Dùng AI, IoT để giữ rừng ở Đồng Nai
Những cánh rừng rộng lớn của Đồng Nai đang đứng trước một cách giữ rừng mới, nơi kinh nghiệm của người bám rừng được tiếp sức bằng AI, IoT, vệ tinh và drone. Đằng sau công nghệ ấy vẫn là câu chuyện về sinh kế, cộng đồng và cách con người gìn giữ những giá trị mà rừng trao lại.
Khi rừng trở thành sinh kế
Buổi sáng ở vùng rừng Bù Gia Mập, Điểu Đôn lại vào rừng như một công việc thường ngày. Người đàn ông S’tiêng 33 tuổi đã quen với những cung đường giữa đại ngàn. Với anh, bảo vệ rừng vừa là công việc, vừa là sinh kế của gia đình. Hai vợ chồng có ba người con. Trước đây, cuộc sống còn nhiều khó khăn.
Từ khi tham gia cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng Vườn quốc gia Bù Gia Mập, cuộc sống gia đình dần ổn định hơn. “Từ khi được làm bảo vệ rừng thì tốt hơn, không còn nghèo đói nữa”, anh Đôn nói.
Ngoài khoản tiền nhận theo quy định, người nhận khoán được phép lấy một số sản vật như lá nhíp, đọt mây, măng, nấm, rau và hoa quả rừng để phục vụ cuộc sống. Việc khai thác để bán bị nghiêm cấm. Với những người sống bên rừng, sự gắn bó ấy rất đỗi tự nhiên: rừng mang lại sinh kế, còn họ góp sức giữ lấy cánh rừng đã nuôi sống mình.
Nhưng muốn rừng tiếp tục cho “lộc”, trước hết phải giữ được rừng. Với hàng trăm nghìn hécta, việc chỉ dựa vào những chuyến tuần tra trên mặt đất ngày càng khó. Có khu vực phải đi hàng chục cây số, có nơi địa hình hiểm trở. Một điểm cháy, một vụ xâm lấn hay biến động bất thường nếu không được phát hiện sớm có thể nhanh chóng trở thành vấn đề lớn.
Đó là lúc công nghệ bước vào câu chuyện giữ rừng. Chi cục Kiểm lâm thành phố Đồng Nai đang tham mưu triển khai dự án “Xây dựng hệ thống ứng dụng IoT, AI trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng TP. Đồng Nai”, dự kiến thực hiện trong năm 2026 và hoàn thành năm 2027. Hệ thống sẽ kết hợp ảnh vệ tinh, các trạm khí tượng tự động và dữ liệu chuyên ngành để theo dõi diễn biến rừng, nhận diện biến động và cảnh báo nguy cơ cháy.
Trên mặt đất, kiểm lâm có thêm ứng dụng di động. Trên không, drone hỗ trợ tuần tra, xác minh hiện trường và giám sát những khu vực khó tiếp cận. Nếu trước đây người giữ rừng chủ yếu dựa vào đôi chân và kinh nghiệm, nay họ có thêm dữ liệu vệ tinh, thiết bị bay và những thuật toán có thể nhận diện dấu hiệu bất thường.
Thành phố cũng hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu không gian chuyên ngành lâm nghiệp dùng chung, kết nối với trung tâm dữ liệu. Khi thông tin từ các chủ rừng và cơ quan quản lý được tập hợp trên một hệ thống, những biến động của rừng sẽ có thể được nhận diện và xử lí nhanh hơn.
Đầu tư công nghệ để giữ rừng
Công nghệ mở ra một phương thức quản lý mới, nhưng áp lực cũ vẫn còn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng kiểm lâm TP. Đồng Nai phát hiện, xử lý 108 vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp, liên quan 118 cá nhân. Tổng số tiền xử phạt hơn 494 triệu đồng. Tuy nhiên, địa bàn không phát sinh điểm nóng lớn về phá rừng, khai thác lâm sản trái phép.
