Mỹ tăng tốc bom hạt nhân B61-13, gửi tín hiệu gì tới Nga và Trung Quốc?
Cơ quan An ninh hạt nhân quốc gia Mỹ (NNSA) ngày 10/7 xác nhận tổ hợp Y-12 đã hoàn tất "đóng dấu kim cương" cho toàn bộ cụm lắp ráp kín của bom hạt nhân B61-13 trong năm tài khóa hiện tại, sớm 3 tháng so với kế hoạch.
Đây là mẫu bom trọng lực mới nhất trong kho vũ khí hạt nhân thả từ máy bay của Mỹ, được thiết kế nhắm vào các mục tiêu kiên cố nằm sâu dưới lòng đất. Tốc độ triển khai của chương trình được đánh giá thuộc hàng nhanh nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.
"Dấu mốc kim cương"
Theo Interesting Engineering ngày 10/7, NNSA cho biết tổ hợp An ninh quốc gia Y-12 (bang Tennessee) đã hoàn thành quy trình "đóng dấu kim cương" (diamond stamping) cho tất cả cụm lắp ráp kín (canned subassembly) của bom hạt nhân B61-13 thuộc chỉ tiêu năm tài khóa hiện tại. Công đoạn này về đích sớm 3 tháng.
Với người ngoài ngành, "dấu kim cương" nghe như một thuật ngữ trang trí. Thực tế nó là chứng nhận khắt khe nhất trong chuỗi sản xuất vũ khí hạt nhân Mỹ: linh kiện mang dấu này đã vượt qua toàn bộ các vòng kiểm tra chất lượng và được phép đưa thẳng vào kho vũ khí trực chiến của quân đội. Còn cụm lắp ráp kín là bộ phận chứa khoang nhiên liệu tầng thứ cấp của một quả bom nhiệt hạch, được niêm phong trong vỏ kim loại kín. Nói cách khác, phần "trái tim" tạo ra sức công phá chính của B61-13 đã sẵn sàng trước thời hạn.
"Tiến độ của chương trình B61-13 chứng minh năng lực của Tổ hợp An ninh hạt nhân trong việc đáp ứng các yêu cầu địa chính trị đang biến động với tốc độ và độ chính xác cao", ông Brandon Williams, Giám đốc NNSA, phát biểu. Ông nói thêm rằng cột mốc này "gửi thông điệp tới các đối thủ rằng nền quốc phòng của chúng tôi vẫn linh hoạt, an toàn và hiệu quả".
Bom hạt nhân B61-13 khác gì phiên bản tiền nhiệm?
B61-13 là biến thể mới nhất của dòng bom B61, dòng vũ khí đã phục vụ quân đội Mỹ hơn 5 thập kỉ và hiện là thiết kế nền tảng lâu đời nhất trong kho hạt nhân. Mẫu bom được NNSA phát triển cùng Bộ Quốc phòng Mỹ nhằm đáp ứng một yêu cầu tác chiến rất cụ thể: vô hiệu hóa các công trình ngầm được gia cố kiên cố, loại mục tiêu mà giới quân sự thường gắn với hầm chỉ huy, cơ sở tên lửa hoặc kho vũ khí chôn sâu của đối phương.
B61-13 kế thừa nguyên vẹn hệ thống an toàn và bộ dẫn đường của B61-12, nhưng mang đương lượng nổ lớn hơn đáng kể để xử lí các mục tiêu có quy mô lớn hoặc sức chống chịu cao hơn. Khi công bố chương trình vào tháng 10/2023, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết đương lượng nổ của B61-13 tương đương mẫu B61-7 cũ, giới phân tích ước tính ở mức khoảng 360 kiloton, gấp hơn 20 lần quả bom ném xuống Hiroshima năm 1945 và cao hơn nhiều so với mức tối đa khoảng 50 kiloton của B61-12.
Phương tiện mang phóng dự kiến là máy bay ném bom chiến lược, trong đó có oanh tạc cơ tàng hình thế hệ mới B-21 Raider đang được biên chế. Sự kết hợp giữa một quả bom đương lượng lớn có bộ đuôi dẫn đường và một máy bay khó bị radar phát hiện tạo ra phương án răn đe mà Mỹ cho là còn thiếu trong kho vũ khí hiện có.
Sản xuất nhanh bất thường?
