Giải mã 'cánh đồng siêu cấp' ở Tân Cương, Trung Quốc, thời đại 'làm nông' dễ như....chơi game
Tại Tân Cương, Trung Quốc, hai thanh niên đang quản lý tới 200ha bông với phần lớn công việc được tự động hóa, từ gieo trồng, tưới nước đến thu hoạch. Khi AI, drone, hệ thống tưới thông minh và định vị vệ tinh được đưa xuống đồng ruộng, cách làm nông truyền thống đang dần thay đổi.
Hai người có thể trồng bao nhiêu ha bông? Tại khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, miền tây bắc Trung Quốc, Ai Haipeng và Ling Lei, hai thanh niên sinh năm1990 có thể trồng tới 200ha.
Trên những cánh đồng bông ở huyện Yuli, thuộc châu tự trị Mông Cổ Bayingolin, bên rìa sa mạc Taklimakan, hai người đang vận hành một trang trại gần như hoàn toàn cơ giới hóa. Từ làm đất, gieo trồng, tưới nước đến thu hoạch, các công đoạn sản xuất đều được đưa vào hệ thống quản lý thông minh.
“Chúng tôi có thể kiểm tra mọi thứ trên điện thoại và quản lý trang trại bất cứ lúc nào. Cảm giác giống như đang chơi một trò chơi điện tử”, Ai Haipeng nói.
Mô hình “cánh đồng bông siêu lớn” đang cho thấy cách Tân Cương thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp. Công nghệ số đang len vào những công việc vốn quen thuộc trên đồng ruộng, từ đó thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nông nghiệp tại khu vực này.
Nông nghiệp Tân Cương, Trung Quốc: 200ha chỉ cần 2 người
Dự án “cánh đồng bông siêu lớn” bắt đầu vào năm 2021, khi XAG - doanh nghiệp sản xuất robot nông nghiệp có trụ sở tại Quảng Châu - quyết định xây dựng một trang trại không người lái tại Tân Cương, với mục tiêu phát triển một mô hình nông nghiệp thông minh có thể nhân rộng. Ai Haipeng và Ling Lei được giao quản lý 200ha đất trồng bông.
Qua thực tế sản xuất, họ nhận thấy công đoạn gieo trồng vào mùa xuân và thu hoạch vào mùa thu tại Tân Cương đã được cơ giới hóa khá cao. Máy bay không người lái cùng nhiều thiết bị nông nghiệp thông minh cũng xuất hiện ngày càng phổ biến.
Tuy nhiên, một công đoạn vẫn đòi hỏi nhiều nhân lực, đó là tưới nước.
Trong năm đầu tiên, nhóm lắp đặt các van tưới thông minh có dây để điều khiển hệ thống từ xa. Nhưng những đường dây chôn dưới đất thường xuyên bị chập. “Năm đó, chúng tôi lúc thì sửa van, lúc lại trên đường đi sửa van”, Ling nhớ lại.
Trong hai năm tiếp theo, họ chuyển sang sử dụng van thông minh không dây. Nhóm cũng áp dụng kỹ thuật gieo kết hợp bông và lúa mì nhằm bảo vệ cây bông non trước những cơn gió mạnh.
Đến năm 2024, với sự hỗ trợ của đội ngũ kỹ thuật XAG, hệ thống được nâng cấp thành một trung tâm điều khiển tưới thông minh, giúp việc vận hành ổn định hơn.
Một ứng dụng trên điện thoại cũng được phát triển, cho phép phần lớn công việc quản lý trang trại được thực hiện chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh.
Hiệu quả sản xuất bắt đầu thể hiện rõ qua năng suất. Năm 2021, năng suất bông hạt bình quân đạt 3.810kg/ha. Đến năm 2024, con số này tăng lên 7.935kg/ha. Tỷ lệ bông chất lượng cao vượt 96%, thuộc nhóm dẫn đầu tại Trung Quốc.
“Chúng tôi đã đạt mục tiêu giai đoạn đầu là tự động hóa. Giai đoạn tiếp theo sẽ là thông minh hóa”, Ai Haipeng nói.
Theo ông, nhóm dự định ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) rộng rãi hơn để tiếp tục giảm lao động thủ công.
Mô hình này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của nông dân ở nhiều nơi trong khu vực. Họ tìm đến để học hỏi cách vận hành và những kỹ thuật mới được áp dụng trên cánh đồng.
