Cuộc chiến ở Iran cho Trung Quốc cái nhìn về cách Mỹ tác chiến: Ông Trump vẫn là ẩn số!
Cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran đang trở thành một “phòng thí nghiệm chiến tranh” mà Trung Quốc theo dõi rất sát sao.
Trung Quốc không chỉ quan tâm đến các loại vũ khí được sử dụng, mà còn muốn hiểu cách Mỹ ra quyết định, cách họ leo thang xung đột và khả năng xử lý nhiều cuộc khủng hoảng cùng lúc.
Theo bà Carice Witte - Giám đốc điều hành của SIGNAL Group và ông Amir Husain - chuyên gia công nghệ quân sự Mỹ, cuộc xung đột với Iran đang tái định hình cán cân quân sự toàn cầu theo những cách sẽ vượt xa khu vực Trung Đông.
Đánh giá của họ vẽ nên một bức tranh khá rõ ràng: Trung Quốc đang học hỏi rất nhanh, Mỹ đang tiêu hao các kho dự trữ vũ khí quan trọng và tương lai của chiến tranh đang được viết lại ngay trong thời gian thực.
SIGNAL Group là tổ chức nghiên cứu và tư vấn chính sách có trụ sở tại Mỹ, chuyên phân tích các vấn đề địa chính trị, an ninh quốc gia và chiến lược quốc tế.
Amir Husain là doanh nhân công nghệ, nhà khoa học AI và nhà phân tích về công nghệ quốc phòng của Mỹ. Ông là người sáng lập và Giám đốc điều hành SparkCognition - công ty chuyên phát triển các hệ thống AI cho công nghiệp, quốc phòng và an ninh mạng. Công ty này từng hợp tác với quân đội Mỹ và nhiều tổ chức lớn để xây dựng các hệ thống phân tích dữ liệu và dự đoán mối đe dọa.
Trả lời tờ The Jerusalem Post, Carice Witte nhấn mạnh rằng sự quan tâm của Trung Quốc với cuộc chiến là sâu rộng và nhiều mặt. Bà cảnh báo điểm yếu thực sự của Trung Quốc không nằm ở trang bị, mà ở kinh nghiệm.
Dù thế giới đang theo dõi cả năng lực quân sự của Nga ở Ukraine và Iran trong cuộc xung đột hiện tại, nhưng theo Carice Witte, “không thể gộp Iran và Nga vào cùng một nhóm với Trung Quốc”.
“Chất lượng trang thiết bị của họ tốt hơn của Iran hay Nga. Trung Quốc có kỹ năng, thông minh và năng lực. Họ đã cải thiện công nghệ của mình một cách đáng kể”, bà nhận xét.
Carice Witte nói rằng điểm yếu thực sự của Trung Quốc không nằm ở vũ khí, mà là kinh nghiệm.
“Điều đó không có nghĩa là công nghệ quốc phòng được sử dụng trong cuộc chiến này không khiến quân đội, giới lãnh đạo và các hãng công nghệ Trung Quốc đặc biệt quan tâm. Họ sẽ cố tìm hiểu chi tiết, xem cái gì hiệu quả và thu thập thông tin để sản xuất những trang thiết bị mà họ cho là phù hợp nhất. Điều đó là hiển nhiên”, bà đánh giá.
Tuy nhiên, Carice Witte nói thêm: “Chưa có phi công tiêm kích Trung Quốc nào từng tham gia trận chiến thực sự, chứ đừng nói đến trận chiến của thế kỷ 21”.
Trung Quốc đang tiếp thu những bài học thực tiễn
Trong khi Trung Quốc chắc chắn đang nghiên cứu công nghệ quốc phòng mà Mỹ và Israel triển khai, phần cứng chỉ là một phần của vấn đề.
“Họ đang nghiên cứu năng lực của Mỹ và Israel, nhưng công nghệ không phải mối quan tâm hàng đầu. Điều họ quan tâm nhất là những hệ quả chiến lược của vấn đề này và cách đối phó với chúng trong dài hạn”, Carice Witte nói.
Bà cho biết ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc có năng lực cao và rất giỏi trong việc tiếp thu bài học từ người khác.
“Họ rất giỏi đảo ngược kỹ thuật. Họ không quá giỏi trong việc tạo ra cái gì đó hoàn toàn mới từ con số 0, nhưng lại rất thành thạo trong việc sao chép rồi cải tiến những gì đã sao chép”, Carice Witte nói.
Trên mạng xã hội X, Amir Husain cho rằng cuộc chiến này đã cho thấy sự phối hợp thực tế giữa ảnh vệ tinh độ phân giải cao của Trung Quốc và Nga với các drone giá rẻ từ Iran. Nhờ dữ liệu vệ tinh và hỗ trợ xác định mục tiêu, những drone này vẫn có thể tấn công khá hiệu quả.