.jpg)
Phía sau kết quả ấy là những ngày bám rừng của kiểm lâm và người nhận khoán. Họ vẫn phải đi vào những nơi mà thiết bị chưa thể thay thế con người. Hiện Chi cục Kiểm lâm có 4 phòng chuyên môn, 2 Đội Kiểm lâm cơ động và 10 Hạt Kiểm lâm khu vực, với 170 biên chế được giao.
Theo ông Ngô Văn Vinh - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm thành phố Đồng Nai, lực lượng cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, nhưng vẫn gặp khó khăn do địa bàn rộng, quản lý đất lâm nghiệp còn phức tạp và thu nhập của lực lượng bảo vệ rừng còn thấp.
“Chỉ có áp dụng chuyển đổi số mới có thể đáp ứng được yêu cầu về công tác quản lý bảo vệ rừng hiện nay”, ông Vinh nói.
Theo ông Vinh, người kiểm lâm hôm nay cũng phải thay đổi vai trò, từ tuần tra, xử lí vi phạm sang quản trị tài nguyên, bảo tồn hệ sinh thái và tham gia phục hồi rừng. Công nghệ có thể giúp nhìn xa hơn, phát hiện nhanh hơn, nhưng không thể thay thế những người trực tiếp bám rừng.
AI có thể phát hiện điểm nóng, drone có thể bay trên tán rừng, nhưng người quyết định đến đâu, xử lí thế nào và làm sao ngăn vi phạm tái diễn vẫn là những người có mặt giữa rừng mỗi ngày.
Cùng với đầu tư công nghệ, Chi cục Kiểm lâm đang phối hợp tham mưu thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách đối với lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng theo Nghị định 42/2026/NĐ-CP.
Từ giữ rừng đến tạo giá trị
Giữ được rừng mới chỉ là bước đầu. Với Đồng Nai, bài toán lớn hơn là làm sao để rừng tạo ra giá trị kinh tế mà vẫn giữ được những giá trị tự nhiên vốn có.
Không gian rừng gắn với Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, hồ Trị An, núi Chứa Chan... mở ra dư địa phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm thiên nhiên. Chi cục Kiểm lâm đang tham mưu triển khai các đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại 9 đơn vị chủ rừng có tiềm năng.
Cùng với du lịch là thị trường carbon. Nghị định 180/2026/NĐ-CP ngày 21/5/2026 tạo thêm cơ sở pháp lí cho dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng. Sàn giao dịch carbon trong nước cũng chính thức vận hành từ ngày 29/6/2026. Đồng Nai đang tính tới việc xây dựng dự án carbon rừng trên địa bàn.
Dưới tán rừng, dược liệu và lâm sản ngoài gỗ cũng là những hướng đi tiềm năng. Các nghiên cứu về bảo tồn và phát triển dược liệu đang được triển khai tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai và Vườn quốc gia Cát Tiên. Những mô hình này chỉ có thể đi xa khi lợi ích từ rừng được chia sẻ với cộng đồng sống quanh rừng.
Bởi suy cho cùng, một cánh rừng được giữ gìn lâu dài khi người dân nhìn thấy sinh kế và tương lai của mình trong đó. AI, IoT, vệ tinh và drone có thể giúp con người nhìn thấy rừng từ xa, phát hiện những biến động sớm hơn. Nhưng để những cánh rừng ấy được giữ gìn qua nhiều thế hệ, vẫn cần những con người ở ngay dưới tán rừng.
Giữ rừng bằng công nghệ có thể là một bước tiến mới. Nhưng sau cùng, đó vẫn là câu chuyện về con người và cách con người lựa chọn sống cùng rừng.
Với hơn 370.000ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó có khoảng 180.000ha rừng tự nhiên, Đồng Nai đang sở hữu một tài sản xanh đặc biệt lớn. Đó là nguồn nước, carbon, đa dạng sinh học, cảnh quan và sinh kế.
