Muốn kinh tế số đóng góp 40% GRDP, TP.HCM phải coi dữ liệu là hạ tầng chiến lược
Trong thế kỷ XX, quốc gia nào làm chủ được tài nguyên sẽ dẫn đầu tăng trưởng. Trong thế kỷ XXI, thành phố nào làm chủ được dữ liệu sẽ dẫn đầu tương lai”.
TP.HCM đang đặt ra một mục tiêu đầy khát vọng: đến năm 2030, kinh tế số đóng góp từ 30–40% GRDP. Đây không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế, mà còn là thước đo năng lực đổi mới, khả năng quản trị và sức cạnh tranh của một đô thị đầu tàu trong kỷ nguyên số.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, điều quan trọng nhất không phải là có thêm bao nhiêu phần mềm, bao nhiêu trung tâm dữ liệu hay bao nhiêu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Điều TP.HCM cần trước hết là một cách nhìn mới: coi dữ liệu là hạ tầng chiến lược của thành phố.
Dữ liệu “hạ tầng mềm” của nền kinh tế số
Trong nhiều thập kỷ, khi nhắc đến hạ tầng, chúng ta nghĩ ngay đến đường sá, cầu cống, cảng biển, sân bay, điện hay nước sạch. Những công trình đó tạo nền tảng cho sản xuất, lưu thông hàng hóa và phát triển đô thị.
Ngày nay, khi nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh sang môi trường số, khái niệm hạ tầng cần được mở rộng. Bên cạnh hạ tầng vật chất, còn có một loại hạ tầng mới đang quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia và mỗi thành phố: hạ tầng dữ liệu.
Dữ liệu không còn chỉ là sản phẩm phát sinh trong quá trình quản lý. Nó đã trở thành nguồn lực sản xuất mới, tương tự như đất đai, vốn và lao động trong nền kinh tế truyền thống.
Nếu dòng tiền quyết định sức khỏe của doanh nghiệp thì dòng dữ liệu quyết định chất lượng của nền kinh tế số.
Không có dữ liệu, AI cũng chỉ là khẩu hiệu. Hiện nay, AI được nhắc đến ở hầu hết các diễn đàn. Tuy nhiên, AI không thể tạo ra giá trị nếu thiếu dữ liệu đầy đủ, chính xác và được cập nhật liên tục.
Một hệ thống AI muốn dự báo ùn tắc giao thông cần dữ liệu giao thông. Muốn dự báo ngập phải có dữ liệu thủy văn. Muốn quản lý năng lượng cần dữ liệu tiêu thụ điện. Muốn giảm thất thoát nước cần dữ liệu áp lực, lưu lượng và trạng thái mạng lưới. Nói cách khác, AI chỉ thông minh khi dữ liệu đủ thông minh.
Nếu dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn hóa, không được chia sẻ giữa các cơ quan và doanh nghiệp thì việc đầu tư AI rất dễ trở thành những dự án rời rạc, khó tạo ra tác động lớn đối với GRDP.
Dữ liệu đang nằm trong những “ốc đảo”
TP.HCM hiện sở hữu một kho dữ liệu khổng lồ. Các sở, ngành có dữ liệu về dân cư, đất đai, quy hoạch, tài chính, doanh nghiệp, y tế, giáo dục, giao thông… Các doanh nghiệp hạ tầng như điện, nước, viễn thông, môi trường lại nắm giữ hàng triệu điểm dữ liệu vận hành mỗi ngày. Đó là một nguồn tài nguyên vô cùng quý giá.
Tuy nhiên, giá trị của dữ liệu không nằm ở số lượng, mà nằm ở khả năng kết nối. Nếu mỗi cơ quan chỉ lưu trữ dữ liệu trong phạm vi của mình, mỗi doanh nghiệp xây dựng một hệ thống riêng biệt thì thành phố sẽ hình thành hàng trăm “ốc đảo dữ liệu”. Khi đó, dữ liệu nhiều nhưng tri thức ít; công nghệ hiện đại nhưng hiệu quả chưa tương xứng.
Chia sẻ dữ liệu để tạo giá trị mới. Điều TP.HCM cần không phải là thu thập thêm thật nhiều dữ liệu, mà là xây dựng một hệ sinh thái để dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác an toàn.
Điều này đòi hỏi thành phố phải hoàn thiện khung quản trị dữ liệu, thống nhất tiêu chuẩn, bảo đảm an toàn thông tin và xây dựng cơ chế phối hợp giữa khu vực công với khu vực tư.
