Kinh tế 6 tháng đầu năm: Khi con số thống kê chạm vào hơi thở đời sống

Bước ngoặt cải cách: Bộ máy bớt phình, tư duy bớt cấm

Hội thảo dưới sự chủ trì của TS. Phí Vĩnh Tường và TS. Lê Xuân Sang (Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới).

TS. Đặng Xuân Thanh - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam - nhận định, nền kinh tế đang ở một giao điểm lịch sử của cải cách.

Nhìn vào thực tế, từ ngày 1/7/2025, người dân và doanh nghiệp đã bắt đầu quen với một diện mạo hành chính hoàn toàn mới: Bộ máy tổ chức được tinh gọn triệt để, sáp nhập từ 63 tỉnh thành xuống còn 34. Sự thay đổi này không còn là câu chuyện trên giấy tờ, mà đã chuyển hóa thành cam kết của một triết lý lập pháp mới: Chuyển từ tư duy “không quản được thì cấm” sang kiến tạo phát triển. Cam kết này mang lại niềm tin rất lớn cho thị trường, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân - vốn được coi là động lực quan trọng nhất theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW.

“

Bức tranh kinh tế 6 tháng đầu năm 2026 dù sở hữu những con số tăng trưởng kỷ lục, nhưng sự bứt phá bền vững không thể chỉ nằm trên các báo cáo thành tích. Sức khỏe thực chất của nền kinh tế phải được đo bằng sự thảnh thơi của doanh nghiệp khi làm thủ tục hành chính, bằng dòng vốn ngân hàng khơi thông cởi mở, và bằng chính sự nhộn nhịp trở lại trên thị trường tiêu dùng nội địa.

Nghịch lý thương mại: Đỉnh cao kỷ lục và nỗi lo trạm trung chuyển

Mang đến hội thảo những số liệu rất lạc quan, TS. Phạm Anh Tuấn (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới) nhấn mạnh tốc độ tăng trưởng 6 tháng đầu năm 2026 đang chạm mức cao kỷ lục trong vòng 26 năm qua. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng tới 27,1%. Đi dọc các khu công nghiệp, các cảng biển lớn, không khí bốc dỡ hàng hóa diễn ra vô cùng hối hả.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng đó là một thực tế cần nhìn nhận thẳng thắn: Khối FDI hiện chiếm tới 80% tổng giá trị xuất khẩu (nhìn lại năm 1995, tỷ lệ này hoàn toàn đảo ngược khi doanh nghiệp trong nước chiếm 73%). Sự dịch chuyển luồng hàng hóa toàn cầu do xung đột thương mại đang vô tình biến Việt Nam thành một dạng “trạm trung chuyển” - chúng ta nhập khẩu ồ ạt tư liệu sản xuất từ Trung Quốc (chiếm 94,1% cơ cấu nhập khẩu) rồi xuất khẩu sang Mỹ.

Hệ quả thực tế là nền kinh tế thâm hụt thương mại 16,65 tỉ USD trong 6 tháng, kéo dự trữ ngoại hối xuống dưới ngưỡng an toàn (chỉ còn bằng khoảng 2 tháng nhập khẩu). Điều này giải thích vì sao áp lực tỉ giá lại đè nặng lên ví tiền của người dânvà chi phí nhập nguyên liệu của doanh nghiệp nội địa suốt thời gian qua.

Sức khỏe doanh nghiệp: Vốn đăng ký nhiều hơn nhưng gần một nửa báo lỗ

Báo cáo từ góc nhìn thực địa của ông Phạm Ngọc Thạch – Phó Trưởng Ban Pháp chế VCCI - đã phác họa rõ nét sức bền của cộng đồng doanh nghiệp.

Một mặt, thị trường đang chứng kiến làn sóng khởi nghiệp rất chất lượng. 6 tháng đầu năm có hơn 111.000 doanh nghiệp mới ra đời với quy mô vốn bình quân đạt 12,22 tỉ đồng/doanh nghiệp (tăng mạnh so với mức 9 tỉ của năm 2025). Điều này cho thấy dòng tiền nhàn rỗi trong xã hội vẫn đang tìm đường đổ vào sản xuất kinh doanh chứ không chỉ nằm im trong ngân hàng.

Mặt khác, thực tế sinh tồn lại vô cùng khốc liệt khi dòng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tăng tới 18,8%. Trong số hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, có đến gần 432.000 doanh nghiệp đang báo lỗ.

