NATO thiếu tên lửa đánh chặn: Vì sao có tiền vẫn phải chờ?
Mỹ đã sử dụng khoảng hai phần ba kho tên lửa đánh chặn Patriot có trước chiến dịch quân sự với Iran, theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) công bố ngày 10/11.
Dự trữ ở châu Âu cũng xuống thấp, trong khi Ukraine vẫn cần thêm vũ khí phòng không. Washington tăng đặt hàng, nhưng khôi phục số tên lửa đã tiêu hao là bài toán kéo dài nhiều năm.
Ngày 12/11, trang chuyên ngành Breaking Defense mở loạt tọa đàm về tình trạng thiếu tên lửa tại NATO, với sự tham gia của Becca Wasser thuộc Bloomberg Economics và Mark Cancian, cố vấn cấp cao của CSIS. Khủng hoảng này không chỉ xuất phát từ các cuộc giao tranh gần đây. Nó còn phản ánh những quyết định về ngân sách và tổ chức sản xuất được đưa ra từ sau Chiến tranh Lạnh.

Báo cáo CSIS ngày 10/11 ước tính quân đội Mỹ đã bắn khoảng hai phần ba lượng Patriot dự trữ trước chiến tranh trong chín tháng, chủ yếu để chặn tên lửa đạn đạo Iran. Một nghiên cứu trước đó tính lượng dự trữ giảm từ khoảng 2.330 quả đầu năm 2026 xuống 759 - 827 quả cuối tháng 7. Với THAAD, CSIS ước tính khoảng một nửa đã được sử dụng. Trong khi đó, CNN hồi tháng 8 dẫn nguồn tin đưa ra tỷ lệ 80%. Đây là những ước tính từ phân tích công khai hoặc nguồn tin báo chí, không phải số kiểm kê chính thức.
Dù vậy, CSIS nhấn mạnh Mỹ chưa thiếu đồng loạt mọi loại đạn dược. Kho bom dẫn đường JDAM, tên lửa không đối không và JASSM vẫn tương đối dồi dào hoặc có triển vọng bổ sung tốt. Theo CSIS, Mỹ vẫn đủ đạn dược nếu chiến sự với Iran tái diễn. Tuy nhiên, một cuộc xung đột quy mô lớn với Trung Quốc sẽ đặt ra sức ép lớn hơn đối với kho dự trữ.
Vì sao Mỹ và đồng minh thiếu tên lửa đánh chặn
Theo phân tích ngày 31/7 của Mark Cancian và Chris Park, sau khi Liên Xô tan rã, Lầu Năm Góc chuyển từ chuẩn bị cho chiến tranh giữa các cường quốc sang ứng phó hai cuộc xung đột khu vực có giới hạn, với Iraq và Triều Tiên là đối thủ giả định. Dự trữ đạn dược theo đó giảm.

Năm 1993, Thứ trưởng Quốc phòng William Perry triệu tập lãnh đạo các nhà thầu, thúc giục họ sáp nhập hoặc đa dạng hóa kinh doanh để thích ứng với ngân sách cắt giảm. Cuộc gặp được gọi là “Bữa tối cuối cùng”. Số nhà thầu hàng không và quốc phòng chủ chốt sau đó giảm từ 51 xuống 5. Các dây chuyền được tối ưu cho thời bình, không còn nhiều công suất dự phòng. Khi chiến sự Ukraine bùng nổ năm 2022, ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ khó tăng sản lượng trong thời gian ngắn.
Tên lửa còn lép vế trước máy bay, tàu chiến trong phân bổ ngân sách. Khí tài lớn phục vụ hàng chục năm và dễ thể hiện sức răn đe, còn đạn dược chủ yếu nằm trong kho.
Trong các chiến dịch chống Houthi, Mỹ sử dụng hàng trăm tên lửa phòng không dòng Standard và ít nhất 135 quả Tomahawk. Xung đột với Iran tháng 6/2025 được cho là tiêu hao khoảng 150 tên lửa THAAD. Ukraine cũng nhận khoảng 600 quả Patriot từ kho Mỹ, sản xuất mới và nguồn viện trợ châu Âu.
Đến ngày 28/2/2026, Mỹ phát động chiến dịch Epic Fury, đồng thời Israel triển khai chiến dịch Roaring Lion nhằm vào Iran. Tehran đáp trả bằng tên lửa và UAV tấn công Israel cùng các nước vùng Vịnh. Riêng UAE thông báo đã đánh chặn 414 tên lửa đạn đạo và 1.914 UAV tính đến ngày 29/3. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói các nước Trung Đông dùng khoảng 800 quả PAC-3 chỉ trong ba ngày đầu, nhiều hơn lượng Ukraine từng có từ năm 2022. Theo CSIS, Mỹ còn phóng hơn 1.000 Tomahawk và hơn 1.100 JASSM trong 39 ngày đầu chiến dịch. Giao tranh tiếp diễn sau lệnh ngừng bắn tháng 4.
Châu Âu và Ukraine chịu sức ép thiếu tên lửa
Việc Mỹ điều chuyển một phần tên lửa Patriot từ châu Âu sang Trung Đông làm dấy lên lo ngại về khả năng phòng thủ ở sườn đông NATO. Ngày 27/8, hãng tin AP dẫn lời một quan chức quốc phòng Mỹ và một quan chức NATO nhận định lượng Patriot của lực lượng Mỹ tại châu Âu đã “vượt mức nguy cấp”. Người phát ngôn NATO Martin O'Donnell bác bỏ nhận định này trong khi phía Mỹ cũng phủ nhận thiếu hụt nghiêm trọng.

