Đô thị thông minh Đồng Nai: Lấy dữ liệu làm nền tảng, quản trị làm đích đến
Đề án phát triển đô thị thông minh TP. Đồng Nai giai đoạn 2026-2030 không đặt mục tiêu xây dựng một đô thị “nhiều công nghệ”, mà hướng đến đổi mới phương thức quản trị, chuyển từ mô hình điều hành phân tán sang quản trị dựa trên dữ liệu.
Đây là bước cụ thể hóa định hướng chuyển đổi số của thành phố trong bối cảnh Đồng Nai sau sáp nhập trở thành đô thị khoảng 5 triệu dân, giữ vai trò trung tâm công nghiệp, logistics và cửa ngõ hàng không quốc tế với sân bay Long Thành.
Đồng Nai đặt dữ liệu làm hạ tầng cốt lõi
Triết lí xuyên suốt của Đề án là “tạo lập dữ liệu trước, thông minh hóa sau”. Theo đó, dữ liệu được xác định là hạ tầng cốt lõi của đô thị thông minh. Mọi hệ thống, từ Trung tâm điều hành thông minh (IOC), các dashboard điều hành đến các dịch vụ số phục vụ người dân và doanh nghiệp. Tất cả đều phải được xây dựng trên nền tảng dữ liệu thống nhất, có cơ chế cập nhật, chia sẻ và quản trị rõ ràng. IOC cũng sẽ được chuyển đổi từ vai trò tổng hợp thông tin sang trung tâm giám sát, cảnh báo, phân tích và hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực.
Đề án nhìn thẳng vào những điểm nghẽn đang cản trở quá trình phát triển đô thị thông minh. Dữ liệu còn phân tán giữa các ngành, nhiều cơ sở dữ liệu về quy hoạch, giao thông, môi trường và hạ tầng kĩ thuật chưa được kết nối. Cùng với đó, cơ chế phối hợp liên ngành còn thiếu đồng bộ, nguồn nhân lực chuyên sâu về dữ liệu, GIS, BIM, IoT và an toàn thông tin còn hạn chế, nhất là ở cấp cơ sở. Đây là những nút thắt cần được tháo gỡ trước khi mở rộng các ứng dụng công nghệ.
Lộ trình triển khai được xây dựng theo từng giai đoạn, ưu tiên các lĩnh vực tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp như giao thông, logistics, chống ngập, môi trường, cấp thoát nước, quản lí chất thải rắn, dịch vụ công và phản ánh hiện trường. Giai đoạn đầu tập trung hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa dữ liệu, nâng cấp IOC và xây dựng các nền tảng dùng chung. Giai đoạn sau sẽ mở rộng kết nối dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình thông tin công trình (BIM) và từng bước triển khai bản sao số đô thị (Digital Twin), trước hết tại khu vực đô thị sân bay Long Thành.
Đến năm 2030, Đồng Nai hướng tới hình thành nền tảng quản trị đô thị thống nhất dựa trên dữ liệu. Trong đó mọi quyết định điều hành được hỗ trợ bởi thông tin thời gian thực, dịch vụ công ngày càng minh bạch, thuận tiện. Đồng thời tạo nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và phát triển đô thị bền vững.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, phát triển đô thị thông minh đã trở thành xu hướng của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng đến nay Việt Nam vẫn chưa có địa phương nào được xem là mô hình đô thị thông minh hoàn chỉnh. Đây là thách thức, vừa là cơ hội để Đồng Nai lựa chọn con đường phát triển phù hợp, tránh đầu tư dàn trải. Đồng thời lấy hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân làm thước đo thay vì chạy theo công nghệ.