Quả B61-13 đầu tiên xuất xưởng vào tháng 5/2025, sớm khoảng 1 năm so với lịch trình nội bộ và chỉ 24 tháng sau khi chương trình được công bố công khai. Interesting Engineering đánh giá đây là một trong những chu kì phát triển vũ khí hạt nhân nhanh nhất của Mỹ kể từ khi Chiến tranh Lạnh khép lại.
Trước đó, NNSA hoàn tất quả B61-12 cuối cùng vào tháng 12/2024, khép lại Chương trình kéo dài tuổi thọ (LEP) vốn gộp 4 phiên bản bom cũ thành một mẫu duy nhất, tân trang linh kiện bên trong để kéo dài thời gian phục vụ thêm 2 thập kỉ, đồng thời bổ sung bộ đuôi dẫn đường giúp tăng độ chính xác. Ngay khi dây chuyền B61-12 đóng lại, cơ quan này chuyển toàn bộ hạ tầng sản xuất sẵn có sang lắp ráp B61-13. Cách làm đó cho phép bỏ qua giai đoạn thiết lập nhà xưởng kéo dài, thứ thường ngốn nhiều năm trong các chương trình vũ khí hạt nhân, và bắt tay chế tạo mẫu bom đương lượng cao hơn gần như lập tức.
NNSA đang vận hành song song 6 chương trình hiện đại hóa đầu đạn, và theo dữ liệu nội bộ của cơ quan này, cả 6 đều đang chạy trước thời hạn đề ra. Đằng sau đó là cuộc tái cấu trúc quy mô lớn hệ thống nhà máy và chuỗi cung ứng vật liệu trên toàn Tổ hợp An ninh hạt nhân, hướng tới một khung sản xuất linh hoạt hơn cho các nhu cầu quốc phòng tương lai. "Hoàn thành các hạng mục cơ sở của năm 2026 trước thời hạn là chỉ dấu rõ ràng về kỉ luật và sự tập trung trong vận hành", ông Williams nhấn mạnh.
Thông điệp răn đe giữa cuộc đua hạt nhân ba bên
Phát biểu của Giám đốc NNSA cho thấy khá rõ đối tượng mà Washington muốn nhắm tới là “các đối thủ” của Mỹ. Dù không nêu tên trực tiếp, giới quan sát cho rằng thông điệp này chủ yếu hướng tới Nga, quốc gia sở hữu kho đầu đạn hạt nhân lớn nhất thế giới và đã đình chỉ tham gia hiệp ước New START, cùng Trung Quốc, nước được Lầu Năm Góc đánh giá đang mở rộng lực lượng hạt nhân nhanh nhất trong số các cường quốc.
Bản thân cấu hình của B61-13 đã mang ý nghĩa răn đe rõ rệt. Với sức nổ lớn hơn B61-12 nhưng vẫn giữ các tính năng an toàn và độ chính xác hiện đại, loại bom này giúp Mỹ mở rộng lựa chọn tấn công những mục tiêu quân sự kiên cố mà Nga và Trung Quốc đầu tư mạnh, trong đó có các sở chỉ huy và cơ sở vũ khí được bảo vệ sâu dưới lòng đất. Tuy nhiên, B61-13 không được công bố là bom xuyên hầm chuyên dụng. Vai trò của nó nằm ở việc bổ sung thêm một phương án hạt nhân khi các vũ khí thông thường như GBU-57 có thể gặp giới hạn trước những công trình nằm quá sâu hoặc được gia cố đặc biệt.
Điểm đáng chú ý nhất của B61-13 không chỉ nằm ở sức công phá, mà còn ở tốc độ triển khai. Trong nhiều năm sau Chiến tranh Lạnh, tổ hợp hạt nhân Mỹ thường bị chỉ trích vì trì trệ, đội vốn và liên tục chậm tiến độ. Việc 6 chương trình đầu đạn cùng vượt kế hoạch cho thấy bộ máy này đang chuyển sang một nhịp vận hành khác, phù hợp với cuộc cạnh tranh chiến lược mà Washington không muốn bị xem là tụt lại phía sau.
Với các đối thủ, Mỹ không chỉ duy trì những vũ khí có sức răn đe lớn hơn, mà còn đang phục hồi khả năng đưa chúng vào sản xuất nhanh hơn khi tình hình thay đổi. Điều chưa thể đoán chắc là tín hiệu ấy sẽ tạo thêm sức ép để các bên trở lại bàn đàm phán kiểm soát vũ khí, hay tiếp tục đẩy nhanh một vòng chạy đua hạt nhân mới.
