Làn sóng AI thúc đẩy hội nhập kinh tế ASEAN, mở thêm cơ hội cho Việt Nam
AI không chỉ tạo ra một cuộc đua công nghệ mà còn có thể trở thành động lực cho vòng hội nhập kinh tế mới tại Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam cũng như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Theo lãnh đạo Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế vĩ mô ASEAN+3 (AMRO), chuỗi cung ứng bán dẫn, sản xuất điện tử và đầu tư trung tâm dữ liệu đang mở ra cơ hội để các nền kinh tế trong khu vực gắn kết sâu hơn, trong đó Việt Nam cũng là một mắt xích đáng chú ý.
AI mở ra vòng hội nhập kinh tế mới cho ASEAN+3
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi không chỉ cách doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh mà còn cả bản đồ thương mại và đầu tư tại châu Á. Khi nhu cầu về chip bán dẫn, thiết bị điện tử, hạ tầng tính toán và trung tâm dữ liệu tăng nhanh, các nền kinh tế trong khu vực có thêm động lực kết nối chuỗi cung ứng, phân bổ nguồn lực và mở rộng hợp tác xuyên biên giới.
Yasuto Watanabe, Giám đốc kiêm Tổng giám đốc điều hành AMRO, nhận định làn sóng công nghệ mới có thể tạo đà cho một giai đoạn hội nhập sâu hơn giữa ASEAN và ba nền kinh tế Đông Bắc Á gồm Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.
“Bất kì làn sóng công nghệ mới nào, dù là AI, robot hay sản xuất tiên tiến, cũng tạo ra cơ hội tái định hình hệ sinh thái công nghiệp. Làn sóng lần này có thể tạo động lực cho một vòng hội nhập khu vực mới”, ông Watanabe nói trong cuộc phỏng vấn với Nikkei Asia tại Bangkok hồi tháng trước.
AMRO là tổ chức giám sát kinh tế có trụ sở tại Singapore, phụ trách các nền kinh tế thành viên ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Được thành lập và tài trợ chung bởi chính phủ các nước trong nhóm, tổ chức này theo dõi diễn biến kinh tế vĩ mô, đánh giá rủi ro và hỗ trợ hợp tác tài chính khu vực.
Theo ông Watanabe, ASEAN+3 đã có nền tảng hội nhập đáng kể, trong đó Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) có hiệu lực từ năm 2022 là một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, so với châu Âu, tỉ trọng thương mại nội khối tại khu vực này vẫn còn thấp. Điều đó đồng nghĩa dư địa hợp tác và kết nối kinh tế vẫn rất lớn.
“Điều khiến tôi lạc quan là ASEAN+3 vẫn còn nhiều không gian để hội nhập sâu hơn”, ông nhấn mạnh.
Đáng chú ý, ASEAN hiện có quy mô kinh tế đã tiệm cận Nhật Bản và tiếp tục tăng trưởng nhanh. Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế trên thế giới gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại, việc thúc đẩy trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư trong khu vực càng có ý nghĩa chiến lược.
AI có thể trở thành chất xúc tác cho quá trình này, bởi một sản phẩm công nghệ thường không được tạo ra trong phạm vi một quốc gia. Từ nguyên liệu, linh kiện, thiết kế chip, lắp ráp thiết bị đến xây dựng hạ tầng dữ liệu, mỗi công đoạn có thể được phân bổ tại nhiều nền kinh tế khác nhau. Khi nhu cầu tăng lên, các mắt xích trong chuỗi giá trị có xu hướng mở rộng hợp tác và phụ thuộc lẫn nhau.
Việt Nam cùng ASEAN hưởng lợi từ chuỗi cung ứng AI
Triển vọng tăng trưởng của khu vực đang phản ánh phần nào tác động tích cực từ làn sóng đầu tư AI. Trong báo cáo triển vọng kinh tế mới nhất công bố tháng trước, AMRO dự báo nhóm ASEAN+3 tăng trưởng 4,1% trong cả năm 2026 và 2027. Dự báo năm 2026 được giữ nguyên so với tháng 7, trong khi triển vọng năm 2027 được điều chỉnh tăng 0,1 điểm phần trăm nhờ xuất khẩu và đầu tư liên quan đến AI tốt hơn kì vọng.
Một chi tiết đáng chú ý là trong nửa đầu năm, hàng hóa liên quan đến AI đóng góp hơn hai phần ba mức tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa của nhóm ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Theo ông Watanabe, con số này cho thấy tầm quan trọng ngày càng lớn của khu vực trong chuỗi cung ứng sản xuất AI toàn cầu.
Động lực ấy không chỉ tập trung ở ba nền kinh tế công nghiệp lớn là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Những quốc gia như Malaysia, Singapore và Việt Nam cũng có mức độ tham gia đáng kể thông qua hoạt động sản xuất bán dẫn và điện tử.
Đây là điểm đáng chú ý đối với Việt Nam. Trong bức tranh AI toàn cầu, cơ hội không chỉ nằm ở việc phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo hay ứng dụng công nghệ vào dịch vụ, mà còn ở vị trí của quốc gia trong hệ sinh thái sản xuất phần cứng. Nhu cầu về chip, linh kiện điện tử, thiết bị mạng và máy chủ có thể tạo thêm dư địa cho các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư và nâng cấp năng lực sản xuất.
