Vụ rò rỉ dữ liệu lớn nhất lịch sử Apple ở Ấn Độ có làm chậm làn sóng rời Trung Quốc?

Khi Apple quyết định đặt cược vào Ấn Độ như thị trường chiến lược tiếp theo, Giám đốc điều hành Tim Cook muốn áp dụng công thức từng giúp hãng thành công vang dội tại Trung Quốc: Kết hợp mở rộng bán lẻ với phát triển năng lực sản xuất.

"Về cơ bản, chúng tôi đang mang những gì học được tại Trung Quốc nhiều năm trước và cách mở rộng quy mô ở đó để áp dụng cho Ấn Độ", Tim Cook nói với các nhà đầu tư vào tháng 2/2023. Khi đó, Apple ghi nhận doanh số quý cao chưa từng thấy tại thị trường Ấn Độ và chỉ còn vài tuần nữa sẽ khai trương những cửa hàng Apple đầu tiên tại quốc gia Nam Á này.

"Ấn Độ là một thị trường vô cùng hấp dẫn với chúng tôi", Tim Cook nhấn mạnh.

Tuy nhiên, đằng sau sự lạc quan đó còn là một tính toán thực dụng. Trong bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang và nguy cơ hàng hóa sản xuất tại Trung Quốc phải chịu thêm thuế quan của Mỹ, Apple muốn biến Ấn Độ thành trung tâm sản xuất mới nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Chiến lược này nhanh chóng mang lại kết quả. Theo hãng nghiên cứu thị trường Counterpoint Research, năm 2022, chỉ khoảng 6% iPhone trên toàn cầu được sản xuất ở Ấn Độ. Đến năm 2026, tỉ lệ này được dự báo vượt 25%.

Song gần đây, tham vọng của Apple phải đối mặt với một cú sốc lớn. Tháng 6, nhóm hacker World Leaks đã tấn công Tata Electronics - đối tác của Apple tại Ấn Độ chuyên sản xuất linh kiện và lắp ráp iPhone - rồi phát tán hơn 200.000 file dữ liệu lên dark web (mạng tối). Các nhà phân tích nhận định đây là vụ rò rỉ dữ liệu lớn nhất trong lịch sử Apple.

"Ấn Độ đã chứng minh có thể mở rộng quy mô sản xuất. Bây giờ, họ phải chứng minh có thể mở rộng niềm tin", ông Christopher Tang, giáo sư chuyên về quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu tại Đại học California - Los Angeles (Mỹ), chia sẻ với trang SCMP.

Theo Christopher Tang, dù Ấn Độ đã thành công trong việc mở rộng các dây chuyền lắp ráp sử dụng nhiều lao động, thu hút các nhà cung cấp lớn như Foxconn (Đài Loan) và Tata Electronics, đồng thời tận dụng hiệu quả các chính sách ưu đãi của chính phủ, vụ tấn công mạng cho thấy hệ sinh thái sản xuất của nước này vẫn còn yếu ở ba khía cạnh quan trọng: Quản trị và bảo mật thông tin; kỹ luật và năng lực quản lí của các nhà cung cấp; khả năng tích hợp giữa vận hành sản xuất và an ninh mạng.

"Ấn Độ hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm sản xuất toàn cầu lớn. Song để vượt Trung Quốc và trở thành 'công xưởng số một thế giới' lại là mục tiêu khó hơn rất nhiều", ông nhận định.

Apple có thể thận trọng hơn khi mở rộng sản xuất tại Ấn Độ

Các tài liệu bị đánh cắp từ Tata Electronics bao gồm danh sách linh kiện, nhà cung cấp của Apple cùng nhiều hình ảnh về mẫu iPhone 18 Pro chưa ra mắt.

Theo hãng tin Reuters, các tài liệu này còn tiết lộ chi tiết về các chip trên bo mạch chủ cùng hàng trăm linh kiện khác của thiết bị.

Apple, Tata Electronics và các cơ quan chức năng Ấn Độ được cho là đang điều tra vụ việc. Apple và Tata Electronics chưa đưa ra bình luận.

Theo Christopher Tang, điều đáng lo ngại nhất của vụ rò rỉ là lợi thế cạnh tranh của Apple không chỉ phụ thuộc vào hệ thống bảo mật nội bộ mà còn dựa trên toàn bộ mạng lưới đối tác sản xuất toàn cầu.

"Vụ việc này có thể khiến Apple thận trọng hơn trong việc chuyển giao các dữ liệu thiết kế nhạy cảm nhất và triển khai sản xuất hàng loạt những dòng sản phẩm phức tạp nhất tại các trung tâm sản xuất mới", ông nhận định.

Đây cũng không phải thử thách đầu tiên với ngành sản xuất của Ấn Độ. Năm 2024, một vụ hỏa hoạn tại nhà máy Tata Electronics ở bang Tamil Nadu từng khiến hoạt động sản xuất bị đình trệ.

Tuy vậy, giới phân tích cho rằng sự cố lần này sẽ không làm thay đổi vai trò ngày càng quan trọng của Ấn Độ trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của Apple.

Tarun Pathak, Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research, cho rằng đây sẽ là một quá trình khắc phục và cải thiện, chứ không phải mối đe dọa có thể làm đổ vỡ quan hệ hợp tác giữa Tata Electronics và Apple.

Ông dự đoán vụ việc sẽ buộc toàn bộ ngành điện tử phải rà soát lại hạ tầng công nghệ thông tin và hệ thống an ninh mạng.

