Mako - ‘cá mập’ siêu vượt âm mở đường cho thế hệ tên lửa mới của Mỹ

Lấy cảm hứng từ loài cá mập Mako - nổi tiếng với tốc độ săn mồi, vũ khí này được thiết kế đạt vận tốc trên Mach 5 (hơn 6.100km/giờ), sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn, có khả năng cơ động linh hoạt và thực hiện các đòn tấn công nhanh, chính xác, khó bị đánh chặn.

Theo tạp chí Army Recognition, chương trình Mako bắt đầu năm 2017 trong khuôn khổ dự án Stand In Attack Weapon (SiAW) của không quân Mỹ, với ngân sách khoảng 35 triệu USD. Mục tiêu là tạo ra loại vũ khí có khả năng vô hiệu hóa nhanh, chính xác các mục tiêu chiến lược nằm trong hệ thống chống tiếp cận/chống xâm nhập (A2/AD), đặc biệt để đối phó với thách thức từ các đối thủ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Tính tương thích nền tảng rộng

Mako có chiều dài từ 3,6 - 4m (tùy phiên bản), đường kính 33cm, trọng lượng khoảng 590kg, mang đầu đạn hoán đổi 50 - 60kg và hỗ trợ nhiều hệ thống dẫn đường. Thiết kế nhỏ gọn và mô-đun cho phép tên lửa được chứa trong khoang vũ khí của tiêm kích tàng hình F-22 và F-35 mà không làm giảm khả năng tàng hình; riêng F-35 có thể mang tối đa 6 quả (4 ngoài, 2 trong).

Không chỉ giới hạn ở thế hệ tiêm kích tàng hình, Mako còn tương thích với nhiều dòng máy bay chiến đấu và trinh sát hiện có như F-15, F-16, F/A-18, EA-18G Growler, P-8A Poseidon, cũng như các máy bay ném bom chiến lược B-1B, B-52H và B-21 Raider. Các thử nghiệm thực tế và mô phỏng đã xác nhận khả năng này.

Ngoài triển khai từ trên không, khi được gắn thêm tầng đẩy phụ, Mako có thể phóng từ ống phóng thẳng đứng của tàu mặt nước hoặc tàu ngầm, tương tự AGM-158C LRASM, giúp mở rộng đáng kể các cách sử dụng.

Sự linh hoạt này cho phép xây dựng chiến thuật phối hợp thế hệ máy bay kiểu mới. Lockheed Martin từng đề xuất kịch bản kết hợp: tiêm kích tàng hình thế hệ 5 đóng vai trò trinh sát và chỉ thị mục tiêu, trong khi máy bay thế hệ 4 đảm nhiệm phóng Mako để tiêu diệt mục tiêu. Cách phân bổ nhiệm vụ này vừa tối ưu hỏa lực, vừa khai thác tối đa điểm mạnh riêng của từng loại máy bay trong môi trường đối kháng cao.

Động cơ và công nghệ sản xuất

Tên lửa siêu vượt âm Mako sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn, cho phép đạt tốc độ trên Mach 5 (hơn 6.147km/h) ở độ cao lớn, đồng thời duy trì khả năng cơ động vượt trội. Động cơ này cung cấp lực đẩy mạnh mẽ, giúp tên lửa thực hiện các quỹ đạo phức tạp, khiến hệ thống phòng thủ đối phương khó đánh chặn. Thiết kế tối ưu của động cơ đảm bảo hiệu suất cao, phù hợp với các sứ mệnh tấn công nhanh, chính xác.

Về công nghệ sản xuất, Mako tận dụng thiết kế mô-đun và công nghệ in 3D để chế tạo các bộ phận như mũi tìm kiếm, cánh điều khiển và cấu trúc thân. Phương pháp này giảm 1/10 chi phí và tăng tốc độ sản xuất gấp 10 lần so với truyền thống. Kết hợp với kiến trúc mở kỹ thuật số, các kỹ sư có thể mô phỏng, xác nhận và tối ưu hóa các biến thể thiết kế trong môi trường giả lập trước khi chế tạo, rút ngắn thời gian phát triển. Công nghệ này không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất hàng loạt mà còn đảm bảo độ chính xác và khả năng tùy biến, đáp ứng nhu cầu chiến đấu đa dạng và phức tạp.

Triển vọng biên chế

Sự xuất hiện của Mako diễn ra trong bối cảnh Mỹ phải đối mặt với các đối thủ đã có bước tiến đáng kể trong công nghệ siêu vượt âm. Trung Quốc đã thử nghiệm tên lửa YJ-21 ở cả biến thể phóng từ tàu và máy bay, trong khi Nga triển khai các loại như Kinzhal và Avangard.

Mako được kỳ vọng sẽ giúp Mỹ thu hẹp khoảng cách này, duy trì thế cân bằng chiến lược và củng cố khả năng răn đe. Song song với đó, Mỹ cũng phát triển hệ thống đánh chặn giai đoạn lượn Glide Phase Interceptor (GPI) nhằm tăng năng lực phòng thủ trước chính loại vũ khí này, cho thấy sự kết hợp song hành giữa chiến lược tấn công và phòng thủ.

Về hợp tác quốc tế, Lockheed Martin dự kiến sản xuất lô Mako đầu tiên tại Anh trước khi chuyển dây chuyền về Mỹ, nằm trong khuôn khổ thỏa thuận AUKUS giữa Mỹ - Anh - Úc. Bộ Quốc phòng Anh đang cân nhắc Mako như một phương án để đạt năng lực tên lửa siêu vượt âm tự chủ vào năm 2030. Sự hợp tác này mở ra cơ hội chia sẻ công nghệ, phân bổ chi phí và tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng cho các bên liên quan.

Hiện dự án chưa có ngân sách sản xuất chính thức, nhưng việc hải quân Mỹ đưa Mako vào danh mục ưu tiên nhằm đẩy nhanh quá trình cấp vốn nếu có quyết định triển khai. Khi được phê duyệt, Mako sẽ trở thành một thành phần quan trọng trong kho vũ khí Mỹ, với khả năng triển khai linh hoạt từ trên không lẫn trên biển, phục vụ nhiều kịch bản tác chiến trong nhiều thập kỷ tới.

Không chỉ là một tên lửa siêu vượt âm nhỏ gọn, Mako còn đại diện cho xu hướng phát triển vũ khí mới: hiệu suất cao, dễ tích hợp vào hạ tầng sẵn có và phù hợp cho nhiều phương án chiến thuật. Với tốc độ Mach 5, khả năng cơ động và dẫn đường chính xác, nó có thể xuyên phá các hệ thống phòng thủ tiên tiến. Khi kết hợp cùng tiêm kích tàng hình, thời gian từ phát hiện đến khai hỏa được rút ngắn, nâng cao hiệu quả và khả năng sống sót của lực lượng.

Khả năng tương thích với nhiều nền tảng và phương thức phóng giúp Mako đáp ứng đa dạng nhiệm vụ từ tấn công phủ đầu vào mục tiêu chiến lược trong môi trường A2/AD, đến hỗ trợ hải quân tiêu diệt mục tiêu mặt nước ở khoảng cách xa. Trong bối cảnh cuộc chạy đua vũ khí siêu vượt âm ngày càng gay gắt, việc Mỹ sở hữu Mako sẽ củng cố đáng kể vị thế và khả năng phản ứng nhanh toàn cầu.