Theo ông, Trung Quốc có thể áp dụng các chiến thuật đó với ba lợi thế lớn: quy mô công nghiệp, chuỗi tiêu diệt mục tiêu được chỉ huy thống nhất, và các hệ thống tấn công tinh vi hơn nhiều.
Các trang bị quân sự Mỹ không còn thể hiện là “tương lai của chiến tranh”
Amir Husain nói các drone giá rẻ Iran đang phá hủy những hệ thống trị giá hàng tỉ USD. Điều này đặt ra những câu hỏi khó chịu với các đối tác của Mỹ, chẳng hạn các nước vùng Vịnh đã mua sắm nhiều nền tảng vũ khí Mỹ.
Nhiều báo cáo cho biết gần 12 drone MQ‑9 Reaper của Mỹ đã bị bắn hạ trên bầu trời Iran. Israel cũng mất một số drone tầm xa Hermes 900 và IAI Heron TP kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Hai loại drone này là những nền tảng trinh sát và tấn công tầm xa chủ lực của Israel, được sử dụng rộng rãi cho nhiệm vụ tình báo, giám sát và tấn công chính xác.
Các hệ thống radar và hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD cũng bị phá hủy tại các căn cứ Mỹ ở vùng Vịnh trong tuần đầu cuộc chiến. Điều đáng chú ý là những drone đắt tiền nêu trên không bị bắn hạ bởi hệ thống phòng không, và các radar cũng không bị tên lửa đạn đạo đánh trúng. Thay vào đó, chúng lại bị tấn công bởi các drone giá rẻ của Iran, được gọi là Shahed.
Ông cho rằng không thể bỏ qua những hình ảnh cho thấy Shahed phá hủy một số radar và thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD trị giá tới 1,1 tỉ USD. Tương tự, việc các tên lửa phòng không của Iran bắn hạ những drone trị giá khoảng 32 triệu USD cũng là điều đáng chú ý. Ngoài ra, các xe tải dân sự được dùng để phóng hàng loạt tên lửa đạn đạo cũng cho thấy những cách tác chiến đơn giản nhưng hiệu quả trong cuộc xung đột này.
Theo Amir Husain, nhiều người quan sát cho rằng các trang bị quân sự của Mỹ không còn thể hiện rõ là “tương lai của chiến tranh” như trước đây. Vì vậy, ông đặt câu hỏi: “Liệu cách tiếp cận dựa vào các nền tảng cực kỳ đắt đỏ và tinh vi có thực sự là tương lai hay không?”.
Mỹ đã sử dụng khoảng 2.000 vũ khí tấn công chính xác để đánh vào hơn 3.000 mục tiêu tại Iran. Trong khi các nước đồng minh phải phóng hàng trăm tên lửa đánh chặn để đối phó với tên lửa và drone của Iran.
“Việc bổ sung lại số vũ khí này sẽ cần rất nhiều tiền và rất nhiều thời gian. Sau nhiều năm bổ sung đó, Mỹ sẽ ở đúng vị trí mà họ đã đứng khi cuộc chiến bắt đầu. Trong khi đó, Trung Quốc sẽ tích lũy thêm nhiều năm phát triển các hệ thống vũ khí tấn công tầm xa, tên lửa và drone”, ông nhận định.
Cuộc chiến Iran là “mỏ vàng dữ liệu AI” cho Trung Quốc
Cuộc xung đột ở Iran cũng cho thấy vai trò quyết định của chiến tranh mạng và chiến tranh điện tử. Các cuộc không kích ban đầu vào Iran đi kèm với các chiến dịch mạng và tác chiến điện tử quy mô lớn của Mỹ - Israel.
Trong suốt cuộc chiến, cả Israel và Mỹ đều sử dụng tấn công mạng để phá vỡ mạng lưới phóng tên lửa của Iran, đồng thời dùng tác chiến điện tử để làm mù radar, gây nhiễu liên lạc và điều hướng drone. Israel cũng xâm nhập vào hệ thống giao thông của Iran để theo dõi giới lãnh đạo trước khi thực hiện chiến dịch ám sát Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Nhiều trang web và ứng dụng tin tức cũng bị tấn công trong suốt cuộc chiến.
Amir Husain cho rằng cuộc xung đột ở Iran là “mỏ vàng dữ liệu cho Trung Quốc”. Dữ liệu này không chỉ phục vụ con người học hỏi nữa mà còn được thu thập để xây dựng các mô hình AI tự động phát hiện và phân loại mối đe dọa.
Theo Amir Husain, Trung Quốc đang thu thập hình ảnh đa phổ, thông tin tình báo điện tử và dữ liệu thời gian thực về các nền tảng của Mỹ, gồm tiêm kích F-35, F-22 và các loại vũ khí mới, đặc biệt là tên lửa tàng hình Tomahawk màu đen.
Dù Trung Quốc đã sở hữu năng lực tấn công mạng rất tinh vi, cuộc chiến này đang đẩy nhanh hơn quá trình phát triển AI quân sự của nước này.
