Bí mật đằng sau chuỗi liên kết giúp gần 300 hộ dân Châu Đức sống khỏe nhờ ca cao
Có những hộ dân từng định chặt bỏ vườn ca cao vì giá rẻ như cho, nay bán được 70-80 triệu đồng tiền trái tươi chỉ trong một tháng cao điểm. Đằng sau sự đổi thay ấy là một mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và gần 300 hộ trồng ở vùng đất đỏ Châu Đức, nơi giá ca cao đã tăng gấp ba, gấp bốn lần chỉ sau vài năm.
Khi doanh nghiệp không chỉ xuất hiện ở cuối vụ ca cao để hỏi giá
Một nhà máy dù được đầu tư tốt cũng khó tạo ra sản phẩm ổn định nếu vùng nguyên liệu phía sau không đồng đều. Đó là bài toán mà chị Nguyễn Thị Thu, người sáng lập Công ty TNHH OCA Việt Nhật, phải giải quyết ngay từ những khu vườn ca cao ở Châu Đức.
OCA (Organic Cacao) xây dựng các vườn mẫu, hướng dẫn người dân thay đổi cách chăm sóc, từng bước chuyển sang canh tác theo hướng hữu cơ, đồng thời liên kết thu mua để nông dân có đầu ra ổn định hơn.
Đó là quan hệ khá khác với kiểu mua bán nông sản truyền thống: doanh nghiệp không xuất hiện ở cuối vụ để hỏi giá, còn người nông dân cũng không hoàn toàn tự quyết quy trình sản xuất. Hai bên buộc phải tham gia cùng một chuỗi, bởi yêu cầu chất lượng của sản phẩm chế biến cuối cùng bắt đầu ngay từ cách chăm sóc cây và thu hái trái.
Hiện OCA liên kết với gần 300 hộ trồng ca cao. Theo thông tin từ mô hình, giá trái ca cao tươi từ mức khoảng 4.000 đồng một ký trong giai đoạn khó khăn đã tăng lên khoảng 14.000-15.000 đồng một ký. Có những hộ ở thời điểm thu hoạch cao điểm bán được 70-80 triệu đồng tiền trái tươi trong một tháng.
Theo chị Thu, ca cao có một lợi thế khác so với một số cây trồng đang được nông dân chạy theo khi giá tăng mạnh: cây cho thu hoạch rải khá đều trong năm và có thể trồng xen trong hệ thống vườn. "Ca cao không giúp người nông dân giàu lên đột biến như một số cây trồng khác, nhưng cái hay là sự bền vững. Nông dân quanh năm có trái để bán", chị nói.
Niềm tin của người trồng ca cao
Bà Lê Thị Xuân, một hộ trồng ca cao tại xã Bình Giã, là một trong những người đang bán sản phẩm cho OCA. Theo bà Xuân, điều thay đổi không chỉ là giá thu mua. "Chị Thu không chỉ mua ca cao của tôi mà còn mang lại niềm tin về việc làm nông nghiệp tử tế. Nhờ OCA, tôi giữ được vườn ca cao và thấy được giá trị thật sự của cây này. Ca cao giờ không chỉ là một loại cây trồng nữa mà giúp gia đình có nguồn thu ổn định", bà Xuân chia sẻ.
Câu chuyện ở vườn của bà Xuân cũng cho thấy một vấn đề lớn của nông nghiệp hiện nay. Đó là câu chuyện để nông dân duy trì một loại cây, lời kêu gọi "giữ vùng nguyên liệu" là chưa đủ. Người trồng chỉ có thể gắn bó lâu dài nếu chuỗi sản xuất tạo được lợi nhuận hợp lý và đầu ra đủ ổn định.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, vùng phía Đông thành phố hiện có gần 650 ha ca cao, tập trung tại các xã Nghĩa Thành, Ngãi Giao, Kim Long, Châu Đức, Bình Giã. Nguồn cung hiện vẫn chưa đáp ứng hết nhu cầu, đặc biệt cho xuất khẩu. Trước đó, ngành chức năng địa phương cũng đánh giá ca cao của vùng Bà Rịa - Vũng Tàu cũ có chất lượng tốt, được thị trường nước ngoài đánh giá cao và nằm trong nhóm những loại ca cao có hương vị được đánh giá tốt trên thế giới.
Điều đó mở ra cơ hội, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển vùng nguyên liệu theo chất lượng thay vì chạy theo diện tích.
Thêm một lớp giá trị, nông nghiệp trải nghiệm
Ông Trần Văn Mảng, Phó Chủ tịch Hội Nông dân TP.HCM, đánh giá mô hình của chị Nguyễn Thị Thu là một trường hợp tiêu biểu về đổi mới trong phát triển nông nghiệp bền vững.
Theo ông Mảng, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở việc tạo thêm đầu ra cho ca cao, mà ở khả năng hình thành chuỗi từ canh tác, liên kết nông dân đến chế biến sản phẩm.
Việc hỗ trợ người dân sản xuất theo hướng hữu cơ, đồng thời tổ chức bao tiêu đã giúp nhiều hộ giữ lại vườn và ổn định thu nhập. Mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm sau chế biến cũng góp phần giảm chất thải và gia tăng giá trị của nông sản.
OCA còn mở thêm một nhánh khác, đó là nông nghiệp trải nghiệm. Học sinh, sinh viên được đưa đến vườn ca cao, tìm hiểu cây trồng, thu hoạch trái rồi đến xưởng quan sát các bước chế biến và trực tiếp làm sô-cô-la.
Những chuyến trải nghiệm giúp một sản phẩm vốn chỉ xuất hiện trên kệ hàng được nối trở lại với đất, cây và người sản xuất. Một hecta cây trồng không chỉ tạo ra giá trị từ nông sản mà còn có thể tạo thêm giá trị từ giáo dục, trải nghiệm và du lịch nông nghiệp.
Từ một trái ca cao, nhiều tầng giá trị được hình thành. Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi cuối cùng giúp người nông dân bán được sản phẩm với giá trị cao hơn, doanh nghiệp xây dựng được thị trường bền vững, và một phần lớn hơn giá trị của nông sản được giữ lại ngay trên chính vùng đất đã tạo ra nó.
