Chuyển đổi số theo chuỗi giá thủy sản trị từ ao nuôi đến bàn ăn

Nhu cầu cấp bách

Ngành thủy sản ĐBSCL, đặc biệt là tôm và cá tra ở ĐBSCL chiếm 52% sản lượng thủy sản cả nước; 40% kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Đặc biệt, cá tra ĐBSCL chiếm 90% sản lượng cả nước; tôm chiếm 70% sản lượng tôm cả nước. ĐBSCL đang chịu sức ép từ châu Âu về Thẻ vàng IUU, họ yêu cầu minh bạch nguồn gốc thủy sản trong vùng rất nghiêm khắc. Chính vì vậy CĐS sẽ giúp ngành thủy sản xuất khẩu tối ưu chi phí sản xuất và minh bạch hóa sản phẩm trên thị trường thế giới..

Ông Nguyễn Văn Kịch, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty CP Thủy sản Cafatex cho rằng: "Từ 5 năm qua, việc CĐS trong ngành thủy sản diễn ra âm thầm và liên tục. Hiện nay tình rất nóng bỏng, vì quá trình số hóa là diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Ngày cả công ty của chúng tôi, hiện nay áp dụng CĐS từ khâu nuôi trồng thủy sản, đến thu hoạch, chế biến và hoàn tất chuỗi sản xuất đều phải áp dụng số hóa. Với quy trình này, hiện nay công ty có bộ máy nhân sự rất gọn nhẹ và hiệu quả. Chuỗi sản xuất hàng hóa làm theo quy trình từ con giống thả nuôi, quản lý ao nuôi và thu hoạch hoạch, chế biến xuất khẩu đều làm theo quy trình CĐS.

Trong CĐS dữ liệu đầu vào từ vùng nuôi là tài sản quan trọng nhất để chứng minh chất lượng thủy sản. IoT & Cảm biến sử dụng các trạm quan trắc tự động để đo pH, oxy, độ mặn 24/7. Dữ liệu này được gửi thẳng về trung tâm điều hành của nhà máy chế biến. Quản lý ao nuôi qua App ghi chép nhật ký nuôi (thuốc, vi sinh) trên điện thoại thay vì sổ sách giấy.

Một số nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu còn sử dụng camera AI và cảm biến quang học để phân loại tôm/cá theo kích cỡ, màu sắc và phát hiện dị tật với tốc độ mà mắt thường không theo kịp.

Nhiều doanh nghiệp công nghệ số hướng đến ĐBSCL

Chiều 25.11, tại Cần Thơ, hội thảo "Chuyển đổi số ngành Thủy sản – Nông sản – Thực phẩm chế biến" do Citek và SAP Việt Nam tổ chức. Hội thảo quy tụ nhiều đại diện của ngành chế biến thủy sản xuất khẩu ĐBSCL. Hội thảo nhằm giúp các lãnh đạo doanh nghiệp tìm lời giải cho bài toán chiến lược CĐS giúp doanh nghiệp bứt phá và tăng trưởng bền vững.

Ông Nguyễn Công Tẩn, đại diện Citek cho biết, ngành thủy sản – nông sản – thực phẩm chế biến đang chuyển mình mạnh mẽ trước làn sóng yêu cầu mới từ thị trường toàn cầu . Bài toán nuôi trồng, truy xuất nguồn gốc, tăng tốc ra quyết định nhanh trước các biến động của thị trường trở thành điều kiện tiên quyết để giữ vững thị phần trong nước và xuất khẩu.

Theo đại diện doanh nghiệp Cafatex, trong năm qua, có rất nhiều doanh nghiệp cung cấp các giải pháp công nghệ số cho ngành thủy sản chế biến xuất khẩu trong vùng ĐBSCL chào mời các doanh nghiệp chế biến thủy sản. Tuy nhiên, các doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu đã có dùng một số giải pháp công nghệ của các doanh nghiệp tiếp cận thị trường trước đó. Nhiều giải pháp tốt đã được áp dụng tại các doanh nghiệp ĐBSCL. Vì vậy, doanh nghiệp cũng dè dặt với những 'công nghệ số' mới chào mời

Ông Trương Vĩnh Thành, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Sao Mai Group cho rằng, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản đi các nước Châu Âu và Mỹ từ các năm qua đã sử dụng những công nghệ số trong quá trình quản lý thủy sản theo chuỗi từ con giống đến vùng nuôi thu hoạch, chế biến và xuất khẩu. Minh bạch sản phẩm trong chuỗi sản xuất và tiêu thụ đó hoàn toàn bằng công nghệ số.

Cũng theo ông Trương Vĩnh Thành, các công nghệ số như: Hệ thống quản trị sản xuất (MES/ERP) theo dõi hao hụt (định mức tiêu hao) theo thời gian thực. Với công nghệ này, doanh nghiệp biết được 1 tấn nguyên liệu đầu vào ra bao nhiêu kg thành phẩm, nếu hao hụt cao bất thường hệ thống cảm biến sẽ cảnh báo ngay cho bộ phận theo dõi. Truy xuất nguồn gốc & Logistics khi xuất sản phẩm ra thị trường hiện nay cũng được áp dụng.

Trong tương lai Blockchain sẽ là công nghệ chìa khóa cho xuất khẩu, dữ liệu từ lúc thả giống đến cho ăn, thu hoạch, chế biến, đóng gói được mã hóa vào chuỗi khối. Người tiêu dùng trên thế giới chỉ cần quét QR Code là thấy toàn bộ hành trình không thể bị làm giả.

Khó khăn lớn nhất hiện nay của CĐS ngành thủy sản ở ĐBSCL là tài chính và nhân lực. Tốc độ CĐS tại ĐBSCL còn gặp rào cản như dữ liệu phân mảnh do hơn 70% vùng nuôi là của hộ nông dân nhỏ lẻ. Việc đồng bộ dữ liệu với nhà máy chế biến rất khó khăn.

Giá thành một dây chuyền phân loại tự động hoặc hệ thống kho lạnh thông minh có giá hàng triệu USD. Chi phí đầu tư cao khiến doanh nghiệp gặp khó khăn về đầu tư. Thiếu chuyên gia, kỹ thuật vừa hiểu về thủy sản vừa biết vận hành hệ thống công nghệ số.

Ông Nguyễn Hữu Dũng cho rằng, CĐS trong chế biến thủy sản xuất khẩu thời gian qua có nhiều tiến bộ. Tuy nhiên doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn nữa để theo kịp đà tiến của công nghệ số trên thế giới.

Giải pháp kỹ thuật chung trong vùng là tìm hiểu về các nhà cung cấp giải pháp IoT/Camera AI cho nhà máy, chính sách/vốn cần tìm hiểu về các gói hỗ trợ tín dụng xanh cho doanh nghiệp thủy sản ứng dụng công nghệ cao. Cách xây dựng quy trình truy xuất nguồn gốc chuẩn (GlobalGAP, ASC) trên nền tảng số..., có như vậy ngành thủy sản chế biến trong vùng mới phát triển mạnh.