Giới hạn 5 tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, không hẳn là tự bó hẹp
Việc Việt Nam giới hạn tối đa 5 tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm; có thể giúp thị trường tránh bị phân mảnh và tạo điều kiện hình thành thanh khoản ban đầu.
Theo tiến sĩ Nguyễn Nhật Minh, giảng viên Kinh tế số tại RMIT Việt Nam, giới hạn số lượng tổ chức được cấp phép chắc chắn tạo ra những tác động trái chiều. “Có một sự đánh đổi khá rõ ràng”, ông nhận định.
Sự đánh đổi cần thiết
Việc chỉ cho phép tối đa 5 tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm đặt thị trường Việt Nam trước một bài toán không đơn giản là làm thế nào để vừa kiểm soát rủi ro trong một lĩnh vực còn mới, vừa tạo đủ cạnh tranh và thanh khoản để thị trường có thể vận hành hiệu quả?
Ở góc độ cạnh tranh, việc chỉ có một số lượng hạn chế đơn vị được tham gia có thể khiến áp lực cạnh tranh trên thị trường thấp hơn. Khi số lượng nhà cung cấp dịch vụ ít, các tổ chức được cấp phép sớm sẽ có lợi thế đáng kể trong việc thu hút khách hàng, xây dựng thương hiệu và chiếm lĩnh thị phần.
Điều này cũng có thể ảnh hưởng đến mức phí giao dịch, chất lượng dịch vụ và tốc độ đổi mới sản phẩm. Trong một thị trường có nhiều doanh nghiệp cùng cạnh tranh, nhà cung cấp thường phải liên tục cải thiện trải nghiệm khách hàng, giảm chi phí và phát triển những dịch vụ mới để giữ thị phần. Ngược lại, khi “cánh cửa” gia nhập thị trường được mở cho số lượng hạn chế, động lực cạnh tranh có thể yếu hơn.
“Việc giới hạn thị trường ở mức 5 đơn vị có thể tạo ra những tác động trái chiều đối với cạnh tranh và thanh khoản trong giai đoạn đầu”, ông Nguyễn Nhật Minh phân tích.
Theo giảng viên trường RMIT, đây là vấn đề cơ quan quản lí cần theo dõi chặt chẽ trong quá trình thí điểm. Nếu những tổ chức được cấp phép có xu hướng hình thành vị thế quá lớn hoặc thị trường thiếu động lực đổi mới, giới hạn về số lượng có thể trở thành yếu tố cản trở thay vì chỉ đóng vai trò như một biện pháp kiểm soát rủi ro.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mô hình 5 đơn vị là bất hợp lí. Vấn đề nằm ở mục tiêu và thời hạn của nó. Một thị trường hoàn toàn mới cần được vận hành trong phạm vi đủ nhỏ để cơ quan quản lí có thể quan sát, đánh giá và điều chỉnh chính sách trước khi mở rộng.
.jpg)
Việc tập trung hoạt động tại một số nền tảng tài sản mã hóa được giám sát mang lợi ích gì?
Nếu cạnh tranh là mặt trái của việc giới hạn số lượng, thì thanh khoản lại có thể là mặt được hưởng lợi trong giai đoạn đầu. Thanh khoản là một trong những yếu tố quan trọng nhất đối với thị trường tài sản mã hóa. Một thị trường có thanh khoản tốt cho phép nhà đầu tư mua bán tài sản với mức chênh lệch giá thấp hơn và giảm nguy cơ giá biến động mạnh chỉ vì một giao dịch có quy mô tương đối lớn.
Theo tiến sĩ Nguyễn Nhật Minh, việc giới hạn số lượng nền tảng trong giai đoạn đầu có thể giúp tránh một vấn đề khác là thanh khoản bị chia nhỏ. “Nếu Việt Nam cấp phép cho hàng chục sàn giao dịch ngay từ đầu, hoạt động giao dịch có thể bị phân tán giữa nhiều thị trường có độ sâu tương đối thấp”, ông nói.
Hãy hình dung một lượng nhà đầu tư và tài sản nhất định được chia cho hàng chục nền tảng. Thay vì hình thành một số sổ lệnh có độ sâu đủ lớn, mỗi nền tảng lại chỉ có một lượng giao dịch hạn chế. Khi đó, việc mua hoặc bán những khối lượng lớn có thể tác động đáng kể đến giá, trong khi khoảng cách giữa giá mua và giá bán cũng có thể lớn hơn.
Ngược lại, tập trung giao dịch vào một số nền tảng được cấp phép và giám sát có thể giúp hình thành độ sâu thị trường tốt hơn. “Việc tập trung hoạt động tại một số nền tảng được giám sát có thể giúp tạo ra sổ lệnh sâu hơn và khiến công tác quản lí trở nên dễ kiểm soát hơn”, ông Nguyễn Nhật Minh nhận xét.
Đây cũng là lí do giới hạn 5 đơn vị có thể phù hợp với mục tiêu của một chương trình thí điểm. Thay vì ngay lập tức tạo ra một hệ sinh thái quá đông đúc, cơ quan quản lí có thể quan sát cách các nền tảng vận hành, cách nhà đầu tư tham gia, cách tài sản được lưu kí và thanh toán, cũng như những rủi ro phát sinh.
