Bỏ tên lửa Mỹ, Singapore trang bị vũ khí có nguồn gốc từ Israel
Mới đây, tàu hộ vệ RSS Steadfast lớp Formidable của Hải quân Singapore vừa được xác nhận đã thay thế tên lửa chống hạm Harpoon do Mỹ sản xuất bằng Blue Spear - loại tên lửa do Singapore và Israel cùng phát triển.
Động thái này đánh dấu nước thứ hai ở khu vực Đông Nam Á phát triển thành công tên lửa hành trình trên tàu chiến, sau Việt Nam. Đáng chú ý hơn, câu chuyện đằng sau Blue Spear còn là ví dụ về một liên doanh quốc phòng thành công.
Tốc độ phát triển nhanh “chóng mặt”
Tên lửa Blue Spear là sản phẩm của Proteus Advanced Systems (PAS)- liên doanh giữa ST Engineering của Singapore với Israel Aerospace Industries (IAI). Mỗi công ty năm 50% cổ phần trong liên doanh PAS (thành lập năm 2020 tại Singapore).
Sau khi thành lập, chỉ hơn 3 năm, tên lửa Blue Spear được hoàn thiện. Khách hàng đầu tiên là Estonia, biên chế phiên bản phóng từ trên bờ kể từ tháng 2/2024. Hải quân Singapore đợi phiên bản phóng từ tàu mặt nước, do đó tới năm nay mới nhận Blue Spear. Tên lửa này sẽ thay thế loại Harpoon do Mỹ sản xuất, trên các tàu hộ vệ của hải quân đảo quốc sư tử.
Theo thông số kĩ thuật do PAS công bố, tên lửa Blue Spear có tầm bắn hơn 290 km, gần gấp đôi Harpoon của Mỹ. Tên lửa được tích hợp đầu tự dẫn kháng tác chiến điện tử. Đồng thời, có thể tự động điều chỉnh đường bay khi đánh mục tiêu di động. Blue Spear cũng có chế độ bám sát mặt biển nhằm gây khó cho việc phát hiện và đánh chặn.
Để có tính năng đáng nể và tốc độ phát triển nhanh như vậy, Blue Spear không phải là thiết kế bắt đầu từ con số không. Nó là biến thể của tên lửa Gabriel V do IAI phát triển cho Hải quân Israel.
Liên doanh "ngang hàng" trong chia sẻ công nghệ
Trong lĩnh vực quốc phòng, nơi công nghệ lõi được bảo vệ bằng luật kiểm soát xuất khẩu và duy trì bí mật gắt gao, một liên doanh 50 - 50 giữa nước sở hữu công nghệ gốc và một quốc gia Đông Nam Á là điều cực kỳ hiếm. PAS thuộc loại hiếm đó.
Phía Singapore tham gia sâu vào quá trình nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi trên tên lửa. ST Engineering đóng góp động cơ rocket khởi tốc (dùng để đẩy tên lửa khỏi ống phóng trước khi động cơ turbojet hành trình tiếp quản) và đầu đạn nổ đa dụng. IAI thiết kế các phần còn lại, bao gồm đầu tự dẫn, phần mềm điều khiển, kết nối dữ liệu… kế thừa từ tên lửa Gabriel.
Nếu Singapore chỉ mang tới tài chính hoặc hứa hẹn về thị trường, IAI hoàn toàn có thể chỉ bán thành phẩm hoặc cấp phép sản xuất. Đây là cách mà đại đa số thương vụ giữa các doanh nghiệp quốc phòng lớn với các nước Đông Nam Á vẫn diễn ra.
Trong trường hợp Blue Spear, IAI đồng ý liên doanh ngang hàng vì ST Engineering mang đến những đóng góp về kĩ thuật mà tiền không thay thế được. Công ty Singapore này đã tích lũy gần năm thập kỉ kinh nghiệm sản xuất đạn dược và cả vũ khí hạng nặng. Khi ngồi vào bàn đàm phán, ST Engineering không phải đề nghị chuyển giao công nghệ, mà họ đã có năng lực. Điều này giúp liên doanh nhanh chóng có sản phẩm và thu hồi vốn đầu tư.
Đặt cạnh phần còn lại của khu vực?
Tổng quan các chương trình hợp tác quốc phòng lớn trong khu vực Đông Nam Á, hình mẫu như PAS là hiếm, chủ yếu bởi năng lực của khu vực chưa cao.
Indonesia là quốc gia Đông Nam Á tích cực nhất trong hợp tác quốc phòng song phương, nhưng mô hình của Jakarta khác hẳn Singapore. Đơn cử chương trình máy bay chiến đấu KF-21 “Boramae” với Hàn Quốc. Trong đó Indonesia cam kết góp 20% chi phí phát triển để đổi lấy chuyển giao công nghệ và quyền sản xuất một số linh kiện.
Trên lí thuyết, đây là quan hệ đối tác, nhưng trên thực tế, Jakarta liên tục chậm thanh toán, thu hẹp mức tham gia. Đỉnh điểm là cuối tháng 6 vừa qua, Indonesia tuyên bố rút lui khỏi dự án, không đồng sản xuất nữa mà chỉ cam kết mua máy bay thành phẩm. Không có pháp nhân liên doanh nào được thành lập. Indonesia ở vị thế người góp một chút tiền, không phải người góp công nghệ.
Gần nhất với "đồng phát triển" là chương trình xe tăng hạng trung Kaplan MT giữa FNSS (Thổ Nhĩ Kỳ) và PT Pindad (Indonesia). Cho tới nay, Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất được 10 xe, Indonesia lắp ráp 8 xe. Tuy nhiên, quyền sở hữu trí tuệ thiết kế xe thuộc về FNSS. Không có pháp nhân liên doanh. Quan trọng hơn, PT Pindad sản xuất theo thiết kế của đối tác chứ không tham gia thiết kế.
Tiên quyết của hợp tác phải là năng lực
Câu chuyện Blue Spear cho thấy, liên doanh quốc phòng hiệu quả là kết quả của việc cả hai bên có đủ năng lực. Hợp tác không phải là phương tiện để có năng lực.
Các nước Đông Nam Á như: Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Philippines hiện vẫn tiếp cận hợp tác quốc phòng theo hướng ngược lại. Đó là kí hợp đồng lớn, sau đó yêu cầu chuyển giao công nghệ và nội địa hóa sản xuất với kỳ vọng quá trình này sẽ xây dựng năng lực trong nước. Mô hình đó vẫn có giá trị nhất định như tạo việc làm, xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, nước nắm công nghệ vẫn kiểm soát thiết kế, chuỗi cung ứng linh kiện lõi và có nhiều quyền đặt điều kiện hơn.
Về phần Singapore, tên lửa Blue Spear sẽ không dừng ở lớp tàu hộ vệ Formidable. Singapore đang đóng sáu tàu chiến đa năng (MRCV) lớp Victory, chiến hạm lớn nhất lịch sử nước này với giãn nước 8.000 tấn. Blue Spear dự kiến sẽ là tên lửa đối hạm chủ lực trên lớp tàu này.
Chiếc thứ hai của lớp Victory, RSS Valour, đã được hạ thủy ngày 23/7 vừa qua. Singapore sẽ đóng 6 tàu MRCV, đồng thời nâng cấp 6 tàu lớp Formidable hiện có.
Trong tương lai, 12 tàu chiến chủ lực của Singapore sẽ đều mang Blue Spear. Hải quân Singapore sẽ vận hành hệ thống tên lửa hành trình mà mình đồng sở hữu, không còn phụ thuộc vào quyết định xuất khẩu của Mỹ như thời kì vận hành Harpoon.
