Doanh nghiệp Việt Nam trong dòng chảy AI toàn cầu
Cả thế giới đều xác định trong thời gian tới là kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI). Vậy doanh nghiệp Việt Nam đang ở đâu trong bản đồ AI thế giới?
Từ VinAI đến FPT AI cùng hội tụ trí tuệ Việt Nam
Trong vài năm gần đây, bức tranh AI của Việt Nam đã xuất hiện những cái tên đủ sức làm “mốc” trên bản đồ khu vực.
VinAI (thuộc Vingroup) không chỉ công bố loạt sản phẩm trong nhóm Smart Mobility — như hệ thống Surround View, driver monitoring, hay giải pháp nhận dạng hình ảnh — mà còn công bố nhiều bài báo kỹ thuật, blog chuyên môn và các bằng sáng chế, cho thấy nỗ lực kết hợp nghiên cứu hàn lâm với sản phẩm thương mại.
Thành lập năm 2019, VinAI nhanh chóng nổi lên như trung tâm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo hàng đầu Đông Nam Á, tập trung vào học sâu, thị giác máy tính, nhận diện khuôn mặt, và hệ thống thông minh cho xe tự hành. Theo Business Times International (4/2025), VinAI được xếp vào Top 20 công ty nghiên cứu AI hàng đầu thế giới do quỹ đầu tư Thundermark Capital bình chọn.
Tháng 12/2024, NVIDIA chính thức mua lại cổ phần từ startup VinBrain, coi đây là bước đi chiến lược nhằm mở rộng trung tâm phát triển AI tại Việt Nam. Tháng 4 năm 2025, Tập đoàn Qualcomm (Mỹ) – một trong những nhà sản xuất chip và giải pháp AI hàng đầu thế giới – đã chính thức mua lại 65% cổ phần của MovianAI từ Vingroup, đánh dấu thương vụ M&A công nghệ lớn nhất của Việt Nam trong lĩnh vực AI. Việc các hãng lớn như Nvidia hay Qualcomm đầu tư không chỉ khẳng định giá trị công nghệ mà còn thể hiện niềm tin của các tập đoàn toàn cầu vào năng lực sáng tạo của trí tuệ Việt.
FPT, với hệ sinh thái FPT.AI và mảng dịch vụ phần mềm, đã công bố kế hoạch đầu tư lớn cho hạ tầng AI. Việc FPT lên kế hoạch đầu tư khoảng 200 triệu USD cho một “AI factory” sử dụng chip của Nvidia — động thái cho thấy cam kết về cả hạ tầng lẫn thương mại hóa giải pháp AI.
Bên cạnh đó, Viettel cũng thể hiện tham vọng khi thúc đẩy hợp tác công nghệ để phát triển nền tảng AI cho viễn thông, smart city và IoT — cho thấy các tập đoàn viễn thông lớn của Việt Nam đang tìm cách bắc cầu giữa năng lực nội địa và công nghệ toàn cầu.
Những bằng chứng này — sản phẩm thử nghiệm, cuộc thi quốc tế, thỏa thuận hạ tầng và quan hệ đối tác kỹ thuật — là cơ sở để khẳng định rằng doanh nghiệp Việt đang “ra sản phẩm” chứ không chỉ mua giải pháp từ bên ngoài.
Mức độ tự chủ công nghệ và khả năng thương mại hóa
Khi đánh giá “tự chủ”, cần phân biệt hai tầng: thuật toán & mô hình và hạ tầng tính toán. Ở tầng thuật toán, các nhóm nghiên cứu trong nước đã phát triển những mô hình chuyên biệt cho tiếng Việt, nhận dạng giọng nói, phân tích ảnh y tế và các ứng dụng xâu chuỗi dữ liệu địa phương — đó là lợi thế cạnh tranh thực tiễn so với mô hình tổng quát của nước ngoài. Ví dụ, VinAI được ghi nhận có nhiều bài công bố khoa học và bằng sáng chế, cho thấy đầu vào nghiên cứu không chỉ dừng ở sản phẩm thương mại.
Tuy nhiên, ở tầng hạ tầng — máy chủ, GPU, data center — Việt Nam vẫn đang trong quá trình gia tăng năng lực. Các hợp tác với Nvidia và kế hoạch đầu tư “AI factory” của FPT là minh chứng rằng doanh nghiệp lớn đang chọn cách đầu tư để giảm phụ thuộc dài hạn vào hạ tầng nước ngoài. Việc Nvidia ký các thỏa thuận phát triển trung tâm dữ liệu và nghiên cứu tại Việt Nam, mở ra cơ hội gia tăng tự chủ hạ tầng.
Về khả năng thương mại hóa, gang tấc của thị trường nội địa là điểm cộng. Ngân hàng, viễn thông, y tế và chính quyền địa phương là những khách hàng tiềm năng ngay lập tức cho các giải pháp như chatbot, eKYC, giám sát hình ảnh và phân tích dữ liệu.
FPT đã công bố kế hoạch đưa “AI factory” ra ngoài Việt Nam (như Nhật Bản, Hàn Quốc) — đó là hướng đi ra thị trường khu vực, nhưng thực tế xuất khẩu thành công ở quy mô lớn đòi hỏi chuẩn hóa, chứng nhận và mô hình kinh doanh EaaS (Energy-as-a-Service là một mô hình kinh doanh phân phối kết hợp phần cứng, phần mềm và dịch vụ) phù hợp.
Hợp tác quốc tế, đào tạo nhân lực và so sánh khu vực
Doanh nghiệp Việt không thể hoạt động đơn độc trong cuộc chơi toàn cầu. Việc hợp tác với các tập đoàn quốc tế là chiến lược phổ biến để học chuyển giao công nghệ, tiếp cận hạ tầng và mở thị trường. Hợp tác với Nvidia, Qualcomm hay AMD, Intel, cùng các thỏa thuận hợp tác trong nước với viện, trường là ví dụ điển hình. Những liên minh này giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận công nghệ lõi, đồng thời đào tạo kỹ sư, kỹ thuật viên vận hành và phát triển sản phẩm.
So sánh với các trung tâm AI trong khu vực: Hàn Quốc hiện có các startup như Upstage được hậu thuẫn mạnh (được đầu tư bởi Amazon, AMD và các quỹ trong vòng gọi vốn gần đây), cùng hệ sinh thái big-tech địa phương mạnh mẽ; Nhật Bản có thế mạnh R&D gắn với robotics và sản xuất; còn Singapore triển khai các chương trình nhà nước như AI Singapore 100 Experiments (100E) — cơ chế co-funding giúp biến ý tưởng thành PoC/MVP nhanh chóng. Những mô hình này cho thấy ba yếu tố ưu thế: vốn dồi dào, chính sách nhà nước hỗ trợ cụ thể và mạng lưới đối tác quốc tế đã được chuẩn bị sẵn.
Việt Nam cũng có thế mạnh riêng. Đó là lợi thế chi phí nhân lực cạnh tranh và hiểu biết thị trường địa phương. Thế nhưng, chúng ta cũng cần cân nhắc gia tăng quỹ đầu tư mạo hiểm quy mô lớn và chính sách hỗ trợ để thu hẹp khoảng cách.
