Hàng hóa sắp 'bay trên trời', TP.HCM chuẩn bị gì?
TP.HCM đang thử nghiệm UAV trong giao hàng, logistics và quản lí đô thị, đồng thời xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế tầm thấp. Cùng với các ứng dụng trước mắt, thành phố đang nghiên cứu hạ tầng và hành lang pháp lí cho những mô hình vận chuyển hàng không mới.
Từ giao hàng đến quản lí đô thị
Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu - Phó giám đốc Sở Khoa học & Công nghệ TP.HCM, cho biết yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số đang đặt ra nhu cầu tìm kiếm những không gian phát triển mới. Trong khi việc mở rộng hạ tầng giao thông mặt đất gặp hạn chế về quỹ đất và chi phí giải phóng mặt bằng, không gian bầu trời tầm thấp, dưới 1.000 m, đang được nghiên cứu như một hướng phát triển mới.
“Kinh tế tầm thấp (Low-altitude Economy - LAE) được hình thành trên nền tảng UAV, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, 5G/6G và Internet vạn vật. Hệ sinh thái này còn bao gồm dữ liệu, hạ tầng số, hệ thống quản lí giao thông không lưu (UTM) và các mô hình dịch vụ mới”, ông Hiếu nói.
Tại TP.HCM, một số ứng dụng đã được thử nghiệm. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp thử nghiệm giao hàng bằng UAV tại Khu Công nghệ cao TP.HCM, tuyến Cần Giờ - Vũng Tàu và hướng dẫn một số xã, phường ứng dụng UAV trong giám sát trật tự xây dựng, quản lí đô thị.
"Chúng tôi cũng đã phối hợp với CT Group trong việc giao hàng từ Cần Giờ qua Vũng Tàu và ngược lại, với tuyến đường là 12 km và thời gian bay là 15 phút", ông Hiếu thông tin
Khoảng 10 xã, phường đã được phê duyệt nhiệm vụ và dự kiến kinh phí triển khai ứng dụng UAV, đang chờ UBND TP.HCM phân bổ kinh phí. Các phương tiện này có thể được sử dụng để kiểm tra tình trạng xây dựng, giám sát và quản lí đô thị.
Theo ông Hiếu, nếu UAV hoạt động theo các tuyến bay được kiểm soát, không gian tầm thấp có thể phục vụ vận chuyển hàng hóa, logistics và về lâu dài là vận chuyển người.
Để mở rộng ứng dụng UAV, vấn đề đặt ra không chỉ là công nghệ mà còn là các điều kiện để phương tiện được đăng kí, cấp phép và hoạt động trong không gian bay. Hiện các thủ tục này vẫn còn những điểm chưa đồng bộ. Hệ thống đăng kí trực tuyến chưa hoàn thiện.
TP.HCM cũng đã phối hợp với Bộ Tư lệnh thử nghiệm hệ thống UTM, trong đó người khai thác có thể khai báo thông tin về phương tiện, hành trình, độ cao, hàng hóa, biển số và người điều khiển trước chuyến bay. Tuy nhiên, hệ thống này chưa được đưa vào khai thác rộng rãi.
Điều kiện đối với doanh nghiệp sản xuất UAV cũng là một vướng mắc. Theo ông Hiếu, doanh nghiệp muốn đủ điều kiện sản xuất phải có UAV bay thử, trong khi để bay thử lại phải đáp ứng những điều kiện nhất định.
"Chúng tôi đã kiến nghị Bộ Quốc phòng tham mưu Thủ tướng điều chỉnh Nghị định 288 theo hướng tháo gỡ những vướng mắc này", ông Hiếu nói.
Không gian bay cũng đang được rà soát. Sở Khoa học & Công nghệ phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc định hình lại các vùng cấm bay và hạn chế bay nhằm tạo dư địa cho hoạt động UAV dân sự. Thành phố đồng thời hoàn thiện Kế hoạch phát triển kinh tế tầm thấp.
Còn ông Nguyễn Đình Thắng - Thành viên Hội đồng Sáng lập VINASA, cho rằng TP.HCM có thể trở thành một "Living Lab" để các công nghệ mới được kiểm chứng thông qua những bài toán thực tế của thành phố. Theo ông, việc đưa các bài toán này vào thị trường công nghệ có thể tạo điều kiện hình thành sản phẩm, nền tảng và mô hình "Make in Vietnam".
