3 người bị bắt vụ cải thảo Trung Quốc ngâm formaldehyde, các nước láng giềng lo sợ

Khi giới chức tại Hà Bắc xác nhận một số cải thảo Trung Quốc có dấu vết formaldehyde, câu chuyện không chỉ dừng ở một vụ vi phạm an toàn thực phẩm mà còn đặt ra câu hỏi về quy mô giám sát và những lỗ hổng khiến các vụ bê bối tương tự tái diễn.

Từ những chuyến xe chở cải thảo Trung Quốc đến dấu vết của hóa chất gây ung thư

Câu chuyện bắt đầu từ Hà Bắc, vùng sản xuất cải thảo lớn nhất Trung Quốc. Trong quá trình ghi hình hoạt động thu hoạch, nhà hoạt động môi trường kiêm blogger Ngư Liệp Thất Ca phát hiện một chi tiết bất thường là những cây cải thảo được nhúng vào một loại chất lỏng trong suốt trước khi chất lên xe tải để đưa tới các thị trường ở miền nam Trung Quốc.

Trong những video được đăng tải trên mạng xã hội, các chai có nhãn “dung dịch formaldehyde” xuất hiện trên hoặc gần những chiếc xe vận chuyển cải thảo.

Ngư Liệp Thất Ca sau đó lần theo hành trình của số cải thảo này tới một số khu chợ ở miền Nam. Các cơ quan chức năng tại địa phương tiến hành xét nghiệm và phát hiện formaldehyde trong những mẫu cải thảo liên quan.

Formaldehyde là hóa chất không màu, được biết đến với nhiều ứng dụng công nghiệp và bảo quản thi thể. Quan trọng hơn, đây là chất được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm chất gây ung thư ở người. Việc sử dụng formaldehyde để giữ thực phẩm tươi lâu bị cấm tại Trung Quốc.

Điều khiến vụ việc nhanh chóng vượt khỏi phạm vi một vi phạm đơn lẻ là chính quyền Trung Quốc đã xác nhận tính xác thực của những video được đăng tải. Giới chức cho biết đã phát hiện hành vi “bất hợp pháp” và lập tức mở cuộc điều tra.

Chính quyền huyện Khang Bảo, tỉnh Hà Bắc, cũng tiến hành điều tra khẩn cấp để truy xuất nguồn gốc và đường đi của số cải thảo nói trên.

Về mặt thương mại, động cơ của việc sử dụng formaldehyde được cho là khá đơn giản: Kéo dài độ tươi của cải thảo trong quá trình vận chuyển vào những tháng mùa hè và mùa thu nóng bức. Nhưng từ góc độ an toàn thực phẩm, đây lại là một ranh giới hoàn toàn khác. Một thủ thuật nhằm giảm hao hụt hàng hóa đã biến thành nguy cơ đối với sức khỏe người tiêu dùng.

Cục An toàn thực phẩm phát lệnh khẩn cấp kiểm tra bánh trung thu trên toàn quốc

Khởi tố 4 bị can sản xuất hơn 1.000 tấn giá đỗ ngâm hóa chất cấm tại TP.HCM

“Vậy bây giờ chúng ta còn ăn gì?”: Nỗi sợ lan trên mạng xã hội

Video của Ngư Liệp Thất Ca nhanh chóng lan truyền mạnh trên mạng xã hội Trung Quốc. Sự phẫn nộ không chỉ xuất phát từ việc một số người buôn bán sử dụng hóa chất bị cấm mà còn từ cảm giác rằng người tiêu dùng có thể không biết thực phẩm mình mua đã được xử lí như thế nào trước khi xuất hiện trên quầy hàng.

“Bạn không thể ăn những cây cải thảo này vì nó có thể gây ung thư. Đây là hiện tượng phổ biến”, Ngư Liệp Thất Ca nói trong video. Dù blogger này ghi nhận phản ứng nhanh của chính quyền, phát hiện vẫn gây ra tâm lí hoang mang trên diện rộng. “Vậy bây giờ chúng ta còn ăn gì?”, một người dùng mạng xã hội đặt câu hỏi.

Một người khác viết rằng họ bị sốc bởi mọi người đều biết formaldehyde nguy hiểm như thế nào nhưng hóa chất này vẫn bị đưa vào cải thảo. Nhiều người còn bắt đầu đặt câu hỏi liệu cách làm tương tự có tồn tại trong các loại thực phẩm khác hay không.

Phản ứng mạnh mẽ cũng xuất hiện trên truyền thông nhà nước. Nhân dân nhật báo mô tả hành vi này là “bản chất xấu xa và cực kì phi lí”, đồng thời chỉ trích những người kinh doanh chỉ quan tâm đến lợi ích kinh tế trước mắt mà coi nhẹ tính mạng và sức khỏe người tiêu dùng.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, hành vi này không chỉ vượt qua “lằn ranh đỏ” của pháp luật mà còn phá vỡ những giới hạn đạo đức tối thiểu. Nó đồng thời làm tổn hại danh tiếng của các sản phẩm nông nghiệp địa phương và những nông dân tuân thủ quy định.