Đến cuối năm 2025, mô hình quản lý từ “cánh đồng bông siêu lớn” đã được mở rộng trên diện tích hơn 133.000ha tại Tân Cương.
Ai Haipeng và Ling Lei tiếp tục giới thiệu mô hình này, đồng thời tổ chức đào tạo cho nông dân ở nhiều địa phương trên khắp Trung Quốc.
Trong khi đó, XAG đã đưa thiết bị và hệ thống canh tác hiện đại tới gần 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Không chỉ áp dụng với cây bông, công nghệ và mô hình này còn được điều chỉnh cho nhiều loại cây trồng khác như lúa, ngô, cây có múi và đậu tương.
Khi máy móc dần thay thế sức người
Tân Cương hiện đóng góp hơn 90% sản lượng bông của Trung Quốc. Năm 2025, sản lượng bông của khu vực này lần đầu tiên vượt 6 triệu tấn, đạt 6,17 triệu tấn, tương đương 92,8% tổng sản lượng bông của Trung Quốc.
Những năm gần đây, tiến bộ công nghệ nông nghiệp trở thành một trợ lực quan trọng đối với nông dân Tân Cương. Máy móc và các thiết bị thông minh được sử dụng ngày càng rộng rãi, từ gieo trồng đến thu hoạch.
Quá trình cơ giới hóa bắt đầu từ những năm 1990, khi Tân Cương đưa các loại máy thu hoạch nhập khẩu vào sản xuất và từng bước mở rộng diện tích bông thu hoạch bằng máy.
Bước sang thế kỷ XXI, chi phí thu hoạch bông tăng mạnh trong khi lao động thời vụ ngày càng thiếu hụt. Nhiều diện tích bông đứng trước nguy cơ bị bỏ lại ngoài đồng, buộc nông dân phải chuyển sang sử dụng máy móc.
Trong những năm 1990, chưa đến 5% diện tích bông tại Tân Cương được thu hoạch bằng máy. Hiện nay, tỷ lệ này đã vượt 90%, trong khi mức độ cơ giới hóa tổng thể trong sản xuất bông đã vượt 97%.
Gieo hạt và thu hoạch bằng máy với sự hỗ trợ của hệ thống định vị vệ tinh BeiDou, cùng với việc sử dụng máy bay không người lái để phun thuốc, đã trở thành những hình ảnh quen thuộc trên các cánh đồng bông Tân Cương.
Xu hướng này cũng phù hợp với Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc giai đoạn 2026-2030, trong đó nhấn mạnh việc tăng cường hỗ trợ số hóa và thông minh hóa cho nhiều lĩnh vực, trong đó có nông nghiệp thông minh.
Từ một cánh đồng 333ha đến câu chuyện giữ chân người trẻ
Mô hình “cánh đồng bông siêu lớn” cũng đang được những nông dân khác tại Tân Cương tiếp tục áp dụng.
Chen Xiujian, một nông dân ở huyện Yuli, đã cải tạo 333ha đất trồng bông của mình bằng hệ thống van tưới thông minh tương tự.
Chỉ trong hai năm, số lao động mà ông cần cho trang trại giảm từ 25 người xuống còn 13 người.
Với Chen Xiujian, công nghệ nông nghiệp thông minh không chỉ giúp giảm nhân công mà còn khiến công việc đồng áng trở nên hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ.
Anh nông dân 38 tuổi cho rằng công nghệ đang khiến những người trẻ như anh có thêm động lực để ở lại với ruộng đất.
“Tôi từng rất ghét việc phải quần quật ngoài đồng. Bây giờ công việc ngày càng trở nên thú vị”, Chen Xiujian nói.
Từ một trang trại 200ha chỉ cần hai người quản lý, mô hình “cánh đồng bông siêu lớn” đang mở ra một cách tiếp cận khác với sản xuất nông nghiệp.
Khi dữ liệu, cảm biến, máy bay không người lái, máy móc tự động và AI cùng tham gia vào quá trình sản xuất, người nông dân không còn phải có mặt trên từng thửa ruộng để theo dõi cây trồng hay vận hành hệ thống tưới.
Một chiếc điện thoại có thể trở thành công cụ để quan sát và quản lý cả một trang trại rộng hàng trăm hecta.
Đó cũng là thay đổi đáng chú ý mà nông nghiệp thông minh đang mang lại. Không chỉ thay thế sức người bằng máy móc, mà còn thay đổi cách con người quản lý đất đai, sử dụng dữ liệu và tổ chức sản xuất trên đồng ruộng.
