Đái tháo đường típ 2: Vì sao phải bảo vệ tim, thận từ sớm?
Đái tháo đường típ 2 làm tăng nguy cơ tim mạch, suy tim và bệnh thận. Vì sao cần đánh giá nguy cơ và bảo vệ tim, thận ngay từ khi chẩn đoán?
Đái tháo đường típ 2 không chỉ gây tăng đường huyết mà còn làm gia tăng đáng kể nguy cơ biến cố tim mạch, suy tim và bệnh thận mạn. Điều trị đái tháo đường típ 2 đang chuyển mạnh từ kiểm soát HbA1c đơn thuần sang đánh giá nguy cơ sớm, bảo vệ tim – thận và cá thể hóa điều trị ngay từ thời điểm chẩn đoán.
Đái tháo đường típ 2: Gánh nặng không chỉ nằm ở đường huyết
Hiện nay, đái tháo đường típ 2 đang trở thành một thách thức lớn đối với y tế toàn cầu khi số người mắc bệnh ngày càng gia tăng, đồng thời kéo theo nhiều biến chứng nghiêm trọng.
Phân tích của PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bích Đào, Phó Chủ tịch Hội Nội tiết - Đái tháo đường Việt Nam, cho thấy người mắc đái tháo đường có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn đáng kể so với người không mắc bệnh. Đáng chú ý, nguy cơ đột quỵ tăng khoảng 54%, nhồi máu cơ tim tăng 73% và suy tim tăng tới 84%.
Tại Việt Nam, gánh nặng tim mạch ở người bệnh đái tháo đường cũng đặc biệt đáng lưu tâm. Tử vong do nguyên nhân tim mạch chiếm tỉ trọng lớn trong tổng số ca tử vong ở người mắc đái tháo đường, trong đó đột quỵ và bệnh tim thiếu máu cục bộ là những nguyên nhân nổi bật. Gánh nặng này đồng thời kéo theo chi phí điều trị biến chứng lớn đối với người bệnh và hệ thống y tế.
Điều quan trọng là bệnh tim mạch và tổn thương thận không nên được xem đơn thuần là những biến chứng chỉ xuất hiện ở giai đoạn cuối. Mối liên hệ giữa đái tháo đường với các bệnh lí này có thể hình thành từ những cơ chế sinh học chung ngay trong quá trình bệnh tiến triển. Vì vậy, chờ đến khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng mới can thiệp có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm quan trọng để giảm nguy cơ lâu dài.
Vì sao phải đánh giá nguy cơ tim mạch ngay khi chẩn đoán?
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bích Đào, một trong những thay đổi đáng chú ý được đề cập tại Hội nghị Khoa học Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) 2026 là cách tiếp cận nguy cơ tim mạch ở người mắc đái tháo đường típ 2.
Thay vì chỉ dựa vào các yếu tố nguy cơ truyền thống, xu hướng hiện nay hướng đến những công cụ đánh giá toàn diện hơn, có tính đến đặc điểm riêng của bệnh đái tháo đường. Với những bệnh nhân chưa có biểu hiện lâm sàng rõ ràng của bệnh tim mạch xơ vữa hoặc tổn thương cơ quan đích, SCORE2-Diabetes được đề cập như một công cụ giúp ước tính nguy cơ biến cố tim mạch trong 10 năm.
Điểm đáng chú ý của công cụ này là ngoài các yếu tố nguy cơ kinh điển, việc tính toán còn tích hợp tuổi khởi phát đái tháo đường, HbA1c và mức lọc cầu thận ước tính (eGFR), từ đó giúp bác sĩ có thêm cơ sở để phân tầng nguy cơ cho từng người bệnh.
Bên cạnh SCORE2-Diabetes, phương trình PREVENT cũng mở rộng cách đánh giá khi xem xét đồng thời nguy cơ bệnh tim mạch, xơ vữa động mạch và suy tim trên nhiều mức phân suất tống máu. Tại Việt Nam, các công cụ như SCORE_VN và SCORE_VNDM2 được phát triển nhằm hỗ trợ bác sĩ lượng hóa nguy cơ tim mạch và đưa ra quyết định điều trị phù hợp hơn.
Quản lí đái tháo đường típ 2 cần được thực hiện theo hướng toàn diện và cá thể hóa trong suốt quá trình bệnh. Mục tiêu điều trị không chỉ là kiểm soát đường huyết mà còn bao gồm phòng ngừa biến chứng, bảo vệ cơ quan đích, quản lí cân nặng và duy trì thời gian sống khỏe mạnh.
Thực tế, người bệnh đái tháo đường típ 2 thường có thể đồng thời đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe liên quan. Tình trạng này đòi hỏi chiến lược điều trị không chỉ dựa vào thuốc mà còn kết hợp dinh dưỡng y học, hoạt động thể chất và các chương trình hỗ trợ người bệnh tự quản lí bệnh.
Một vấn đề khác được các chuyên gia nhấn mạnh là “trì trệ điều trị” (therapeutic inertia), tức việc điều chỉnh hoặc tăng cường điều trị chậm hơn nhu cầu thực tế của người bệnh. Trong chiến lược hiện đại, bác sĩ có thể cân nhắc sớm các nhóm thuốc có bằng chứng bảo vệ cơ quan đích, tùy thuộc đặc điểm lâm sàng của từng bệnh nhân, đặc biệt khi có bệnh thận mạn, suy tim hoặc bệnh tim mạch do xơ vữa.
“Đái tháo đường típ 2 là không nên chờ biến chứng xuất hiện mới bắt đầu bảo vệ cơ quan đích. Đánh giá nguy cơ sớm, nhận diện tổn thương tim – thận và lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp có thể trở thành nền tảng của quản lí bệnh trong dài hạn”, PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bích Đào nói.
PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bích Đào nhấn mạnh, sự kết hợp giữa đánh giá nguy cơ hiện đại, nhận diện sớm tổn thương cơ quan đích và các liệu pháp có bằng chứng bảo vệ tim – thận đang góp phần thay đổi cách tiếp cận đái tháo đường típ 2.
Đái tháo đường típ 2 vì thế không còn là cuộc chiến đơn thuần với con số đường huyết. Mục tiêu lớn hơn là bảo vệ trái tim, duy trì chức năng thận và kéo dài thời gian sống khỏe mạnh cho người bệnh ngay từ những ngày đầu được chẩn đoán.
