Công nghệ sinh học của Việt Nam rất nhiều tiềm năng nhưng cần cả hệ thống vào cuộc để lấy đơn hàng!
"Công nghệ sinh học của mình rất nhiều tiềm năng, nhưng một mình một doanh nghiệp không đủ đâu. Phải cần cả hệ thống lớn vào cuộc để lấy được những đơn hàng rất lớn...".
Đó là chia sẻ của TS. Nguyễn Lê Thu Hà, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Khoa học và Công nghệ quốc tế Innogenex tại Hội thảo "Kinh tế sinh học và thương mại hóa công nghệ sinh học: Động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên số" chiều nay 15/10.
Thương mại hóa công nghệ sinh học: Bài toán vượt "thung lũng chết"
Khi được hỏi về cơ hội Innogenex từng bỏ lỡ trong giai đoạn Covid-19, TS. Nguyễn Lê Thu Hà, Tổng giám đốc Công ty TNHH Khoa học và Công nghệ quốc tế Innogenex, cho biết khi đó doanh nghiệp vừa làm ra công nghệ. Bộ kit xét nghiệm của Innogenex được đưa vào danh mục giải pháp ứng phó khẩn cấp với Covid-19 liên quan tới WHO, và là một trong 15 bộ kit đầu tiên trên thế giới có kết quả thực nghiệm lâm sàng.
Khi ấy, doanh nghiệp nhận được rất nhiều đơn hàng và liên hệ từ nước ngoài. Nhưng theo bà Hà, năng lực của doanh nghiệp chưa đáp ứng được. Việc hướng dẫn khách hàng sử dụng kit, vận chuyển qua biên giới, bảo quản để sản phẩm không hỏng hay tránh bị trả hàng đều nhiều rủi ro.
Vì vậy, bà cho rằng không nhận những đơn hàng đó "cũng không oan lắm", thậm chí là may mắn, vì doanh nghiệp chưa sẵn sàng. Theo bà, nếu có cả một hệ sinh thái cùng vào cuộc, từ logistics đến chuyển giao công nghệ, những đơn hàng lớn ấy đã có thể chia đều cho các bên và đóng góp một nguồn ngoại tệ lớn.
Bà lấy thêm ví dụ thảo dược. Tùy công nghệ từ khâu trồng đến khâu chế biến, giá một chai nhỏ chiết xuất có thể chênh từ 5.000 đến 100.000 USD. Những đơn hàng như vậy cần nhiều đối tác cùng tham gia, trong khi Việt Nam rất có tiềm năng về nguồn gen và thảo dược. "Công nghệ sinh học của mình rất nhiều tiềm năng, nhưng một mình một doanh nghiệp không đủ đâu. Phải cần cả hệ thống lớn vào cuộc để lấy được những đơn hàng rất lớn", bà nói.
Theo TS. Nguyễn Lê Thu Hà, trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đưa một nghiên cứu công nghệ sinh học hay dược phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường là một hải trình gian nan và tốn kém. Đây là lĩnh vực đặc thù với suất đầu tư lớn, chu kì phát triển kéo dài và rủi ro mang tính chất nhị phân khắc nghiệt.
Thực tế thị trường toàn cầu giai đoạn 2011 - 2020 chỉ ra rằng, trung bình chưa đầy 8 trên 100 ứng viên phát triển (khoảng 7,9%) đi từ thử nghiệm lâm sàng Phase I đạt được phê duyệt lưu hành chính thức.
Cộng hưởng với quãng thời gian kéo dài từ 8 đến 12 năm để một phát minh phát triển thành sản phẩm có doanh thu, các doanh nghiệp sinh học luôn phải đối mặt với nguy cơ cạn kiệt nguồn lực trước khi chạm tới cột mốc thương mại hóa, hiện tượng thường được giới đầu tư gọi là "thung lũng chết".
.jpg)
Để giảm bớt áp lực tài chính trong giai đoạn tập trung phát triển công nghệ lõi, TS. Nguyễn Lê Thu Hà đề xuất chiến lược "bắt cá dọc đường". Bản chất của hướng đi này là chủ động tạo lập dòng tiền ngắn hạn từ những sản phẩm, dịch vụ có chu kì thương mại hóa nhanh hơn.
Thay vì dồn toàn bộ nguồn lực chờ đợi một sản phẩm đích sau nhiều năm, doanh nghiệp có thể khai thác đa dạng các nguồn thu phụ trợ như bộ kit chẩn đoán nhanh, chế phẩm vi sinh, dịch vụ giám định ADN, hoạt động nghiên cứu và phát triển theo hợp đồng (CRO), kiểm nghiệm chuyên sâu hoặc tư vấn thiết lập phòng kiểm nghiệm, bên cạnh việc chủ động tìm kiếm các khoản tài trợ nghiên cứu và nguồn vốn phi pha loãng.
