Mỹ: Hãng sản xuất chip lớn nhất Trung Quốc cung cấp công nghệ cho quân đội Iran

Điều này làm dấy lên những câu hỏi về lập trường của Trung Quốc trong cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran đã kéo dài một tháng.

SMIC từng bị chính phủ Mỹ trừng phạt vì cáo buộc có liên hệ với quân đội Trung Quốc, bị đưa vào danh sách đen thương mại năm 2020, hạn chế quyền tiếp cận hàng xuất khẩu của Mỹ.

Một quan chức chính quyền Trump cho biết SMIC bắt đầu gửi các thiết bị sản xuất chip cho Iran khoảng một năm trước và "chúng tôi không có lý do gì để tin rằng việc này đã dừng lại".

Quan chức này nói thêm rằng sự hợp tác giữa họ "gần như chắc chắn, gồm cả đào tạo kỹ thuật về công nghệ bán dẫn của SMIC".

Hai quan chức phát biểu với điều kiện giấu tên để thảo luận về thông tin chưa được tiết lộ trước đây của chính phủ Mỹ. Họ không nêu rõ liệu các thiết bị sản xuất chip này có nguồn gốc từ Mỹ hay không, điều có thể khiến việc vận chuyển đến Iran vi phạm lệnh trừng phạt của Mỹ.

SMIC, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington và người phát ngôn của phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc chưa trả lời khi Reuters đề nghị bình luận về vấn đề trên.

Chính phủ Trung Quốc khẳng định rằng họ tiến hành thương mại bình thường với Iran. Trước đây, SMIC phủ nhận các cáo buộc có liên hệ với tổ hợp công nghiệp quân sự Trung Quốc.

Trung Quốc chưa công khai đứng về phe nào trong cuộc xung đột ở Trung Đông. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tuần này đã kêu gọi các bên nắm bắt mọi cơ hội để bắt đầu đàm phán hòa bình càng sớm càng tốt.

Các cáo buộc trên đe dọa làm gia tăng căng thẳng Mỹ - Trung, khi Mỹ đang tiến hành chiến tranh chống lại Iran và tìm cách kìm hãm ngành công nghiệp chip tiên tiến của Trung Quốc.

Tháng trước, Reuters đưa tin Iran sắp đạt được thỏa thuận với Trung Quốc về việc mua tên lửa hành trình chống hạm, ngay khi Mỹ triển khai một lực lượng hải quân khổng lồ gần bờ biển Iran trước các cuộc tấn công nước này.

Hiện vẫn chưa rõ các thiết bị sản xuất chip từ SMIC đóng vai trò gì, nếu có, trong phản ứng của Iran với cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động vào ngày 28.2, vốn đã gây chấn động thị trường tài chính, khiến giá dầu tăng vọt và làm dấy lên nỗi lo ngại về lạm phát toàn cầu.

Một trong hai quan chức chính quyền Trump cho biết các công cụ này đã được cung cấp cho "tổ hợp công nghiệp quân sự của Iran" và có thể được sử dụng cho bất kỳ thiết bị điện tử nào cần chip.

Mỹ đã tìm cách hạn chế khả năng sản xuất bán dẫn tiên tiến của Trung Quốc thông qua các lệnh trừng phạt với SMIC và các công ty chip khác tại cường quốc châu Á. Mục đích là nhằm ngăn họ tiếp cận thiết bị sản xuất chip tiên tiến từ các nhà cung cấp hàng đầu Mỹ như Lam Research, KLA và Applied Materials.

Chính quyền Biden đã thắt chặt các hạn chế với SMIC vào năm 2024 bằng cách không cho nhà máy tiên tiến nhất của công ty này nhập khẩu thêm nguyên liệu từ Mỹ vì sản xuất chip 7 nanomet cho smartphone Mate 60 Pro của Huawei, theo Reuters.

Trung Quốc bắt các nhà sản xuất chip phải dùng ít nhất 50% thiết bị nội địa

Cuối năm 2025, Trung Quốc yêu cầu các nhà sản xuất chip phải sử dụng ít nhất 50% thiết bị nội địa khi tăng thêm công suất, theo ba nguồn tin của Reuters. Đây là một phần trong nỗ lực của Trung Quốc nhằm xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn tự chủ.

Quy định này không được công bố chính thức, song các hãng sản xuất chip xin chính phủ Trung Quốc phê duyệt để xây dựng hoặc mở rộng nhà máy đã nhận thông báo rằng phải chứng minh rằng ít nhất một nửa thiết bị phải là hàng “made in China”, các nguồn tin tiết lộ với Reuters.

Biện pháp này là một trong những bước đi quan trọng nhất của Trung Quốc nhằm giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, nỗ lực được đẩy nhanh sau khi Mỹ siết chặt các hạn chế xuất khẩu công nghệ năm 2023, cấm bán chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn cho cường quốc châu Á.