Bên cạnh sản xuất linh kiện, đầu tư trung tâm dữ liệu cũng đang trở thành một động lực tăng trưởng mới. Ông Watanabe cho biết các dự án trung tâm dữ liệu tại Malaysia, Thái Lan và Indonesia đã đóng góp đáng kể vào việc hỗ trợ kinh tế khu vực.
Sự mở rộng của các trung tâm dữ liệu kéo theo nhu cầu lớn về điện năng, hệ thống làm mát, thiết bị lưu trữ, kết nối viễn thông và dịch vụ kĩ thuật. Vì vậy, tác động kinh tế của AI không dừng ở ngành công nghệ mà lan sang năng lượng, xây dựng, bất động sản công nghiệp và các dịch vụ hỗ trợ.
Với Việt Nam, xu hướng này mở ra cơ hội thu hút thêm dòng vốn đầu tư vào hạ tầng số và công nghiệp điện tử. Tuy nhiên, để tận dụng được làn sóng đó, quốc gia không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí hay vị trí địa lí. Năng lực cung ứng điện ổn định, hạ tầng viễn thông, nguồn nhân lực kĩ thuật và môi trường chính sách nhất quán sẽ ngày càng có vai trò quyết định.
Cơ hội đi cùng rủi ro, doanh nghiệp cần đi trước
Dù đánh giá AI là động lực quan trọng đối với tăng trưởng, AMRO cũng cảnh báo triển vọng kinh tế khu vực đang nhạy cảm hơn với nhu cầu liên quan đến công nghệ này. Nếu đầu tư AI đột ngột điều chỉnh mạnh, những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu công nghệ và dòng vốn nước ngoài có thể chịu tác động đáng kể.
Theo ông Watanabe, một cú đảo chiều trong đầu tư AI có khả năng kéo theo dòng vốn rút khỏi thị trường, gây áp lực mất giá đồng nội tệ và khiến điều kiện tài chính trở nên thắt chặt hơn. Rủi ro này đặc biệt đáng lưu ý đối với các nền kinh tế vừa dựa vào tăng trưởng công nghệ, vừa cần nguồn vốn quốc tế để mở rộng sản xuất và hạ tầng.
Dù vậy, ông cho rằng ASEAN+3 hiện có nền tảng chống chịu tốt hơn nhiều so với thời điểm xảy ra khủng hoảng tài chính châu Á. Hệ thống giám sát và điều tiết tài chính đã được củng cố, khu vực ngân hàng vững vàng hơn, trong khi các nhà hoạch định chính sách cũng thúc đẩy sử dụng đồng nội tệ trong giao dịch xuyên biên giới nhằm giảm sự phụ thuộc quá mức vào USD.
“Cùng với hợp tác và hội nhập khu vực sâu rộng hơn, những cải thiện này đã nâng cao khả năng chống chịu của khu vực trước các cú sốc bên ngoài”, ông Watanabe nhận định.
Một yếu tố khác có thể quyết định tốc độ hội nhập là vai trò của khu vực tư nhân. Theo lãnh đạo AMRO, doanh nghiệp thường là lực lượng đi trước trong việc tìm kiếm cơ hội, mở rộng hoạt động và hình thành những kết nối kinh tế mới. Vai trò của chính phủ là tạo điều kiện để quá trình đó diễn ra thuận lợi.
Ông cho rằng các chính phủ cần cập nhật quy định, đơn giản hóa hoạt động kinh doanh xuyên biên giới và xây dựng khuôn khổ khuyến khích đầu tư quốc tế, bao gồm sự tham gia của ngân hàng và doanh nghiệp. Những chính sách này sẽ giúp dòng vốn và hoạt động sản xuất dịch chuyển linh hoạt hơn trong khu vực.
Quan điểm thực dụng của doanh nghiệp cũng thể hiện rõ trong quan hệ kinh tế giữa Trung Quốc và Nhật Bản, bất chấp những căng thẳng ngoại giao giữa hai nước. Ông Watanabe cho biết các công ty thường tập trung vào cơ hội thương mại và lợi ích chung hơn là để những khác biệt địa chính trị chi phối hoàn toàn quyết định kinh doanh.
“Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp không nhìn nhận biên giới quốc gia theo cách mà chính phủ nhìn nhận. Vì vậy, lợi ích chung và hợp tác kinh tế thường trở thành động lực quan trọng hơn những căng thẳng ngoại giao trong các quyết định kinh doanh”, ông nói.
Nhận định này cho thấy hội nhập kinh tế không nhất thiết phải chờ đợi sự đồng thuận tuyệt đối về chính trị. Khi chuỗi cung ứng công nghệ ngày càng đan xen, lợi ích thương mại có thể tạo ra những mối liên kết bền chặt giữa các nền kinh tế.
Đối với ASEAN, trong đó có Việt Nam, làn sóng AI vì thế vừa là cơ hội nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu, vừa là phép thử về năng lực thích ứng chính sách và chất lượng môi trường đầu tư. Nếu biết tận dụng nhu cầu công nghệ để mở rộng hợp tác, khu vực có thể biến cuộc đua AI thành động lực cho một giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng hơn.