Ngày 9/11, Bloomberg dẫn nguồn tin cho biết dự trữ PAC-2 và PAC-3 của các quân đội châu Âu đã xuống mức tối thiểu. Nhiều chính phủ ngần ngại chuyển tiếp cho Ukraine khi chưa có bảo đảm từ Mỹ về nguồn thay thế. Ngày 30/10, Mỹ phê duyệt đề xuất bán 500 PAC-3 MSE cho Kyiv, nhưng chưa có hợp đồng hay lịch giao hàng.
Áp lực đối với Ukraine còn đến từ Nga. Theo cơ quan tình báo quân đội Ukraine (HUR), tính đến tháng 10/2026, Nga dự trữ tối đa khoảng 700 tên lửa đạn đạo và có năng lực sản xuất tới 110 quả mỗi tháng. Những ước tính này chưa được kiểm chứng độc lập.
Trong khi đó, Lockheed Martin bàn giao 620 PAC-3 MSE trong năm 2025, trung bình 52 quả mỗi tháng cho cả Mỹ và khách hàng nước ngoài. Không thể so sánh trực tiếp tên lửa đánh chặn và tên lửa tấn công. Trước chiến dịch Iran, CSIS ước tính các đồng minh đã đặt mua khoảng 1.600 quả Patriot chưa được giao.
Châu Âu đang tìm cách giảm phụ thuộc. Liên doanh COMLOG giữa Raytheon và MBDA Deutschland xây dựng dây chuyền sản xuất Patriot tại Schrobenhausen, Đức, dự kiến giao hàng từ năm 2027. Tuy nhiên, cơ sở này sản xuất PAC-2 GEM-T chứ không phải PAC-3 MSE. Tại hội nghị Ankara tháng 7/2026, NATO công bố các hợp đồng mua sắm hơn 50 tỉ euro (55 tỉ USD), trong đó có kế hoạch mua 700 PAC-2 và 200 PAC-3, theo chuyên trang quân sự Janes. Từ tháng 6/2025, liên minh đã đặt mục tiêu tăng 400% năng lực phòng không và phòng thủ tên lửa.
Bao giờ kho tên lửa được bổ sung?
Tháng 1/2026, Lầu Năm Góc và Lockheed Martin kí thỏa thuận khung bảy năm, hướng tới tăng công suất PAC-3 MSE từ khoảng 600 lên 2.000 quả mỗi năm. Kế hoạch khác đặt mục tiêu nâng sản lượng THAAD từ 96 lên 400 quả. Đây mới là mục tiêu công suất.
Trong đề xuất ngân sách tài khóa 2027, Bộ Quốc phòng Mỹ muốn mua 3.203 PAC-3 MSE và 857 THAAD. Khoảng 92% số PAC-3 MSE này phụ thuộc khoản bổ sung ngân sách chưa được Quốc hội thông qua. Các hợp đồng cũ vẫn tiếp tục được thực hiện. Lầu Năm Góc còn ưu tiên chuyển THAAD mới về kho Mỹ thay vì giao Ả Rập Saudi và UAE.
Trở ngại lớn nhất là thời gian. CSIS dự báo số PAC-3 MSE thuộc đề xuất ngân sách 2027 chỉ bắt đầu về từ tháng 5/2029, còn THAAD từ giữa năm đó. Các đơn hàng cũ không chịu mốc này. CSIS ước tính phần lớn đạn dược mất hai đến bốn năm từ lúc được cấp vốn đến khi bàn giao.
Chi phí cũng ảnh hưởng đến khả năng bổ sung kho dự trữ. Một quả PAC-3 có giá khoảng 4 - 5,3 triệu USD tùy hợp đồng, còn THAAD khoảng 12,7 triệu USD. Để giảm chi phí, Cơ quan Phòng thủ Tên lửa Mỹ đang phát triển một mẫu đánh chặn mới với giá mục tiêu 750.000 USD mỗi quả, dự kiến trình diễn vào cuối năm 2027.
Ukraine theo đuổi hướng đi tương tự với dự án Freyja, do công ty quốc phòng Fire Point của nước này phối hợp với các đối tác châu Âu phát triển. Theo Tổng thống Volodymyr Zelensky, đã có 11 quốc gia tham gia tính đến ngày 11/11. Fire Point đặt mục tiêu sản xuất tên lửa đánh chặn với giá dưới một triệu euro mỗi quả. Hệ thống có thể được thử nghiệm trong mùa đông 2026 - 2027, trước khi tiến hành đánh chặn thử tên lửa đạn đạo trong năm 2027.
Tuy nhiên, các phương án giá rẻ vẫn cần thời gian thử nghiệm và mở rộng sản xuất, trong khi nhu cầu bổ sung Patriot và THAAD đã trở nên cấp bách. Theo CSIS, Mỹ phải mất vài năm để khôi phục dự trữ về mức trước chiến tranh, và lâu hơn nữa để đạt mục tiêu của các nhà hoạch định quốc phòng. Việc tăng sản lượng còn phụ thuộc vào nguồn cung động cơ, đầu dò và linh kiện quan trọng. Đây là những yếu tố quyết định tốc độ giao hàng khi Washington phải đáp ứng nhu cầu của quân đội Mỹ cùng các đồng minh.