Do các hạn chế xuất khẩu của Mỹ đã chặn việc bán một số công cụ tiên tiến nhất, quy định 50% đang khiến các nhà sản xuất chip Trung Quốc ưu tiên nhà cung cấp trong nước, ngay cả ở những lĩnh vực mà thiết bị từ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu vẫn còn sẵn có.

Theo các nguồn tin, những hồ sơ không đạt ngưỡng thường sẽ bị bác bỏ, dù cơ quan chức năng Trung Quốc có thể linh hoạt tùy theo hạn chế về nguồn cung. Các yêu cầu này được nới lỏng với dây chuyền sản xuất chip tiên tiến, khi thiết bị nội địa vẫn chưa hoàn toàn sẵn sàng.

“Nhà chức trách muốn tỷ lệ này cao hơn nhiều so với 50%. Mục tiêu cuối cùng của họ là việc các nhà máy sử dụng 100% thiết bị nội địa”, một nguồn tin nói với Reuters.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhiều lần kêu gọi một nỗ lực theo kiểu “toàn quốc” để xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn trong nước hoàn toàn tự chủ, với sự tham gia của hàng nghìn kỹ sư và nhà khoa học tại các công ty và trung tâm nghiên cứu trên cả nước.

Nỗ lực này đang được thực hiện trên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Đầu tháng 12.2025, Reuters đưa tin các nhà khoa học Trung Quốc đang phát triển nguyên mẫu cỗ máy có khả năng sản xuất chip tiên tiến tương tự thiết bị của ASML (Hà Lan), điều mà Mỹ tìm cách ngăn chặn trong nhiều năm. Nguyên mẫu này hoàn thành vào đầu năm 2025 và đang trong giai đoạn thử nghiệm, chiếm gần toàn bộ diện tích của một nhà máy, được xây dựng bởi nhóm kỹ sư cũ của ASML. Họ đã phân tích ngược công nghệ máy in quang khắc cực tím (EUV) của ASML.

Máy EUV sử dụng chùm tia cực tím để khắc các mạch nhỏ hơn hàng nghìn lần so với sợi tóc người lên các tấm bán dẫn silicon, khả năng mà phương Tây đang độc quyền. Mạch càng nhỏ thì chip càng mạnh.

Máy của Trung Quốc hiện đã hoạt động và tạo ra ánh sáng cực tím thành công, nhưng chưa sản xuất được chip, theo các nguồn tin của Reuters.

Vào tháng 4.2025, Christophe Fouquet (Giám đốc điều hành ASML) cho biết Trung Quốc sẽ cần “rất nhiều năm” để phát triển công nghệ như vậy. Sự tồn tại của nguyên mẫu này cho thấy Trung Quốc có thể tiến gần hơn nhiều đến độc lập về bán dẫn so với dự đoán của các nhà phân tích. Tuy vậy, Trung Quốc vẫn đối mặt với các thách thức kỹ thuật lớn, đặc biệt là trong việc sao chép các hệ thống quang học chính xác mà các nhà cung cấp phương Tây sản xuất.

Việc có thể tiếp cận các bộ phận từ những máy ASML cũ trên thị trường thứ cấp đã cho phép Trung Quốc xây dựng nguyên mẫu trong nước. Mục tiêu là sản xuất chip hoạt động trên nguyên mẫu này vào năm 2028. Thế nhưng, những người gần gũi với dự án cho rằng mục tiêu thực tế hơn là năm 2030, vẫn sớm hơn nhiều so với khoảng 10 năm mà các nhà phân tích từng dự đoán Trung Quốc cần để bắt kịp phương Tây về công nghệ chip.

“Trước đây, các nhà máy sản xuất chip trong nước như SMIC thường ưu tiên thiết bị của Mỹ và không thực sự tạo cơ hội cho các công ty Trung Quốc. Thế nhưng, điều đó đã thay đổi kể từ các hạn chế xuất khẩu của Mỹ năm 2023, khi các nhà máy sản xuất chip Trung Quốc không còn lựa chọn nào khác ngoài việc hợp tác với các nhà cung cấp trong nước”, một cựu nhân viên của Naura Technology cho biết. Naura Technology là hãng cung cấp thiết bị sản xuất chip lớn nhất Trung Quốc.

Theo dữ liệu mua sắm công khai, các thực thể liên quan đến nhà nước đã đặt kỷ lục 421 đơn hàng với máy quang khắc và linh kiện nội địa năm 2025, trị giá khoảng 850 triệu nhân dân tệ, cho thấy nhu cầu với công nghệ trong nước tăng vọt.

Để hỗ trợ chuỗi cung ứng chip nội địa, Trung Quốc cũng đã rót hàng trăm tỉ nhân dân tệ vào ngành bán dẫn thông qua Big Fund. Tổng vốn huy động được cho giai đoạn 3 của quỹ này vào năm 2024 là 344 tỉ nhân dân tệ (49 tỉ USD).