'Được' và 'mất' khi biểu giá điện giảm còn 5 bậc
Dự thảo biểu giá điện 5 bậc mới dự kiến mang lại lợi ích cho 94% hộ gia đình tiêu thụ dưới 777 kWh/tháng nhờ mở rộng dải an sinh. Tuy nhiên, việc tăng đơn giá ở các bậc cao cùng cơ chế bù chéo kéo dài đang khiến nhóm tiêu dùng lớn lo ngại hóa đơn tiền điện đội lên đáng kể.
Chuyển sang cơ cấu biểu giá mới
Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo lấy ý kiến về việc điều chỉnh cơ cấu biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt, trọng tâm là thu gọn từ 6 bậc hiện hành xuống còn 5 bậc.
Thay đổi này được kì vọng sẽ phản ánh đúng hơn thực tế tiêu dùng của các hộ gia đình Việt Nam trong giai đoạn mới, đồng thời đơn giản hóa công tác quản lí.
Theo đó, thay vì 6 bậc lũy tiến như hiện hành, giá điện bán lẻ cho nhóm khách hàng sinh hoạt sẽ gồm 5 bậc, với mức giá tăng dần.
Bậc 1 từ 0 đến 100 kWh giá điện sẽ bằng 90% giá bán lẻ điện bình quân hiện nay; bậc 2 từ 101 - 200 kWh, giá điện bằng 108%; bậc 3 từ 201 - 400 kWh, giá điện bằng 136%; bậc 4 từ 401 - 700 kWh, giá điện bằng 162%; bậc 5 từ 701 kWh trở lên, giá điện bằng 180%.
Trong dự thảo tờ trình, Bộ Công Thương cho biết, việc chuyển sang cơ cấu biểu giá mới không phải một lần điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân. Mức giá này được giữ nguyên ở mức 2.204,07 đồng/kWh. Tuy nhiên, số tiền từng khách hàng phải trả sẽ thay đổi do cách phân chia bậc thang.
Theo kết quả tính toán sơ bộ từ Bộ Công Thương, biểu giá 5 bậc mới tạo ra một bức tranh tương đối tích cực cho nhóm người tiêu dùng bình dân và trung lưu. Cụ thể, các hộ gia đình có mức tiêu thụ dưới 777 kWh/tháng sẽ trả tiền điện ít hơn hoặc tương đương so với biểu giá 6 bậc hiện hành.
Đây là con số rất đáng chú ý bởi nhóm này đang chiếm tới 94% tổng số khách hàng sinh hoạt trên cả nước và đóng góp khoảng 73% tổng sản lượng điện tiêu thụ. Sự điều chỉnh này đóng vai trò như một "màng lọc an sinh", trực tiếp giảm bớt gánh nặng chi phí sinh hoạt hàng tháng cho đại đa số người dân.
Phân tích rõ hơn với Một Thế Giới về tính hợp lí của việc bỏ bậc 1 cũ (dưới 50 kWh), PGS.TS Đinh Trọng Thịnh - giảng viên cao cấp Học viện Tài chính, chuyên gia có nhiều năm nghiên cứu về tài chính quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài và chính sách thuế - nhận định: "Ở mức giá điện 6 bậc hiện nay, bậc 1 với chỉ số tính giá ở mức tiêu thụ dưới 50 kWh đã trở nên rất thừa thãi. Hiện nay hầu như không còn gia đình nào sử dụng điện ở mức thấp như vậy nữa.
Việc duy trì bậc 50 kWh là không cần thiết, làm phức tạp hóa công tác tính toán, vì thế nên bỏ đi để phù hợp với thực tiễn. Thay đổi này có thể là bước đầu tiên trong việc hướng tới một hệ thống giá điện hợp lí hơn, phù hợp với lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh".
Đồng quan điểm, chuyên gia năng lượng Ngô Đức Lâm cũng đánh giá dự thảo biểu giá mới đã giảm 1 bậc và tập trung ưu tiên cho khu vực an sinh xã hội khi nâng dải kWh điện ưu đãi cho hộ dùng ít từ 50 kWh đầu tiên lên 100 kWh. Ở khu vực các hộ dùng từ 201 - 400 kWh/tháng, hóa đơn tiền điện có lúc thấp hơn, có khi tương đương tùy theo từng dải tiêu thụ cụ thể.
Gia tăng áp lực chi phí cho nhóm tiêu dùng lớn
Ở chiều ngược lại, cơ chế mới gia tăng áp lực kinh tế đáng kể đối với nhóm tiêu thụ điện năng lớn nhằm thúc đẩy hành vi sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.
Nếu lượng điện tiêu thụ vượt lên mốc 1.182 kWh/tháng, hóa đơn tiền điện dự kiến sẽ tăng thêm gần 190.000 đồng/tháng. Nguyên nhân xuất phát từ việc đơn giá áp cho các dải tiêu thụ từ 401 - 700 kWh và trên 700 kWh đã được điều chỉnh tăng đáng kể.
Dữ liệu tính toán từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thể hiện: ở bậc 1 và bậc 2, người sử dụng điện được hưởng lợi do mức giá ngang bằng với các bậc đầu của biểu giá cũ; bậc 3 và bậc 4 giữ mức giá tương đương. Chỉ riêng bậc cuối cùng (bậc 5), đơn giá được điều chỉnh tăng cao hơn hẳn, buộc các hộ gia đình sở hữu nhiều thiết bị công suất cao phải tính toán lại bài toán tối ưu hóa năng lượng.
Mặc dù biểu giá 5 bậc đem lại lợi ích cho số đông, một số chuyên gia cho rằng việc chỉ giảm bớt 1 bậc chưa giải quyết triệt để các bất cập căn cơ của thị trường điện, đặc biệt là quan điểm "người dùng nhiều bù cho người dùng ít".
Thực tế cho thấy, cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế và xu hướng hiện đại hóa đời sống, nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt của người dân đang tăng nhanh. Ngành điện dự báo sản lượng điện thương phẩm mỗi năm duy trì mức tăng trưởng 2 chữ số để đáp ứng mục tiêu phát triển GDP.
"Nhu cầu dùng điện tăng lên là xu hướng tất yếu của cuộc sống. Trước đây điều kiện khó khăn chỉ dùng quạt máy, nay thời tiết nắng nóng gay gắt, các gia đình đều lắp thêm máy điều hòa, đặc biệt là những hộ có trẻ nhỏ, người già. Như vậy, số hộ dùng điện vượt ngưỡng 400 kWh, thậm chí 700 - 900 kWh/tháng sẽ liên tục tăng theo thời gian. Việc dồn áp lực tăng thu tiền điện lên nhóm khách hàng này cần được xem xét cẩn trọng hơn," TS. Ngô Đức Lâm thẳng thắn nêu quan điểm.
Sự thay đổi từ 6 bậc xuống 5 bậc là một bước tiến mang tính thực tế, loại bỏ những định mức đã lạc hậu. Tuy nhiên, để tạo động lực phát triển bền vững cho toàn ngành, giới chuyên gia kì vọng đây sẽ là bước đệm cần thiết để tiến tới một thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hoàn chỉnh, nơi giá điện phản ánh đúng chi phí sản xuất - kinh doanh và giảm dần các yếu tố bù chéo giữa các nhóm khách hàng.
