tế cho đồng tiền đó.
Stablecoin USD hiện có lợi thế không chỉ vì công nghệ blockchain mà còn bởi đồng USD đã giữ vai trò quan trọng trong thương mại, tài chính và các giao dịch xuyên biên giới. Chính mạng lưới sử dụng rộng lớn này tạo ra thanh khoản và nhu cầu tự nhiên đối với các stablecoin neo USD.
Vì vậy, nếu Việt Nam muốn có một stablecoin riêng, câu hỏi không nên dừng ở việc “có neo 1:1 với VND hay không”, mà phải là stablecoin đó sẽ được dùng để làm gì, phục vụ nhu cầu nào và có hệ sinh thái đủ lớn để duy trì thanh khoản hay không.
Một stablecoin VND có thể được pháp luật công nhận, được bảo chứng đầy đủ và vận hành trên một blockchain hiện đại. Nhưng nếu người dùng vẫn có nhu cầu chuyển sang stablecoin USD để giao dịch, thanh toán xuyên biên giới hoặc lưu trữ giá trị, stablecoin VND sẽ khó cạnh tranh chỉ bằng yếu tố pháp lí.
Như đã phân tích, stablecoin USD hiện chưa phải mối đe dọa lớn đối với Việt Nam trong ngắn hạn, nhưng khi khả năng chuyển đổi giữa stablecoin VND và stablecoin USD ngày càng thuận tiện, bài toán về vai trò của VND sẽ trở nên đáng chú ý hơn.
Muốn stablecoin riêng đi xa, phải chuẩn bị từ nền kinh tế
Nếu một stablecoin chỉ là “phiên bản blockchain” của VND, sức hấp dẫn của nó cuối cùng vẫn phụ thuộc vào sức hấp dẫn của chính đồng tiền được neo theo.
Do đó, phát triển stablecoin VND không nên được xem đơn thuần là một dự án công nghệ. Đây còn là câu chuyện về năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, mức độ hội nhập, nhu cầu thanh toán xuyên biên giới và niềm tin của người sử dụng đối với đồng nội tệ.
Thạc sĩ Phạm Nhật Huy cho rằng để cân bằng lợi ích của stablecoin với nguy cơ gia tăng đô la hóa, Việt Nam cần đồng thời nâng cao sức mạnh nội tại của nền kinh tế và trình độ về kinh tế - tài chính, công nghệ của người dân, nhà đầu tư, doanh nghiệp và các nhà làm chính sách.
Yếu tố “trình độ” này đặc biệt quan trọng khi stablecoin không còn chỉ là một tài sản được giao dịch trong thị trường mã hóa. Nếu trong tương lai chúng được sử dụng nhiều hơn cho thanh toán, chuyển tiền và các giao dịch xuyên biên giới, người sử dụng cần hiểu cả lợi ích, rủi ro tài chính lẫn cách thức vận hành công nghệ.
Với cơ quan quản lí, thách thức còn lớn hơn. Nhà quản lí không chỉ cần xác định stablecoin VND được phát hành như thế nào, tài sản bảo chứng ra sao, mà còn phải tính đến cách nó tương tác với ngân hàng, hệ thống thanh toán, thị trường tài sản mã hóa và stablecoin ngoại tệ.
Đây là lí do cách tiếp cận thử nghiệm có kiểm soát có thể vẫn có giá trị trong giai đoạn đầu. Thực tế đã chỉ ra rằng blockchain đang tạo ra những “vùng xám” mà các phương thức quản lí truyền thống khó bao phủ hoàn toàn. Với một stablecoin VND, thử nghiệm trong phạm vi phù hợp có thể giúp cơ quan quản lí quan sát nhu cầu thực tế, rủi ro và tác động trước khi mở rộng.
Một yếu tố khác cũng cần được tính đến là thời điểm. Theo ông Huy, tình hình kinh tế Việt Nam đến năm 2030, khi các doanh nghiệp ngày càng tiệm cận các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS, sẽ là thông tin quan trọng cho việc hoạch định chính sách sau đó.
Điều này cho thấy stablecoin VND không nên được nhìn như một sản phẩm cần tạo ra càng sớm càng tốt. Quan trọng hơn là Việt Nam phải chuẩn bị những điều kiện để khi stablecoin xuất hiện, nó có nhu cầu thực, thanh khoản thực và giá trị sử dụng thực.
Trong 5-10 năm tới, stablecoin có thể trở thành một nhân tố quan trọng của nền kinh tế số. Khi đó, Việt Nam sẽ không chỉ phải trả lời câu hỏi có cho phép stablecoin hay không, mà còn phải quyết định liệu VND có thể hiện diện đủ mạnh trong hạ tầng tài chính số đang hình thành hay không.
Nói cách khác, muốn sở hữu một stablecoin riêng, Việt Nam trước hết phải làm cho đồng tiền đứng sau stablecoin đủ mạnh. Công nghệ có thể tạo ra token, pháp luật có thể tạo ra khuôn khổ, nhưng chính sức mạnh của nền kinh tế mới quyết định một stablecoin VND có thể đi được bao xa.