Song theo Carice Witte, dù công nghệ Trung Quốc “sẽ rất đáng gờm”, câu hỏi thực sự là liệu lực lượng của họ có được huấn luyện đủ tốt để sử dụng hiệu quả hay không.
“Các cuộc tập trận của Trung Quốc thực sự chuẩn bị cho họ như thế nào cho trận chiến thực sự? Chúng ta phải nhớ rằng chưa có phi công tiêm kích Trung Quốc nào từng tham gia trận chiến thực sự, chứ đừng nói đến trận chiến của thế kỷ 21. Một câu hỏi quan trọng khác là giới lãnh đạo tin rằng họ đã chuẩn bị cho trận chiến đến mức nào?”, bà đặt câu hỏi.
Quan điểm của Trung Quốc về Mỹ: Ông Trump là ẩn số
Carice Witte cho biết: “Trung Quốc chưa rút ra kết luận chắc chắn nào, nhưng đang theo dõi mọi động thái rất sát sao”. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh rằng Trung Quốc có thế giới quan, cách tiếp cận và ưu tiên hoàn toàn khác. Vì vậy, những câu hỏi thường đặt ra cho các quốc gia khác cần được xem xét lại khi phân tích hành vi của Trung Quốc.
Carice Witte nói rằng giới lãnh đạo Trung Quốc đang gặp khó khăn trong việc dự đoán hành vi của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Sau cuộc xung đột ngắn giữa Israel và Mỹ với Iran diễn ra trong 12 ngày vào tháng 6.2025, các nhà phân tích Trung Quốc từng kết luận rằng ông Trump chỉ sử dụng sức mạnh quân sự khi có thể đạt chiến thắng nhanh và dứt khoát. Thế nhưng, giả định này đã bị phá vỡ khi Mỹ tiếp tục chiến dịch quân sự dù chịu thương vong, khiến ông Trump trở thành “ẩn số hoàn toàn” trong mắt lãnh đạo Trung Quốc.
“Hiện tại, họ đơn giản là không biết Trump có thể làm gì tiếp theo”, Carice Witte nói.
Dù vậy, sự bất định này không ngăn Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy ngoại giao.
“Trung Quốc phản đối mạnh mẽ cuộc chiến và chỉ trích gay gắt Mỹ vì việc ‘chặt đầu’ lãnh đạo Iran cũng như cách tiến hành chiến tranh, nhưng vẫn rất mong muốn đón ông Trump thăm nước này. Giới lãnh đạo hoàn toàn có thể hủy lời mời như một tuyên bố phản đối. Ngược lại, họ đang làm mọi thứ để chuyến thăm đó diễn ra và coi đây là sự kiện ngoại giao quan trọng nhất trong năm”, bà nhận xét.
Thử thách năng lực chiến lược của Mỹ
Trung Quốc đang theo dõi rất sát hiệu suất của Mỹ và các đối tác trong một cuộc xung đột cường độ cao, đa lĩnh vực và diễn ra xa lãnh thổ Mỹ. Trung Quốc có thể đang nghiên cứu năng lực quân sự cụ thể, mô hình tác chiến và các giải pháp công nghệ rồi đối chiếu trực tiếp với kịch bản xung đột liên quan liên quan đến Đài Loan?
Tổng hợp các đánh giá của Witte và Husain cho thấy một sự chuyển dịch sâu sắc đang diễn ra: Trung Quốc đang quan sát, học hỏi và chuẩn bị.
Có lẽ bài học quan trọng nhất với Trung Quốc là Mỹ đã có thể duy trì một cuộc chiến cường độ cao ở Trung Đông trong khi vẫn tiếp tục hỗ trợ Ukraine và duy trì thế trận tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Cuộc chiến đang thách thức giả định của Trung Quốc rằng Mỹ không thể xử lý nhiều cuộc khủng hoảng cùng lúc.
Thế nhưng, Carice Witte cảnh báo: “Đừng bao giờ đánh giá thấp Trung Quốc, vì đó là con đường nhanh nhất dẫn đến thất bại trong chiến tranh”.
Bà cho rằng việc đối xử với Trung Quốc như với Nga hoặc Iran là một sai lầm. “Một trong những sai lầm lớn của Israel là nhìn Trung Quốc giống Nga, nhưng họ không giống nhau. Trung Quốc là một thực thể rất khác biệt, và mọi thứ về Trung Quốc đều mang tính độc nhất”.
Trong khi đó, Mỹ đang tiêu hao nguồn lực khổng lồ, phơi bày các hệ thống quân sự của mình trước hoạt động tình báo nước ngoài và làm dấy lên nghi ngờ từ các đồng minh về tương lai thống trị quân sự của Mỹ.
Cuộc chiến có thể cách Trung Quốc hàng nghìn km, nhưng hệ quả của nó đã bắt đầu tái định hình cán cân quyền lực toàn cầu.