Tham vọng Made in India chịu thêm áp lực

Vụ rò rỉ cũng phủ bóng lên sáng kiến Make in India (Sản xuất tại Ấn Độ) của Thủ tướng Narendra Modi, vốn đặt mục tiêu biến Ấn Độ thành trung tâm sản xuất và đổi mới sáng tạo toàn cầu, cạnh tranh trực tiếp với vị thế "công xưởng thế giới" của Trung Quốc.

Việc Apple mở rộng sản xuất đã kéo theo làn sóng đầu tư mạnh mẽ của các nhà cung cấp lớn như Foxconn và Tata Electronics tại nhiều bang, từ Tamil Nadu đến Karnataka.

Năm ngoái, Foxconn tiếp tục rót thêm 1,5 tỉ USD vào hoạt động tại Ấn Độ. Tuy nhiên, kế hoạch mở rộng của Apple cũng chịu sức ép từ Mỹ. Tháng 5 vừa qua, Tổng thống Donald Trump công khai cho biết ông đã đề nghị Tim Cook ngừng xây thêm nhà máy ở Ấn Độ và tăng sản xuất ngay trên đất Mỹ.

Không chỉ Apple, nhiều hãng smartphone khác như Samsung, Xiaomi, OPPO và vivo cũng đã xây dựng các cơ sở sản xuất tại Ấn Độ.

Theo số liệu chính thức, 99,2% điện thoại di động bán tại thị trường Ấn Độ hiện được sản xuất ngay trong nước, giúp quốc gia này trở thành nhà sản xuất điện thoại lớn thứ hai thế giới tính theo sản lượng, chỉ sau Trung Quốc.

Tuần trước, chính phủ Ấn Độ tiếp tục công bố chương trình hỗ trợ trị giá 6,5 tỉ USD nhằm khuyến khích các hãng smartphone sản xuất trong nước và sử dụng nhiều linh kiện nội địa hơn. Mục tiêu là đưa tổng giá trị sản xuất điện thoại di động trong nước lên 460 tỉ USD trong 5 năm tới, đồng thời thúc đẩy mạnh xuất khẩu.

Apple phòng ngừa rủi ro hay đa dạng hóa chuỗi cung ứng?

Vai trò của Ấn Độ trong chuỗi cung ứng Apple ngày càng lớn. Năm 2025, Tim Cook cho biết phần lớn iPhone bán tại Mỹ hiện được sản xuất ở Ấn Độ, còn gần như toàn bộ iPad, Mac, Apple Watch và AirPods bán tại Mỹ được sản xuất ở Việt Nam.

Trong khi đó, Trung Quốc vẫn là nơi sản xuất phần lớn sản phẩm Apple bán cho các thị trường còn lại trên thế giới.

Chiến lược này được gọi là China Plus One - đa dạng hóa chuỗi cung ứng bằng cách bổ sung các quốc gia khác nhưng không rời bỏ Trung Quốc hoàn toàn. Mục tiêu là giảm rủi ro địa chính trị cũng như tránh tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng như từng xảy ra trong đại dịch COVID-19.

Với Apple, China Plus One chủ yếu là biện pháp phòng ngừa rủi ro địa chính trị chứ không đơn thuần nhằm tối ưu chi phí, theo Sun Chenghao - chuyên gia tại Trung tâm Chiến lược và An ninh Quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc).

"Vụ việc lần này sẽ không khiến Apple đảo ngược chiến lược, nhưng sẽ nhắc nhở rằng không thể đơn giản sao chép mô hình thành công ở Trung Quốc rồi áp dụng nguyên xi cho Ấn Độ", Sun Chenghao bình luận.

Theo ông, nhiều người thường chỉ nhắc đến lợi thế của Trung Quốc về chi phí thấp, quy mô lớn và hiệu quả sản xuất, trong khi đánh giá thấp những lợi thế "mềm" như: Văn hóa bảo mật thông tin thương mại; khả năng phản ứng rất nhanh trước sự cố; hệ thống quản trị rủi ro được xây dựng qua nhiều thập kỉ.

"An ninh chuỗi cung ứng là một năng lực cốt lõi trong sản xuất", Sun Chenghao nhấn mạnh.

Mỗi mắt xích mới đều tạo thêm một điểm dễ bị tấn công mới

Theo các chuyên gia, chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng giúp giảm rủi ro địa chính trị nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều nguy cơ an ninh mạng hơn.

"Khi chuỗi cung ứng bị phân tán, doanh nghiệp buộc phải chia sẻ bản thiết kế, dữ liệu thử nghiệm, danh sách nhà cung cấp, tiêu chuẩn chất lượng và quy trình nội bộ cho nhiều đối tác hơn. Mỗi mắt xích được bổ sung đều đồng nghĩa với một điểm dễ bị tấn công mới", Sun Chenghao nói.

Một nguồn tin trong chuỗi cung ứng của Apple cho biết các cuộc tấn công mạng hiện là mối đe dọa chung với mọi nhà cung cấp, đặc biệt sau khi AI phát triển bùng nổ.

"Không chỉ Tata, hầu hết nhà cung cấp đều từng bị tấn công theo cách này hay cách khác. Sự cố của Tata đã gióng lên hồi chuông cảnh báo cho toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu", người này nói với SCMP.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng dù Ấn Độ đang chịu nhiều sự chú ý sau vụ việc, an ninh mạng là cuộc chạy đua không có điểm kết thúc và mọi doanh nghiệp, ở bất kì quốc gia nào, đều phải liên tục đầu tư để theo kịp các hình thức tấn công ngày càng tinh vi.