Chợ búa, trung tâm thương mại hay các sàn thương mại điện tử đều phản ánh chung một thực tế: Người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, khiến 60,2% doanh nghiệp chật vật tìm đầu ra. Đã vậy, khi đến ngân hàng gõ cửa vay vốn, 93,5% khoản vay vẫn trói buộc doanh nghiệp bằng điều kiện phải có tài sản thế chấp (trong khi tỉ lệ này tại Malaysia chỉ là 33,4%).

Đặc biệt, khu vực 6,1 triệu hộ kinh doanh cá thể - những quán ăn, cửa tiệm bách hóa đầu ngõ, vốn là chiếc “phao cứu sinh” sinh kế cho 10 triệu lao động - đang lung lay dữ dội. Có tới 81,5% hộ kinh doanh bị giảm doanh thu, và hơn 73% đang “đau đầu” trước các thủ tục pháp lý khi nền kinh tế bước vào lộ trình xóa bỏ thuế khoán.

Cơn sốt thanh khoản ngân hàng và giải pháp căn cơ từ gốc

Dưới góc nhìn tài chính, ông Phạm Xuân Hòe (Nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước - NHNN) đã chỉ ra một “căn bệnh” kinh niên của hệ thống kinh tế Việt Nam: Khát vốn và quá phụ thuộc vào bầu sữa tín dụng ngân hàng.

Tính đến cuối tháng 6, dư nợ toàn nền kinh tế đạt gần 20 triệu tỉ đồng, nhưng vốn huy động từ dân cư và tổ chức chỉ đạt 17 triệu tỉ đồng. Tình trạng “lệch pha” này (dân gửi ngắn hạn nhưng doanh nghiệp vay dài hạn để làm hạ tầng, bất động sản) đang đẩy tỉ lệ LDR hệ thống lên mức 115%, gây căng thẳng thanh khoản trầm trọng và châm ngòi cho cuộc đua ngầm tăng lãi suất huy động tại các nhà băng.

Để hạ nhiệt, NHNN đã tung ra các giải pháp tình thế như nâng trần vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn lên 40% (Thông tư 25/2026/TT-NHNN), hay “bơm” tiền gửi của Kho bạc Nhà nước vào các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, ông Hòe thẳng thắn cảnh báo: Đây là một bước lùi tạm thời về mặt kỹ thuật, rủi ro nợ xấu tích tụ vẫn chưa mất đi mà chỉ đang được “khoanh lại”.

Giải pháp nào để dòng tiền chạy đúng dòng?

Để đưa nền kinh tế vượt qua những nghịch lý vĩ mô và vi mô, các chuyên gia tại hội thảo đã hiến kế nhiều giải pháp mang tính hành động cao:

Thay đổi cách chấm điểm cải cách: Không thể tiếp tục tư duy đếm số lượng văn bản được cắt giảm trên báo cáo thành tích. Thực tế đòi hỏi phải nâng cao chất lượng thực thi từ gốc, tháo gỡ triệt để các nút thắt thực tế về quy hoạch, giá đất và giải phóng mặt bằng để giải ngân đầu tư công chạy thực chất.

Xây dựng hệ sinh thái tài chính đa tầng: Giảm tải ngay áp lực cho các ngân hàng thương mại. Nền kinh tế cần những kênh dẫn vốn dài hạn khác như thị trường trái phiếu doanh nghiệp minh bạch; các công ty cho thuê tài chính để doanh nghiệp nhỏ tiếp cận máy móc, công nghệ mà không cần thế chấp bằng đất đai.

Hấp thụ công nghệ nguồn: TS. Lý Đại Hùng (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới) đề xuất trong trung và dài hạn, Việt Nam cần tận dụng “khe hở chiến lược” toàn cầu để ép các dòng vốn FDI khi vào Việt Nam phải có sự chuyển giao công nghệ thực chất cho doanh nghiệp nội địa, nâng cao năng suất lao động thay vì chỉ tận dụng nhân công giá rẻ.

Bức tranh kinh tế 6 tháng đầu năm 2026 dù sở hữu những con số tăng trưởng kỷ lục, nhưng sự bứt phá bền vững không thể chỉ nằm trên các báo cáo thành tích. Sức khỏe thực chất của nền kinh tế phải được đo bằng sự thảnh thơi của doanh nghiệp khi làm thủ tục hành chính, bằng dòng vốn ngân hàng khơi thông cởi mở, và bằng chính sự nhộn nhịp trở lại trên thị trường tiêu dùng nội địa.