1,8 tỉ USD cho công nghệ lượng tử: Việt Nam có thể học gì từ Pháp?
TP.HCM thúc đẩy kết nối hệ sinh thái công nghệ lượng tử Việt Nam – Pháp, hướng đến nghiên cứu ứng dụng, thử nghiệm, đồng phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực.
Kết nối hệ sinh thái công nghệ lượng tử
Ngày 21/10, Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM (HCMC C4IR) phối hợp với Tiểu ban Khoa học công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Ban Nghiên cứu phát triển TP.HCM và Văn phòng Thương vụ Pháp (Business France) tổ chức hội thảo “Đối thoại và kết nối hệ sinh thái công nghệ lượng tử Việt Nam – Pháp”.
Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng tác động đến năng lực cạnh tranh, hội thảo hướng đến kết nối cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước. Trọng tâm là tìm kiếm cơ hội hợp tác, xác định khả năng ứng dụng công nghệ lượng tử (CNLT) và thúc đẩy các chương trình có tính thực tiễn.
Hội thảo do ông Phạm Phú Trường - Phó giám đốc HCMC C4IR, chủ trì. Tham dự có ông Đỗ Hữu Hiền - Phó trưởng Tiểu ban Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số TP.HCM; ông Etienne Ranaivoson- Tổng Lãnh sự Pháp tại TP.HCM; cùng đại diện các cơ quan, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước. Đoàn doanh nghiệp Pháp gồm Quandela, Quobly, QPerfect và Thales, mang đến những trao đổi về năng lực công nghệ, tiềm năng ứng dụng và cơ hội hợp tác tại Việt Nam.
Từ mục tiêu kết nối đó, ông Phạm Phú Trường cho biết TP.HCM đang xây dựng khung phát triển kinh tế lượng tử, làm cơ sở lựa chọn công nghệ và giải pháp phù hợp. Theo ông, hội thảo vừa thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại và công nghệ, vừa tạo điều kiện để thành phố tiếp thu kinh nghiệm quốc tế trong phát triển hệ sinh thái lượng tử.
Một hướng nghiên cứu được đặt ra là ứng dụng CNLT trong quản trị siêu đô thị tại TP.HCM đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Các ý kiến và đề xuất tại hội thảo sẽ được tổng hợp, phục vụ chương trình Diễn đàn Kinh tế mùa Thu năm 2026, dự kiến diễn ra từ ngày 26 đến 29/10.
Về phía Pháp, ông Etienne Ranaivoson cho biết đây là lần đầu tiên phía Pháp tổ chức trao đổi chuyên sâu về CNLT tại Việt Nam. Trước đó, đoàn đã làm việc tại Hà Nội với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và ký biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) với Tập đoàn FPT.
Theo ông Etienne Ranaivoson, các hoạt động này nằm trong định hướng thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024. Trong đó, TP.HCM là địa bàn có nhiều tiềm năng hợp tác nhờ sự năng động về kinh tế và khoa học kỹ thuật.
Ông cho rằng CNLT cần được phát triển trong mối liên hệ với các lĩnh vực công nghệ khác, thay vì hoạt động riêng lẻ. Bán dẫn là một trong những lĩnh vực có liên quan. Hiện phía Pháp đang hợp tác với Trường Đại học Bách khoa TP.HCM trong lĩnh vực này, đồng thời duy trì hoạt động của các doanh nghiệp và phòng thí nghiệm tại Việt Nam.
Từ bài toán đô thị đến các chương trình hợp tác cụ thể
Từ định hướng phát triển hệ sinh thái, hội thảo chuyển sang xác định những nhu cầu ứng dụng cụ thể tại TP.HCM. Các lĩnh vực được đề cập gồm tài chính – ngân hàng, quản trị rủi ro, logistics, điều phối giao thông, quản lý năng lượng, ứng phó biến đổi khí hậu và an toàn thông tin.
Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, các bên trao đổi về khả năng ứng dụng công nghệ mới để tối ưu hóa hoạt động và quản trị rủi ro, gắn với định hướng phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM. Với logistics và giao thông, trọng tâm là nghiên cứu các giải pháp tối ưu hóa hoạt động tại cảng biển, sân bay và những hệ thống vận hành phức tạp.
Bên cạnh hiệu quả vận hành, an toàn thông tin cũng là vấn đề cần được chuẩn bị từ sớm. Sự phát triển của máy tính lượng tử trong tương lai có thể tạo ra thách thức đối với một số hệ thống mật mã hiện nay. Vì vậy, nghiên cứu các giải pháp bảo vệ dữ liệu và hạ tầng số cần được xem xét trong quá trình xây dựng chiến lược công nghệ của thành phố.