Đây chính là điểm khiến vụ việc trở nên nghiêm trọng hơn một vụ gian lận thực phẩm thông thường. Một mắt xích sử dụng hóa chất trái phép có thể ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng, kể cả những nhà sản xuất và nông dân không liên quan.

Giới chức Hà Bắc đang truy tìm đường đi của số cải thảo bị ảnh hưởng. Cảnh sát đã áp dụng các biện pháp pháp lí đối với những người liên quan, dù chi tiết về các biện pháp này chưa được công bố rõ ràng.

Một số chợ đầu mối nông sản tại Trung Quốc cũng bắt đầu kiểm tra khả năng truy xuất nguồn gốc đối với cải thảo từ huyện Kangbao và tạm dừng giao dịch loại sản phẩm này.

Ở cấp trung ương, Trung Quốc triển khai chiến dịch kiểm tra trên toàn quốc, trong đó các cơ quan chức năng tiến hành lấy mẫu tại các thị trường để tìm dấu hiệu nhiễm hóa chất và tuyên bố sẽ xử lí nghiêm những trường hợp vi phạm.

Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng vẫn chưa có câu trả lời: Có bao nhiêu cải thảo đã bị ảnh hưởng? Giới chức hiện cũng chưa xác định được hành vi này phổ biến đến đâu và đã diễn ra trong bao lâu.

Không chỉ là chuyện của Trung Quốc: Bài toán kiểm soát cả chuỗi cung ứng

Sự việc nhanh chóng thu hút sự chú ý tại các nước châu Á bởi Trung Quốc là một trong những nguồn cung cải thảo lớn nhất thế giới. Hàn Quốc, một thị trường nhập khẩu lớn, đã tuyên bố tăng cường kiểm tra cải thảo nhập khẩu từ Trung Quốc. Cho đến nay, các cuộc kiểm tra được nêu trong thông tin trên chưa phát hiện cải thảo nhiễm formaldehyde.

Tại bên kia eo biển Đài Loan, chính quyền hòn đảo cũng lên tiếng trấn an người dân và cho biết cải thảo Trung Quốc đại lục đã bị cấm nhập khẩu vào thị trường này.

Điều đáng chú ý là đây không phải lần đầu formaldehyde xuất hiện trong các vụ bê bối liên quan đến cải thảo tại Trung Quốc. Năm 2012, một số nhóm vận chuyển và kinh doanh từng bị phát hiện sử dụng trái phép formaldehyde để duy trì độ tươi của loại rau này.

Các vụ việc khác cũng cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở cải thảo. Năm 2024, truyền thông nhà nước Trung Quốc đưa tin về việc công nhân tại các trang trại nhúng kỉ tử vào một chất trái phép nhằm làm sản phẩm có màu sắc bắt mắt hơn. Cũng trong năm đó, giới chức điều tra việc xe bồn từng chở hóa chất độc hại sau đó được sử dụng để vận chuyển dầu ăn mà không được làm sạch đúng cách.

Những vụ việc này gợi lại một trong những bê bối an toàn thực phẩm nghiêm trọng nhất tại Trung Quốc năm 2008, khi melamine được đưa vào sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh. Sáu trẻ sơ sinh đã tử vong và khoảng 300.000 trẻ khác bị ảnh hưởng bởi sản phẩm nhiễm melamine.

Sau những bê bối lớn, chính quyền Trung Quốc nhiều lần cam kết tăng cường an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, việc các hành vi nguy hiểm vẫn xuất hiện cho thấy thách thức không chỉ nằm ở việc ban hành quy định mà còn ở khâu thực thi, giám sát và truy xuất nguồn gốc.

Một số nhà phân tích trước đây từng chỉ ra những lỗ hổng quản lí và mức phạt chưa đủ sức răn đe có thể là một trong các yếu tố khiến những vụ việc tương tự tiếp diễn.

Phản ứng trên mạng xã hội Trung Quốc vì thế không chỉ nhằm vào những người trực tiếp sử dụng formaldehyde. Một số người đặt câu hỏi liệu cơ quan chức năng đã làm đủ để giám sát và kiểm nghiệm thực phẩm trước khi chúng đến tay người tiêu dùng hay chưa.

Một bình luận nhắc lại rằng đây “không phải lần đầu” xuất hiện cải thảo chứa formaldehyde. Một bình luận khác thậm chí cho rằng những cây cải thảo chỉ là “phần nổi của tảng băng”.

Cho đến khi cuộc điều tra hoàn tất, chưa thể kết luận mức độ phổ biến của việc sử dụng formaldehyde trong cải thảo Trung Quốc. Nhưng vụ việc đã cho thấy một thực tế đáng lo là trong một chuỗi cung ứng thực phẩm khổng lồ, chỉ một mắt xích tìm cách kéo dài thời gian bảo quản bằng hóa chất bị cấm cũng đủ tạo ra khủng hoảng niềm tin vượt xa nơi hành vi đó xảy ra.

Và với những quốc gia nhập khẩu nông sản Trung Quốc, câu chuyện không chỉ là kiểm tra một lô cải thảo. Đó còn là bài toán về truy xuất nguồn gốc, kiểm nghiệm rủi ro và khả năng phát hiện những hành vi vi phạm trước khi chúng vượt qua biên giới.