AI giành giải nhất thiết kế poster hội chợ khiến người Mỹ phải đổi luật

Ban tổ chức Ohio State Fair, một trong những hội chợ cấp bang lớn tại Mỹ, cho biết sẽ thay đổi quy định của cuộc thi poster sau phản ứng dữ dội xoay quanh tác phẩm giành giải Grand Champion năm 2026.

Tác phẩm dùng AI vẫn có thể giành giải thưởng thiết kế poster

Alicia Shoults, Phó Giám đốc phụ trách vận hành và trải nghiệm của hội chợ, cho biết trong một email rằng các nghệ sĩ được phép sử dụng AI kể từ khi cuộc thi poster bắt đầu vào năm 2024, với điều kiện phải giải thích việc sử dụng công nghệ này trong hồ sơ dự thi.

Tuy nhiên, theo Shoults, sự phát triển nhanh chóng của AI tạo sinh trong những năm gần đây đã vượt quá những gì ban tổ chức dự đoán khi xây dựng quy định ban đầu.

“Chúng tôi nhận ra rằng việc sử dụng AI đã thay đổi rất nhiều trong vài năm qua theo những cách mà chúng tôi không lường trước được”, Shoults cho biết, đồng thời xác nhận ban tổ chức sẽ xem xét lại các quy định và quy trình cho mùa giải 2027, trong đó có việc cấm sử dụng AI.

Cuộc thi năm nay có 39 tác phẩm tham dự. Tác phẩm giành giải cao nhất nhận phần thưởng 1.000 USD. Theo người phát ngôn truyền thông của hội chợ, tác phẩm chiến thắng là một trong bảy bài dự thi có công khai việc sử dụng AI trong quá trình đăng kí.

Trong hồ sơ, tác giả giải thích AI được sử dụng để sắp xếp các yếu tố hình ảnh theo ý tưởng đã hình dung và tạo ra cảm giác cổ điển mà tác giả cho rằng khó có thể tái hiện bằng tay. Tác giả của tác phẩm đoạt giải chưa lập tức phản hồi yêu cầu bình luận.

Điểm đáng chú ý là xét theo quy định hiện hành, tác phẩm không vi phạm thể lệ. AI được cho phép nếu người dự thi khai báo việc sử dụng công nghệ này. Chính điều đó khiến tranh cãi trở nên phức tạp hơn: vấn đề không nằm ở việc người chiến thắng có gian lận hay không, mà nằm ở câu hỏi liệu một tác phẩm sử dụng AI có nên được trao giải trong một cuộc thi vốn đề cao năng lực sáng tạo của con người hay không.

“Họ đã tuân thủ luật, vấn đề nằm ở chính luật”

Victoria Douglas, một nhà giáo dục nghệ thuật tại địa phương, là một trong những người lên tiếng phản đối quyết định trao giải. Dù không phải giám khảo của cuộc thi poster, Douglas từng tham gia chấm các tác phẩm mỹ thuật dành cho thanh thiếu niên tại hội chợ năm 2026.

Trên Instagram, Douglas cho biết bà “hoàn toàn phản đối” quyết định trao giải cho tác phẩm sử dụng AI. Theo Douglas, giáo dục nghệ thuật không chỉ nhằm tạo ra những sản phẩm đẹp mắt mà còn có nhiệm vụ nuôi dưỡng thế hệ nghệ sĩ tương lai. Vì vậy, việc một tác phẩm sử dụng AI giành giải cao nhất có thể gửi đi thông điệp gây tranh cãi về giá trị của lao động sáng tạo.

Tuy nhiên, Douglas cũng nhấn mạnh rằng công chúng không nên quấy rối hay công kích cá nhân tác giả tác phẩm chiến thắng. Bà chỉ ra một điểm quan trọng: người dự thi đã làm đúng theo quy định. “Nếu quy định nói AI được chấp nhận khi được khai báo, họ đã tuân thủ quy định. Điều cần thay đổi là chính những quy định đó”, Douglas cho biết.

Tranh cãi tại Ohio State Fair cũng cho thấy vấn đề không đơn giản là “AI hay con người”. Một số cuộc thi nghệ thuật hiện tìm cách phân biệt giữa việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ và việc để AI tạo ra phần lớn hoặc toàn bộ tác phẩm.

Ngay tại Ohio State Fair, cuộc thi poster và cuộc thi mỹ thuật là hai hệ thống riêng biệt, do các bộ phận khác nhau quản lí và áp dụng quy định khác nhau.

Trong cuộc thi mỹ thuật, AI chỉ được phép đóng vai trò hỗ trợ trong quy trình sáng tạo của nghệ sĩ và người dự thi phải công khai việc sử dụng công nghệ. Quy định cũng nêu rõ các tác phẩm được tạo ra chủ yếu hoặc hoàn toàn bằng AI, hoặc những bài dự thi không khai báo chính xác việc sử dụng AI hay các phương tiện khác, có thể bị loại.

Sự khác biệt này cho thấy các tổ chức nghệ thuật đang phải liên tục điều chỉnh luật khi công nghệ phát triển nhanh hơn khả năng xây dựng quy định.

Ohio State Fair không phải trường hợp duy nhất. Nhiều hội chợ cấp bang tại Mỹ, từ Colorado đến Iowa, đã thay đổi quy định đối với các cuộc thi nghệ thuật trong những năm gần đây khi AI tạo sinh ngày càng phổ biến.

Điều khó nhất đối với các ban tổ chức có lẽ không phải là quyết định “cho phép” hay “cấm” AI, mà là xác định AI được phép can thiệp đến mức nào.

Nếu một nghệ sĩ dùng AI để tìm cảm hứng, chỉnh bố cục hoặc tạo một hiệu ứng nhỏ, đó có còn là tác phẩm của con người? Nhưng nếu AI tạo ra phần lớn hình ảnh, còn con người chỉ lựa chọn và chỉnh sửa, liệu tác phẩm đó có nên cạnh tranh trực tiếp với những tác phẩm được vẽ hoặc thiết kế hoàn toàn bằng tay?

Ohio State Fair đã lựa chọn câu trả lời cho mùa giải 2027: Cấm AI trong cuộc thi poster. Tuy nhiên, cuộc tranh luận có lẽ sẽ chưa kết thúc. Khi AI ngày càng trở thành một phần phổ biến trong quy trình sáng tạo, các cuộc thi nghệ thuật sẽ phải đối mặt với một câu hỏi lớn hơn: Giá trị của một tác phẩm nằm ở kết quả cuối cùng, hay nằm ở con người và quá trình lao động phía sau tác phẩm đó?