Lầu Năm Góc yêu cầu quốc hội Mỹ bơm gần 20 tỉ USD cho dự án Vòm Vàng
Bộ Quốc phòng Mỹ đã công bố chương trình phòng thủ quốc gia mang tên “Vòm Vàng”, với ngân sách đề xuất 17,9 tỉ USD trong kế hoạch chi tiêu quốc phòng trình quốc hội cho năm tài khóa 2027.
Động thái này đánh dấu bước chuyển mình chiến lược, hướng tới việc thiết lập một lá chắn đa tầng nhằm vô hiệu hóa các mối đe dọa vũ khí siêu vượt âm và tên lửa đạn đạo từ các cường quốc đối thủ.
Bước ngoặt trong học thuyết phòng thủ lãnh thổ
Ngày 21/4, Lầu Năm Góc trình quốc hội Mỹ dự thảo ngân sách quốc phòng cho năm tài khóa 2027, trong đó nổi bật là chương trình “Vòm Vàng dành cho nước Mỹ” (Golden Dome for America). Trọng tâm không còn đặt vào răn đe hạt nhân như trước, vốn phù hợp với các kịch bản xung đột giới hạn, mà chuyển sang xây dựng năng lực phòng thủ chủ động trên lãnh thổ. Mục tiêu của Golden Dome là khắc phục những điểm yếu trong hệ thống cảnh báo sớm và đánh chặn, qua đó làm giảm hiệu quả của các đòn tấn công tầm xa, đồng thời củng cố khả năng răn đe theo hướng thực chất hơn.
Nền tảng của chương trình được xác lập từ Sắc lệnh Hành pháp 14186, do Tổng thống Donald Trump ký ngày 27/1/2025. Văn bản này đánh dấu bước chuyển từ các cấu phần phòng thủ riêng lẻ sang mô hình mạng lưới tích hợp, có khả năng hoạt động liên tục trên quy mô rộng. Động lực của sự thay đổi đến từ sự phát triển nhanh chóng của các loại vũ khí tiên tiến, đặc biệt là phương tiện lướt siêu vượt âm của Trung Quốc và các hệ thống chiến lược mới của Nga.
Cấu trúc “hệ thống của các hệ thống”
Về bản chất, Vòm Vàng không phải là một tổ hợp phòng không đơn lẻ mà là một kiến trúc tích hợp quy mô lớn, kết nối toàn bộ năng lực phòng thủ tên lửa và phòng không hiện có của Mỹ thành một mạng lưới thống nhất. Mô hình “hệ thống của các hệ thống” này cho phép phối hợp đồng bộ các thành phần trên không gian, trên không, trên bộ và trên biển, hình thành một lớp bảo vệ liên tục, có khả năng ứng phó với nhiều dạng mối đe dọa đường không trong cùng thời điểm.
Trung tâm của Vòm Vàng này là việc xây dựng một môi trường tác chiến được số hóa và liên kết chặt chẽ. Trong đó, các cảm biến, phương tiện đánh chặn và hệ thống chỉ huy - kiểm soát vận hành như một thể thống nhất, chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực. Những khí tài chủ lực hiện nay như radar phân biệt tầm xa (LRDR), hệ thống AN/TPY-2, các radar cảnh báo sớm nâng cấp và radar băng tần X trên biển sẽ được kết nối trực tiếp với các chòm vệ tinh cảm biến hồng ngoại và theo dõi thế hệ mới. Sự tích hợp này giúp duy trì khả năng phát hiện và bám bắt mục tiêu liên tục, đồng thời nâng cao năng lực phân loại các mối đe dọa phức tạp, bao gồm cả vũ khí siêu vượt âm có độ bộc lộ thấp và các phương tiện tái nhập khí quyển cơ động.
Trong đó, lớp không gian giữ vai trò then chốt. Việc triển khai các chòm vệ tinh với mật độ cao cho phép thiết lập phạm vi giám sát toàn cầu liên tục, cung cấp dữ liệu cảnh báo sớm và theo dõi ở mức độ phục vụ trực tiếp cho điều khiển hỏa lực. Đây là ưu thế mà các hệ thống radar mặt đất khó duy trì ổn định khi đối mặt với các mục tiêu bay tốc độ cao hoặc bám địa hình. Nhờ chuyển trọng tâm sang cảm biến không gian, thời gian xử lý và ra quyết định được rút ngắn đáng kể, đồng thời mở rộng đáng kể khoảng thời gian có thể đánh chặn.
Lưới đánh chặn đa tầng, đa miền
Năng lực đánh chặn trong khuôn khổ Vòm Vàng được xây dựng theo hướng bao phủ toàn bộ các môi trường tác chiến cũng như mọi giai đoạn bay của tên lửa đối phương. Các hệ thống hiện có như Đánh chặn pha giữa trên bộ (GMD), Aegis Ballistic Missile Defense, THAAD và Patriot tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong các phương án tiêu diệt mục tiêu bằng động năng. Mỹ dự kiến bổ sung các công nghệ mới, trong đó có phương tiện đánh chặn bố trí ngoài không gian và các hệ thống va chạm trực tiếp thế hệ tiên tiến, nhằm mở rộng khả năng tiêu diệt mục tiêu ngay từ giai đoạn đầu của hành trình bay.