Tuy nhiên, để chuyển những tiềm năng này thành ứng dụng thực tế, bài toán nguồn lực cần được giải quyết. Tiến sĩ Nguyễn Lương Quang - Trưởng Ban Nghiên cứu và phát triển mạng lưới CNLT Việt Nam, cho rằng nguồn tài chính là một trong những vấn đề quan trọng nhất khi Việt Nam xây dựng và phát triển lĩnh vực này.
Theo ông, Pháp đã triển khai chương trình quốc gia về CNLT với nguồn kinh phí được nêu ở mức 1,8 tỉ USD. Quá trình phát triển có sự tham gia của các tập đoàn, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước. Kinh nghiệm này đặt ra yêu cầu đối với Việt Nam về cơ chế đầu tư dài hạn, nguồn lực nghiên cứu và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.
Từ kinh nghiệm của Pháp, ông Quang đề xuất TP.HCM nghiên cứu mô hình Paris-Saclay, nơi tập trung các trường đại học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ. Việc kết nối các chủ thể trong cùng hệ sinh thái tạo điều kiện thúc đẩy nghiên cứu, chia sẻ nguồn lực và phát triển những hướng công nghệ mới.
Bên cạnh nguồn vốn và hạ tầng nghiên cứu, nhân lực cũng là yếu tố quyết định khả năng phát triển lâu dài. Tiến sĩ Nguyễn Lương Quang cho rằng Việt Nam cần mở rộng các chương trình nghiên cứu chung với Pháp, tạo điều kiện để sinh viên, nghiên cứu sinh và nhà khoa học tham gia đào tạo, trao đổi chuyên môn và phát triển công nghệ.
Theo ông, hợp tác có thể bắt đầu bằng những dự án quy mô nhỏ, sau đó mở rộng dựa trên năng lực và kết quả thực hiện. Cách tiếp cận này giúp các bên tích lũy kinh nghiệm, từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu và hình thành mạng lưới nhân lực chuyên sâu.
“Vậy làm thế nào để Việt Nam có những dự án nghiên cứu chung? Có thể chúng ta xây dựng từ những dự án nhỏ, sau đó đến dự án lớn, để từ đó có điều kiện học hỏi CNLT của Pháp, có cơ hội phát triển ngành CNLT và trao đổi nhân tài giữa Việt Nam và Pháp”, Tiến sĩ Nguyễn Lương Quang nói.
Những đề xuất về vốn, nghiên cứu và đào tạo cũng là cơ sở để xác định các bước hợp tác tiếp theo. Ông Phạm Phú Trường cho biết HCMC C4IR định hướng chuyển từ trao đổi kinh nghiệm sang thúc đẩy hợp tác thực chất, bắt đầu bằng việc xác định nhu cầu ứng dụng, lựa chọn mô hình phù hợp và thiết lập đầu mối kết nối lâu dài giữa hai bên.
Để thực hiện định hướng này, HCMC C4IR sẽ phối hợp với Business France tổng hợp các đề xuất, duy trì kênh trao đổi thông tin và hỗ trợ kết nối doanh nghiệp. Những hướng hợp tác được quan tâm gồm nghiên cứu khả năng ứng dụng, thử nghiệm, đồng phát triển công nghệ, trao đổi chuyên môn và đào tạo kỹ sư, chuyên gia.
Việc lựa chọn dự án sẽ căn cứ vào nhu cầu thực tế, năng lực của các bên và điều kiện triển khai. Đây cũng là cơ sở để phân biệt những lĩnh vực có thể nghiên cứu ngay với những hướng cần thêm thời gian, nguồn lực và sự chuẩn bị về công nghệ.
Các ý kiến tại hội thảo sẽ tiếp tục được HCMC C4IR tổng hợp để đưa vào những phiên thảo luận chuyên sâu tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu năm 2026. Thông qua diễn đàn này, các bên có thêm cơ hội trao đổi về mô hình hợp tác và khả năng ứng dụng CNLT tại TP.HCM.
Từ kết nối ban đầu giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu, mục tiêu đặt ra là từng bước hình thành các chương trình hợp tác Việt Nam – Pháp có tính khả thi. Qua đó, TP.HCM có thêm cơ sở xác định hướng ứng dụng công nghệ lượng tử phù hợp với nhu cầu phát triển của thành phố trong những năm tới.
HCMC C4IR là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND TP.HCM, được thành lập theo Quyết định số 4174/QĐ-UBND ngày 25/9/2024, trên cơ sở thỏa thuận hợp tác giữa UBND TP.HCM và Diễn đàn Kinh tế thế giới ký ngày 16/1/2024.
Trung tâm là thành viên mạng lưới Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế thế giới. HCMC C4IR thực hiện chức năng nghiên cứu, tư vấn chính sách, thí điểm và lan tỏa các mô hình ứng dụng công nghệ mới phục vụ phát triển kinh tế – xã hội của TP.HCM.