Trường hợp của InnoGenEx là minh chứng điển hình cho tính hiệu quả của mô hình này. Doanh nghiệp đã phát triển thành công bộ kit LAMP phát hiện virus dịch tả lợn châu Phi (ASF) cho kết quả chỉ sau 1 - 1,5 giờ, không cần hệ thống nguồn điện phức tạp và có thể triển khai trực tiếp tại hiện trường.
Bên cạnh đó, việc chuyển giao 16 dòng sản phẩm phát hiện nhanh độc tố và mầm bệnh cho các đối tác trong lĩnh vực y tế và nông nghiệp đã giúp đơn vị tạo dựng chỗ đứng vững chắc trên thị trường.
Bài học quan trọng rút ra từ trường hợp này là doanh nghiệp cần xác định rõ giá trị thực sự mà khách hàng tìm kiếm. Thay vì chỉ bán một hộp kit đơn lẻ, sản phẩm cần được đóng gói thành một giải pháp toàn diện bao gồm bộ kit, quy trình chuẩn hóa, thiết bị đi kèm và dịch vụ đào tạo chuyển giao.
Cách tiếp cận đó mở ra đa dạng phương thức thu tiền, từ bán lẻ sản phẩm theo đơn vị, cung cấp gói dịch vụ định kỳ đến chuyển giao công nghệ và hỗ trợ kĩ thuật. Tuy nhiên, doanh thu từ các sản phẩm ngắn hạn không thay thế được yêu cầu đầu tư dài hạn cho công nghệ lõi.
Giá trị cốt lõi của chiến lược nằm ở khả năng tạo dòng tiền duy trì hoạt động, giúp nhà sáng lập hiểu sâu nhu cầu thị trường và hạn chế tối đa tình trạng tỉ lệ sở hữu bị pha loãng quá mức sau các vòng gọi vốn liên tục.
Khó khăn của các startup công nghệ sinh học khi gọi vốn là gì?
Bên cạnh bài toán tài chính, công tác soát xét trước đầu tư cũng là rào cản lớn khiến các startup công nghệ sinh học dễ vấp ngã khi tiếp cận các quỹ đầu tư chuyên nghiệp.
Theo TS. Thu Hà, quy trình này luôn xoay quanh bốn nhóm yếu tố cốt lõi: quyền sở hữu trí tuệ, chất lượng dữ liệu nghiên cứu, tình hình tài chính và khả năng đáp ứng yêu cầu pháp lí.
Về sở hữu trí tuệ, rủi ro tranh chấp rất dễ xuất hiện nếu quyền sở hữu sáng chế giữa nhà phát minh, viện/trường và doanh nghiệp chưa được xác lập rõ ràng, hoặc chưa đánh giá đầy đủ nguy cơ xung đột với quyền sở hữu trí tuệ của bên thứ ba.
Về mặt dữ liệu, các kết quả khoa học bắt buộc phải có khả năng kiểm chứng và tái lập, đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối chứ không thể chỉ dựa trên những kết quả thuận lợi được lựa chọn chủ quan.
Về quản trị tài chính, doanh nghiệp cần tính toán chính xác thời gian duy trì hoạt động bằng nguồn tiền hiện có, chuẩn bị nguồn lực đủ duy trì ít nhất 18 tháng và xây dựng ngân sách dựa trên tiến độ phát triển thực tế.
.jpg)
Đối với các sản phẩm sinh học và vaccine, thời gian cấp phép thực tế tại Việt Nam có thể kéo dài từ 24 đến 36 tháng, lâu hơn nhiều so với kịch bản tối ưu trên giấy tờ. Nếu doanh nghiệp không chuẩn bị đủ nguồn tiền dự phòng cho những tình huống trễ hạn này, nguy cơ đứt gãy dòng tiền hoàn toàn có thể xảy ra ngay cả khi công nghệ sở hữu triển vọng rất lớn.
Lí thuyết quản trị mang lại khung khổ, nhưng chính các quyết định thực chiến mới quyết định sự thành bại của dự án. Trong lộ trình triển khai thực tế, câu chuyện lựa chọn mô hình hợp tác và nhà đầu tư chiến lược của các nhóm nghiên cứu mang lại nhiều bài học giá trị cho giới khởi nghiệp công nghệ.
Thương mại hóa công nghệ sinh học không đơn thuần là việc đưa một phát minh ra khỏi phòng thí nghiệm, mà là quá trình cân đối nghệ thuật giữa tiềm năng khoa học, khả năng tạo dòng tiền và mức độ quản trị rủi ro.
.jpg)