Bên cạnh các biện pháp đánh chặn vật lý, các năng lực phi động năng được tích hợp như một thành phần quan trọng. Tác chiến điện tử và các giải pháp không gian mạng có thể được sử dụng để gây nhiễu, làm gián đoạn hoặc vô hiệu hóa hoạt động của tên lửa mà không cần tiếp xúc trực tiếp. Cách tiếp cận này góp phần tăng độ linh hoạt cho hệ thống, đặc biệt trong các kịch bản đối phương triển khai tấn công dồn dập với số lượng lớn.
Điểm nổi bật trong cấu trúc vận hành của Vòm Vàng là mô hình phòng thủ nhiều lớp. Các cơ hội đánh chặn được phân bổ theo ba giai đoạn chính của quỹ đạo bay: tăng tốc, giữa hành trình và tiếp cận mục tiêu. Cách tổ chức này không chỉ tạo ra cơ chế dự phòng mà còn nâng cao xác suất tiêu diệt thông qua việc cho phép triển khai nhiều lần đánh chặn đối với cùng một mục tiêu. Đồng thời, nó làm gia tăng độ phức tạp trong tính toán của đối phương, khi phải đối mặt với nhiều tầng phòng thủ hoạt động đồng thời trên các miền tác chiến khác nhau.
Bước phát triển chiến lược từ mô hình Vòm Sắt
Tên gọi của Vòm Vàng được cho là lấy cảm hứng từ hệ thống Iron Dome của Israel, tuy nhiên hai mô hình này khác biệt đáng kể về phạm vi và mục tiêu. Vòm Sắt được thiết kế để đối phó các mối đe dọa tầm ngắn như rocket và đạn pháo trong không gian hẹp. Ngược lại, Vòm Vàng hướng tới quy mô bảo vệ toàn lãnh thổ Mỹ, đồng thời xử lý những thách thức phức tạp hơn nhiều, bao gồm các loại vũ khí hiện đại có tầm bắn xa và tốc độ cao.
Nếu Vòm Sắt là một hệ thống phòng thủ điểm với hiệu quả đã được kiểm chứng, dựa trên các tên lửa đánh chặn dẫn đường bằng radar, thì Vòm Vàng mở rộng cách tiếp cận này lên cấp độ chiến lược. Kiến trúc của nó kết nối các cảm biến toàn cầu, các phương tiện đánh chặn tầm xa và hạ tầng không gian thành một mạng lưới thống nhất. Có thể xem đây là bước phát triển từ nguyên lý của Vòm Sắt, được nâng cấp thành một hệ sinh thái phòng thủ đa miền ở cấp quốc gia, có khả năng đối phó đồng thời với tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa hành trình, vũ khí siêu vượt âm và các mối đe dọa trên không thế hệ mới.
Bài toán tài chính và những rào cản kỹ thuật
Dù vậy, Vòm Vàng vẫn đang đối mặt với sự hoài nghi và các cuộc tranh luận nảy lửa tại quốc hội Mỹ. Các nhà lập pháp đang đặt câu hỏi về mức tài trợ, cơ chế giám sát và tính khả thi của việc triển khai một hệ thống khổng lồ như vậy. Trước đó, đạo luật hòa giải ngân sách năm tài khóa 2025 đã phân bổ 24,4 tỉ USD như một khoản đầu tư ban đầu. Số tiền 17,9 tỉ USD trong năm 2027 chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi các ước tính cho thấy tổng chi phí có thể vượt quá hàng trăm tỉ USD, đặc biệt nếu các thiết bị đánh chặn trên không gian được triển khai trên quy mô lớn.
Về mặt tổ chức, Lầu Năm Góc đang cấu trúc Vòm Vàng như một chương trình quốc phòng trọng điểm với ban lãnh đạo chuyên trách. Việc bổ nhiệm tướng Lực lượng Không gian Mỹ Michael A. Guetlein giám sát sáng kiến này là một minh chứng rõ ràng cho tầm quan trọng của không gian trong toàn bộ kiến trúc. Tuy nhiên, nhiều chi tiết về thiết kế, chiến lược mua sắm và tiến độ vẫn được giữ kín, dẫn đến yêu cầu minh bạch hóa ngày càng cao từ phía quốc hội.
Về mặt kỹ thuật, chương trình phải vượt qua những rào cản khổng lồ. Việc phân biệt đầu đạn thật với mồi nhử, duy trì khả năng theo dõi liên tục các mục tiêu bay siêu vượt âm có khả năng cơ động chuyển hướng, và điều phối các cuộc giao chiến đồng thời trên nhiều miền tác chiến là một bài toán vô cùng nan giải. Quá trình tích hợp các hệ thống cũ với công nghệ thế hệ mới cũng đặt ra thách thức về chỉ huy kiểm soát, hợp nhất dữ liệu và khả năng tương tác, nhất là trong môi trường tác chiến khốc liệt nơi mạng lưới hệ thống có thể trở thành mục tiêu bị tấn công mạng hoặc gây nhiễu điện tử.