Kiến tạo đô thị sân bay Long Thành
Theo TSKH-KTS Ngô Viết Nam Sơn, đô thị sân bay (Aerotropolis) là mô hình kinh tế mới của thế kỉ XXI đang được nhiều quốc gia phát triển như Hà Lan, Singapore, Hoa Kỳ và Trung Quốc triển khai. Điểm cốt lõi của mô hình này là thay đổi tư duy quy hoạch. Từ quan điểm “đô thị hóa đến đâu dời sân bay đến đó” sang "quy hoạch đô thị song hành với quy hoạch sân bay”. Khu vực sân bay vai trò trung chuyển, vừa là điểm đến của các hoạt động logistics, thương mại, tài chính, dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.
Đối với TP Đồng Nai, Long Thành là điều kiện đặc biệt để hiện thực hóa mô hình này. Tuy nhiên, một đô thị sân bay hiện đại không thể vận hành bằng phương thức quản lí truyền thống. Khi sân bay đi vào khai thác với quy mô hàng chục triệu hành khách và khối lượng hàng hóa rất lớn mỗi năm. Mọi hoạt động từ quy hoạch, giao thông, logistics, môi trường, cấp thoát nước, năng lượng đến cung cấp dịch vụ công đều phải được quản trị bằng dữ liệu theo thời gian thực. Vì vậy, đô thị thông minh chính là nền tảng để đô thị sân bay phát triển hiệu quả và bền vững.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Đồng Nai cần tập trung vào 4 định hướng chiến lược. Đầu tiên, Đồng Nai cần lựa chọn mô hình đô thị thông minh phù hợp với điều kiện và lợi thế của địa phương. “Đồng Nai không cần phát triển đô thị thông minh trên mọi lĩnh vực mà cần ưu tiên những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh như công nghiệp, logistics, giao thông, quản lí quy hoạch, môi trường và phát triển đô thị sân bay”, TSKH-KTS Ngô Viết Nam Sơn cho biết.
Cùng với đó, TP. Đồng Nai cần đổi mới phương thức quản trị từ mô hình quản lý theo từng ngành sang quản trị liên thông dựa trên dữ liệu. Thành công của đô thị thông minh phụ thuộc trước hết vào sự phối hợp giữa các cơ quan quản lí, khả năng chia sẻ dữ liệu và chất lượng nguồn nhân lực. Công nghệ chỉ là công cụ, con người và thể chế mới là yếu tố quyết định.
TP. Đồng Nai cũng cần xây dựng hạ tầng dữ liệu đồng bộ, bảo đảm khả năng kết nối và chia sẻ giữa các ngành, các cấp theo các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. Dữ liệu phải trở thành tài nguyên chung phục vụ công tác điều hành, hoạch định chính sách và phát triển kinh tế số.
Cuối cùng là phát triển đô thị thông minh phải gắn chặt với chiến lược xây dựng đô thị sân bay Long Thành. Đây không chỉ là dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia mà còn là động lực để Đồng Nai hình thành một cực tăng trưởng mới của vùng Đông Nam Bộ. Nếu tận dụng tốt lợi thế này, Đồng Nai có thể trở thành địa phương tiên phong trong việc kết hợp giữa đô thị thông minh và đô thị sân bay, tạo ra mô hình phát triển mới dựa trên dữ liệu, công nghệ và quản trị hiện đại.
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, TP Đồng Nai cần iếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện các quy chuẩn kĩ thuật và phát triển nguồn nhân lực số. Đồng thời tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các viện nghiên cứu, trường đại học và người dân. Sự đồng hành của các bên sẽ tạo nền tảng để chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ, mà trở thành động lực đổi mới mô hình quản trị và phát triển đô thị.
TSKH-KTS Ngô Viết Nam Sơn khẳng định, xây dựng đô thị thông minh không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lí nhà nước mà còn là điều kiện để Đồng Nai khai thác tối đa lợi thế của sân bay Long Thành, phát triển logistics, thu hút đầu tư chất lượng cao, hình thành các ngành kinh tế mới và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Đồng Nai từng bước xây dựng mô hình đô thị sân bay hiện đại, có sức cạnh tranh trong khu vực và hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.
