Lỗ hổng phòng thủ của Mỹ lộ diện tại Trung Đông: Cơn ác mộng UAV cảm tử
Cuối năm 2023, quân đội Mỹ lần đầu tiên phải đối mặt với một loạt cuộc tấn công bằng máy bay không người lái cảm tử (kamikaze drone) tại Trung Đông.
Theo Defense Express, những gì diễn ra đã cho thấy mức độ thiếu chuẩn bị nghiêm trọng của lực lượng Mỹ trước kiểu tác chiến mới đang định hình chiến tranh thế kỷ 21.
Cuộc tấn công bất ngờ ở Iraq
Mùa thu năm 2023, khoảng 2.500 binh sĩ thuộc lữ đoàn 2, sư đoàn 10 dã chiến núi (10th Mountain Division) đang đóng quân tại Iraq bất ngờ bị tập kích bằng UAV cảm tử. Các đợt tấn công diễn ra gần như ngay sau khi xung đột Israel - Hamas bùng nổ ngày 7.10.2023, khi các nhóm dân quân thân Iran bắt đầu nhắm vào căn cứ Mỹ trong khu vực.
Trước đó, cuộc chiến ở Ukraine đã cho thế giới thấy sức tàn phá của UAV Shahed do Iran sản xuất, nhưng với phần lớn binh sĩ Mỹ, loại vũ khí này vẫn còn xa lạ. Họ tin rằng mối đe dọa chính vẫn là tên lửa đạn đạo, chứ không phải UAV. Trớ trêu thay, ngay trong ngày hệ thống phòng không Patriot được triển khai tới căn cứ, một chiếc drone cảm tử đã lao xuống mà radar Mỹ hoàn toàn không phát hiện.
Không có cảnh báo, không có quy trình phản ứng, và cũng không ai biết phải làm gì. Một số binh sĩ từng học qua khóa “chống UAV” ngắn hạn, nhưng kiến thức đó không đủ giúp họ chống đỡ. Họ buộc phải ngẫu hứng sáng tạo chiến thuật ngay giữa chiến trường, gia cố công sự, đào hầm trú ẩn và dựng thêm rào chắn, song vẫn có ít nhất 30 người bị thương.
Khi hiểu rằng radar không thể phát hiện UAV bay thấp, các đơn vị Mỹ tự điều chỉnh cảm biến, lắp lưới chắn trên mái nhà để giảm thiệt hại - những tấm lưới giống như loại dùng trên sân golf. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế không được xác minh: nếu UAV đủ nặng, lưới quá yếu, chúng vẫn có thể xuyên thủng và phát nổ ngay trong khu căn cứ.
Những cuộc tấn công diễn ra với tần suất dày đặc, có ngày tới 10 - 15 lần, thường theo hình thức từng đợt cách nhau 10 - 20 phút. Dù mỗi đợt chỉ vài UAV, sự liên tục khiến lính Mỹ kiệt sức và căng thẳng kéo dài. Một số người ví cảm giác đó là “bị săn đuổi thay vì đi săn”, theo lời đại tá Scott Vance, người trực tiếp hứng chịu các trận tập kích.
Khác với Ukraine, nơi UAV thường ập đến cùng lúc theo “bầy đàn”, lực lượng Mỹ tại Iraq phải học cách phản ứng với những đợt tấn công nhỏ, bất ngờ và khó dự đoán. Theo báo cáo, họ bắn hạ khoảng 90 UAV, nhưng trên tường căn cứ lại có 110 ký hiệu “hạ mục tiêu” - một chi tiết cho thấy tâm lý chiến đấu pha chút nghi thức cổ điển. Ba binh sĩ bắn hạ hơn năm UAV được gọi vui là “phi công át chủ bài”, cách gọi vốn dùng cho phi công bắn rơi năm máy bay địch trở lên.
Khi vũ khí hiện đại trở thành con dao hai lưỡi
Các lực lượng Mỹ chủ yếu dựa vào tên lửa phòng không tầm ngắn để đối phó UAV. Tuy nhiên, việc dùng tên lửa trị giá hàng trăm nghìn USD để tiêu diệt một UAV rẻ tiền lại tạo ra sự mất cân đối lớn. Trong một trận đánh, theo trung sĩ Christopher Donaldson, một căn cứ gần như mất toàn bộ khả năng phòng thủ chỉ sau một đêm vì đã bắn hết kho tên lửa.
Không rõ tổng số UAV được sử dụng trong các cuộc tấn công này, nhưng hình vẽ trên tường căn cứ mô tả loại UAV tương tự Shahed, củng cố giả thuyết rằng các nhóm vũ trang thân Iran chính là thủ phạm.
Nếu số lượng UAV được sử dụng nhiều như Nga đang triển khai tại Ukraine - hàng trăm chiếc mỗi đêm, giới quan sát cho rằng những căn cứ này của Mỹ có thể đã bị xóa sổ hoàn toàn.
Các cuộc tấn công ở Iraq không chỉ là một sự cố, mà là bài học thực chiến đắt giá cho quân đội Mỹ. Trong khi nhiều quốc gia - đặc biệt là Ukraine, đã phát triển hàng loạt chiến thuật chống UAV, từ trạm radar tầm ngắn, súng phá sóng, hệ thống laser cho đến đội cơ động mang tên lửa phòng không vác vai MANPADS, thì các đơn vị Mỹ lúc đó gần như chưa có biện pháp hữu hiệu nào.
Mỹ đã đầu tư nhiều cho phòng thủ tên lửa đạn đạo, nhưng chưa kịp thích ứng với chiến tranh phi đối xứng, nơi UAV giá rẻ có thể gây thiệt hại tương đương tên lửa triệu đô. Việc dựa quá nhiều vào công nghệ cao nhưng thiếu linh hoạt đã khiến quân đội mạnh nhất thế giới lúng túng trước một loại vũ khí đơn giản.
Theo các chuyên gia của tạp chí Task & Purpose, vụ việc phơi bày “lỗ hổng thế hệ” trong tư duy tác chiến của quân đội Mỹ - nơi các học thuyết truyền thống không còn phù hợp với chiến tranh công nghệ thấp nhưng hiệu quả cao.
Cảnh báo cho tương lai
Sau những sự kiện đó, Lầu Năm Góc đã tăng tốc các chương trình phát triển hệ thống chống UAV, bao gồm vũ khí năng lượng định hướng (laser), thiết bị gây nhiễu di động, và AI hỗ trợ phát hiện mục tiêu nhỏ. Dù vậy, giới phân tích nhận định khả năng đối phó UAV của Mỹ vẫn còn hạn chế, đặc biệt khi phải đối diện tác chiến quy mô lớn và dồn dập như ở Ukraine.
Đại tá Scott Vance thừa nhận: “Lần đầu tiên, chúng tôi hiểu cảm giác bị săn đuổi là như thế nào. Bạn không còn là người đi tìm địch - mà chính địch đang tìm bạn”.
Vụ việc ở Iraq đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh rằng các lực lượng Mỹ không còn miễn nhiễm trước những mối đe dọa phi truyền thống. Trong thời đại mà một UAV giá vài nghìn USD có thể vô hiệu hóa căn cứ hàng tỉ đô, ưu thế công nghệ không còn là tấm khiên tuyệt đối.
Dù đã rút ra nhiều bài học và đang từng bước cải thiện, sự kiện năm 2023 vẫn là minh chứng rằng chiến tranh hiện đại không chỉ được quyết định bằng sức mạnh hay ngân sách, mà bằng khả năng thích ứng nhanh, điều mà ngay cả siêu cường quân sự như Mỹ cũng có thể đánh mất.