Trong khi đó, ông Huỳnh Văn Tùng - Trưởng đại diện Văn phòng Bộ KH&CN miền Nam, cho biết chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần bám sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và địa phương. Doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, còn Nhà nước đóng vai trò mở đường và kiến tạo thể chế.
Từ UAV đến vận chuyển hàng không tiên tiến
Ở góc nhìn rộng hơn, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống - nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Kỹ thuật Hàng không, Trường ĐH Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM, đặt sự phát triển UAV trong xu hướng vận chuyển hàng không tiên tiến (AAM).
Theo ông Tống, Việt Nam đang hình thành những nền tảng đầu tiên cho lĩnh vực này. Một trong những thay đổi quan trọng là Nghị định 288/2025, quy định về đăng kí UAV, điều kiện vận hành, khu vực cấm bay, hạn chế bay và kiểm soát xuất nhập khẩu.
.webp)
Bên cạnh đó, việc phân vùng không phận được công bố vào tháng 6/2025 đã xác định các khu vực cấm bay và hạn chế bay đối với máy bay không người lái. Theo ông Tống, đây là cơ sở để xác định các hành lang phục vụ vận chuyển hàng không đô thị. Tuy nhiên, để triển khai AAM ở quy mô thương mại vẫn cần tiếp tục hoàn thiện các tiêu chuẩn chứng nhận và quy định về tích hợp không lưu.
Ông Tống cho biết, TP.HCM là một trong những địa phương đang thúc đẩy hạ tầng AAM. Thành phố đã có các chương trình thử nghiệm UAV trong logistics và giao hàng. CT Group cũng có các thỏa thuận liên quan đến máy bay eVTOL và UAV vận tải.
Một hướng khác là phát triển hạ tầng bãi cất, hạ cánh. Dự án Vertiport Saigon Sky đang trong giai đoạn thiết kế, hướng tới việc tích hợp các bãi đáp trên cao với hệ thống metro và các trạm xe buýt lớn, phục vụ máy bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL).
Các chương trình thử nghiệm UAV tại TP.HCM cho thấy khả năng ứng dụng trong logistics, đặc biệt là giao hàng nhanh. Thành phố đang thúc đẩy hệ sinh thái UAV kết hợp công nghệ số, AI, Big Data và IoT, tạo nền tảng cho vận tải không người lái trong đô thị.
Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Tống dẫn các mô hình đang được triển khai tại Ấn Độ, Trung Quốc và Mỹ. Ấn Độ xây dựng chiến lược phát triển AAM theo lộ trình; Trung Quốc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kinh tế không gian tầm thấp; Mỹ triển khai các chương trình thí điểm tích hợp AAM và eVTOL.
Ông Tống cho rằng TP.HCM cần có chiến lược phát triển AAM với các bước cụ thể, trong đó có sự tham gia của các bộ, ngành để xây dựng khung pháp lí, tiêu chuẩn, chương trình thí điểm tích hợp và các chương trình thử nghiệm quy mô lớn hướng đến thương mại hóa.
Những rào cản hiện nay gồm thiếu khung pháp lí quốc gia đồng bộ cho sandbox UAV, quy định về an ninh hàng không chưa bao phủ đầy đủ hoạt động UAV tầm thấp, nguy cơ xung đột với không gian bay hiện hữu, phạm vi điều chỉnh còn hạn chế và sự chồng chéo trong quản lí.
Trong đó, vấn đề không gian bay được đặt ra rõ hơn khi UAV hoạt động trong đô thị, đặc biệt tại các khu vực gần sân bay. Đồng thời cần làm rõ thẩm quyền giữa các cơ quan trong cấp phép và giám sát hoạt động UAV.
Theo ông Tống, TP.HCM đang đi trước trong việc thử nghiệm có kiểm soát UAV và các mô hình kinh doanh mới, trong khi việc hoàn thiện khung pháp lí cho vận chuyển hàng không bằng UAV vẫn đang được thúc đẩy.
Theo định hướng, giai đoạn 2026-2027, TP.HCM tập trung thí điểm và hoàn thiện thể chế, gồm xây dựng cơ chế sandbox, quy hoạch phân lớp không gian bay và thử nghiệm tại một số khu vực phù hợp. Giai đoạn 2028-2030 hướng đến thương mại hóa, hoàn thiện hệ thống UTM, thúc đẩy đầu tư công, mở rộng hợp tác công - tư (PPP) và thu hút đầu tư.