Khi dữ liệu được lưu thông hợp pháp và hiệu quả, nhiều giá trị mới sẽ được hình thành. Các nhà quản lý có thể đưa ra quyết định nhanh hơn. Doanh nghiệp phát triển các dịch vụ số mới. Người dân được phục vụ thuận tiện hơn. Các nhà đầu tư có thêm căn cứ để lựa chọn cơ hội kinh doanh. Đó chính là động lực thúc đẩy tăng trưởng năng suất và GRDP.
Doanh nghiệp công ích phải trở thành lực lượng tiên phong. Nhiều người cho rằng kinh tế số là câu chuyện của các doanh nghiệp công nghệ.
Thực tế không phải vậy. Các doanh nghiệp hạ tầng công ích mới là những đơn vị sở hữu nguồn dữ liệu vận hành có giá trị rất lớn.
Ngành điện có dữ liệu tiêu thụ năng lượng. Ngành giao thông có dữ liệu lưu lượng phương tiện. Ngành môi trường có dữ liệu chất thải. Ngành cấp nước có dữ liệu mạng lưới, áp lực, chất lượng nước, tiêu thụ và thất thoát.
Nếu những dữ liệu này được quản trị tốt và ứng dụng AI, IoT, Big Data hay Digital Twin, không chỉ hiệu quả quản lý được nâng cao mà còn tạo ra các mô hình kinh doanh mới, dịch vụ mới và năng suất mới.
Đó chính là đóng góp trực tiếp của kinh tế số vào tăng trưởng. Từ chuyển đổi số đến chuyển đổi mô hình quản trị. Một thành phố thông minh không được quyết định bởi số lượng camera, cảm biến hay ứng dụng trên điện thoại.
Điều quyết định là năng lực sử dụng dữ liệu để quản trị. Khi dữ liệu trở thành nền tảng của mọi quyết định, chính quyền sẽ chuyển từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên bằng chứng.
Doanh nghiệp chuyển từ phản ứng sang dự báo. Người dân được phục vụ theo nhu cầu thực tế thay vì các quy trình cứng nhắc.
Đó mới là bản chất của chuyển đổi số. Dữ liệu phải được xem là tài sản chiến lược Nếu trước đây thành phố đầu tư hàng nghìn tỷ đồng để xây dựng đường sá, cầu cống hay hệ thống cấp nước thì ngày nay cũng cần có tư duy đầu tư tương tự đối với dữ liệu.
Đầu tư cho dữ liệu không chỉ là đầu tư vào máy chủ hay trung tâm dữ liệu. Đó còn là đầu tư cho tiêu chuẩn dữ liệu, chất lượng dữ liệu, nhân lực dữ liệu, cơ chế chia sẻ dữ liệu và văn hóa ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Một thành phố chỉ thực sự bước vào nền kinh tế số khi dữ liệu được nhìn nhận như một tài sản chiến lược và được quản trị với tầm nhìn dài hạn.
Khát vọng của một đô thị dẫn đầu
TP.HCM luôn là nơi đi đầu trong cải cách, đổi mới và thử nghiệm những mô hình phát triển mới của cả nước. Khát vọng đưa kinh tế số đóng góp 40% GRDP không phải là một mục tiêu xa vời nếu thành phố lựa chọn đúng trọng tâm đầu tư.
.webp)
Công nghệ sẽ thay đổi rất nhanh. AI sẽ tiếp tục phát triển. Nhưng nền móng bền vững nhất của mọi hệ sinh thái số vẫn là dữ liệu.
Khi dữ liệu được kết nối, tri thức sẽ được tạo ra. Khi tri thức được khai thác hiệu quả, năng suất sẽ được nâng lên. Và khi năng suất trở thành động lực của tăng trưởng, kinh tế số sẽ không còn là một mục tiêu trên giấy, mà sẽ trở thành động cơ phát triển mới của TP.HCM.
“Đường cao tốc giúp hàng hóa lưu thông. Hạ tầng dữ liệu giúp tri thức lưu thông. Một thành phố muốn đi nhanh trong kỷ nguyên AI phải xây dựng cả hai loại hạ tầng với tầm nhìn chiến lược như nhau. Bởi dữ liệu hôm nay chính là nguồn tài nguyên quyết định sự thịnh vượng của ngày mai.”
