13.293 tỉ đồng thu về từ 'bom tấn' IPO Điện Máy Xanh thuộc về ai?

IPO của Điện máy Xanh không đạt kỳ vọng nhưng vẫn là “bom tấn”

Theo kế hoạch ban đầu, DMX bán ra 179,5 triệu cổ phiếu trong đợt IPO với mức giá 80.000 đồng/cổ phiếu, tương ứng 16,3% vốn điều lệ, nhằm thu về 14.360 tỉ đồng.

Tuy nhiên, ngày 17/6 trên trang Facebook cá nhân, ông Đoàn Văn Hiểu Em – CEO của Điện Máy Xanh – đăng tải thông tin, kết quả đăng ký mua từ nhà đầu tư khoảng 166 triệu cổ phiếu (bao gồm cả 1% cổ phiếu phát hành riêng lẻ), tương ứng tỉ lệ phát hành 14%, số tiền dự kiến thu về là 13.293 tỉ đồng.

Như vậy, nếu so với mục tiêu đề ra ban đầu, đợt IPO của DMX không đạt được kỳ vọng. Tỉ lệ hấp thụ cổ phiếu trong đợt IPO chỉ đạt khoảng 92,48%, vẫn còn dư khoảng 13,5 triệu cổ phiếu chưa bán được.

Tuy nhiên, tính theo tỉ giá hiện tại, khoản tiền dự kiến thu về của DMX tương ứng hơn nửa tỉ USD, vẫn trở thành “bom tấn” IPO trong khoảng 5 năm trở lại đây, và là “bom tấn” IPO lớn nhất trong ngành bán lẻ từ trước tới nay.

Nếu DMX hoàn tất đợt IPO trong trường hợp nhà đầu tư thanh toán đầy đủ cho 166 triệu cổ phiếu đã đặt mua (nghĩa là không xảy ra việc bỏ cọc như trong trường hợp tại Công ty CP chứng khoán LPB mới đây, có 113.400 cổ phiếu được đặt mua nhưng phút cuối nhà đầu tư bỏ cọc hoặc không nộp đủ tiền), vốn điều lệ của doanh nghiệp sẽ đạt 12.672,8 tỉ đồng, vốn hóa thị trường tính theo mức giá IPO đạt khoảng 101.382,4 tỉ đồng. Nếu tính theo mức tỉ giá 1 USD = 26.300 đồng, vốn hóa DMX tương đương 3,85 tỉ USD.

13.293 tỉ đồng thu về từ đợt IPO thuộc về ai?

Khoản tiền “khủng” 13.293 tỉ đồng thu về từ đợt IPO mang giá trị thặng dư rất lớn vì mức giá phát hành mỗi cổ phiếu lên tới 80.000 đồng, trong khi mệnh giá mỗi cổ phiếu chỉ 10.000 đồng, khoản chênh lệch tới 70.000 đồng/cổ phiếu.

Nhưng cũng chính vì thế, không phải tất cả số tiền 13.293 tỉ đồng là thặng dư vốn cổ phần. Trong số tiền này, vốn điều lệ từ 166 triệu cổ phiếu là 1.660 tỉ đồng. Ngoài ra, Điện Máy Xanh còn phải trừ đi các chi phí tư vấn, bảo lãnh phát hành, pháp lý, kiểm toán, tổ chức sự kiện và truyền thông… Các chi phí này có thể chiếm từ 0,5-1,5% tổng giá trị số cổ phiếu IPO. Khoản tiền còn lại là thặng dư vốn cổ phần, có thể xung quanh mức 11.500 tỉ đồng.

Về bản chất kế toán, cả 2 khoản vốn điều lệ và thặng dư vốn cổ phần đều là tài sản doanh nghiệp và nằm trong vốn chủ sở hữu, thuộc về cổ đông, doanh nghiệp chỉ là pháp nhân đứng ra đại diện quản lý. Tuy nhiên, việc sử dụng 2 khoản tiền này về bản chất rất khác nhau.

Đối với khoản thặng dư vốn cổ phần, cổ đông có thể được hưởng lợi trực tiếp thông qua việc doanh nghiệp phát hành cổ phiếu thưởng, trả cổ tức bằng tiền, hoặc giữ lại để gia tăng giá trị sổ sách từ đó củng cố giá cổ phiếu trên thị trường. Hoặc cũng có thể, doanh nghiệp dùng khoản tiền này để tái đầu tư mở rộng kinh doanh. Tuy nhiên, để thực hiện được những việc này cần phải có ý kiến của cổ đông và được cổ đông chấp thuận.

Trong khi đó, đối với khoản vốn điều lệ, doanh nghiệp hoặc ngay cả đại hội đồng cổ đông cũng không có quyền đem chia chác như trường hợp thặng dư vốn cổ phần. Khoản vốn điều lệ theo quy định, được phép đầu tư vào sản xuất kinh doanh (như đầu tư mở rộng các cửa hàng điện máy, góp vốn phát triển chuỗi Erablue tại Indonesia, hay xây dựng hệ thống kho vận và logistics), thông qua quyết định của ban điều hành doanh nghiệp.

Tuy nhiên, vốn điều lệ cũng có thể tiếp tục được tăng lên hoặc thu hẹp lại. Đối với một số doanh nghiệp đã có vốn điều lệ lớn và có thặng dư vốn cổ phần nhiều, nhiều khi lại chọn hướng thu hẹp vốn điều lệ để gia tăng giá trị sổ sách của doanh nghiệp, qua đó củng cố giá cổ phiếu trên thị trường. Đây là một phương án mà công ty mẹ của DMX là MWG, đã thực hiện trong năm 2025. MWG đã mua lại 10 triệu cổ phiếu quỹ để hủy bỏ theo quy định. Qua đó, vốn điều lệ giảm đi, chỉ số EPS (lợi nhuận trên giá cổ phiếu) tăng lên. DMX cũng hoàn toàn có thể đi theo chính sách này của công ty mẹ, nhưng với điều kiện phải được cổ đông chấp thuận vì nguồn tiền mua cổ phiếu quỹ thường lấy từ lợi nhuận sau thuế hoặc thặng dư vốn cổ phần, là các “ngăn quỹ” thuộc quyền lợi trực tiếp và sát sườn với cổ đông.

Tuy nhiên, hệ sinh thái doanh nghiệp Thế Giới Di Động (MWG) nói chung ít có “thói quen” chia cổ tức bằng cổ phiếu thưởng từ thặng dư vốn cổ phần. Thay vào đó, MWG sử dụng để mua cổ phiếu quỹ, xử lý thặng dư âm… Điều này phản ánh, hệ sinh thái MWG và có thể cả DMX trong tương lai, có dòng tiền mặt mạnh và không chịu nhiều áp lực về vốn điều lệ hay vốn đầu tư.