Trong một thị trường mới, việc có ít đầu mối hơn cũng giúp cơ quan quản lí dễ xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với tài sản mã hóa, lĩnh vực có tính xuyên biên giới cao và thường gắn với những rủi ro như gian lận, thao túng giá, tấn công mạng hoặc dòng tiền bất hợp pháp.
Dù vậy, không thể mặc định rằng cứ có 5 nền tảng thì thị trường sẽ có thanh khoản tốt. Số lượng đơn vị cung cấp dịch vụ chỉ là điều kiện ban đầu, chứ không quyết định toàn bộ độ sâu của thị trường.
.jpg)
Quý hồ tinh, bất quý hồ đa?
Theo tiến sĩ Nguyễn Nhật Minh, yếu tố quan trọng hơn cần nhìn vào là chất lượng của hệ sinh thái phía sau các nền tảng giao dịch. “Quan trọng hơn, số lượng sàn giao dịch không đồng nghĩa với thanh khoản của thị trường”, ông nhấn mạnh.
Thanh khoản thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trước hết là mức độ tham gia của nhà đầu tư. Nếu được cấp phép 5 nền tảng nhưng số lượng người tham gia thấp, khối lượng giao dịch nhỏ thì thị trường vẫn có thể thiếu thanh khoản.
Chất lượng và sự đa dạng của tài sản cũng đóng vai trò quan trọng. Một thị trường chỉ có ít tài sản, hoặc các tài sản không đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư, sẽ khó tạo ra hoạt động giao dịch đủ lớn. Ngược lại, danh mục tài sản phù hợp, minh bạch về thông tin và có cơ chế định giá tốt có thể thúc đẩy dòng vốn tham gia.
Bên cạnh đó là vai trò của các nhà tạo lập thị trường. Đây là những chủ thể cung cấp thanh khoản bằng cách liên tục đưa ra mức giá mua và bán, qua đó giúp giao dịch diễn ra thuận lợi hơn. Cơ chế lưu kí và thanh toán cũng phải đủ hiệu quả để giảm rủi ro và chi phí giao dịch.
Đặc biệt, theo Tiến sĩ Nguyễn Nhật Minh, khả năng kết nối với hệ thống ngân hàng sẽ là một yếu tố quan trọng. Một thị trường tài sản mã hóa dù có nhiều người dùng nhưng nếu việc chuyển tiền, thanh toán và rút tiền gặp nhiều hạn chế thì dòng vốn cũng khó vận động trơn tru.
Vì vậy, bài toán của cơ quan quản lí không chỉ là quyết định có bao nhiêu tổ chức được cấp phép mà còn là thiết kế toàn bộ hạ tầng thị trường.
Từ góc nhìn này, giới hạn 5 tổ chức có thể được xem là một “van điều tiết” trong giai đoạn thử nghiệm. Nó giúp nhà quản lí giảm mức độ phức tạp của thị trường, tập trung nguồn lực giám sát và có điều kiện đánh giá những vấn đề thực tế trước khi mở rộng.
Tuy nhiên, giới hạn đó không nên trở thành một rào cản kéo dài khi thị trường bước sang giai đoạn trưởng thành. “Do đó, 5 đơn vị có thể phù hợp với một môi trường học hỏi được kiểm soát, nhưng giới hạn này không nên trở thành vĩnh viễn chỉ vì nó được áp dụng trong giai đoạn thí điểm”, tiến sĩ Nguyễn Nhật Minh nói.
Theo ông, một chương trình thí điểm nên chủ động hạn chế mức độ phức tạp để cơ quan quản lí có thể “học” từ thị trường. Nhưng khi thị trường trưởng thành, chính sách cần chuyển dần sang khuyến khích cạnh tranh và tạo điều kiện cho các đơn vị mới gia nhập.
Điều này đặc biệt quan trọng bởi lợi ích của cạnh tranh không chỉ nằm ở việc giảm phí. Sự cạnh tranh giữa các nền tảng còn tạo động lực nâng cao an toàn hệ thống, cải thiện công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm và nâng chất lượng dịch vụ.
Như vậy, giới hạn 5 tổ chức trong giai đoạn đầu có thể là bước đi thận trọng và hợp lí nếu được xác định rõ là cơ chế thử nghiệm. Thành công của chính sách sẽ không nằm ở việc duy trì con số 5 trong bao lâu, mà ở khả năng sử dụng giai đoạn này để thu thập dữ liệu, nhận diện rủi ro và xác định thời điểm thích hợp để mở rộng thị trường.
Một thị trường tài sản mã hóa hiệu quả cuối cùng vẫn cần nhiều hơn một vài nền tảng. Đó là cần thanh khoản đủ sâu, cơ chế thanh toán thông suốt, hệ thống lưu kí an toàn, nhà tạo lập thị trường và quan trọng nhất là một môi trường cạnh tranh có khả năng thu hút thêm những người chơi mới.