Nga hoán cải máy bay 'cổ' đánh chặn UAV Ukraine

Gần đây, Nga gây chú ý khi triển khai một đơn vị bay đặc biệt sử dụng máy bay huấn luyện Yak-52 và Yak-18T để đánh chặn UAV tầm xa của Ukraine.

Từ máy bay huấn luyện thành “máy bay đánh chặn”

Theo thông tin từ blogger hàng không Ilya Tumanov (kênh Fighterbomber), Nga đã thành lập đơn vị mang tên Bars-Sarmat trực thuộc lực lượng đặc nhiệm. Đơn vị này hiện có 6 máy bay, được mua hoặc nhận tặng từ các nhà tài trợ, và dự kiến mở rộng quy mô trong thời gian tới.

Điểm đáng chú ý là các máy bay này vốn là Yak-52 và Yak-18T - loại huấn luyện cho phi công dân sự và quân sự, thể thao hàng không, hoàn toàn không được thiết kế cho tác chiến. Tuy nhiên, chúng đã được cải hoán để gắn thêm ghế xạ thủ ngồi sau phi công, sử dụng súng bộ binh như AK bắn UAV.

Theo Tumanov, trong tương lai, đơn vị này sẽ trang bị tháp súng hoặc thiết bị chuyên dụng nhằm tăng khả năng bắn chính xác. Để duy trì hoạt động, Bars-Sarmat đã huy động được đội ngũ kỹ thuật, phi công và cả phụ tùng, động cơ dự phòng, giúp các máy bay luôn trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu.

Tác chiến trên không

Động thái này thực tế không phải là phát minh mới. Trước đó, Ukraine từng sử dụng Yak-52 bắn hạ UAV trinh sát Orlan, Zala hay các UAV cảm tử Shahed. Tuy nhiên, quân đội Ukraine được cho là không chỉnh sửa máy bay như Nga, mà chỉ trang bị vũ khí bộ binh cho xạ thủ ngồi ghế sau.

Với ưu điểm tốc độ bay thấp chỉ khoảng 100 - 140 km/giờ, Yak-52 có thể theo kịp UAV bay tầm thấp vốn khó bị radar phòng không phát hiện. Tốc độ tối đa 470km/giờ cùng thời gian bay khoảng 2 tiếng rưỡi cũng cho phép Yak-52 đủ sức tuần tra và săn lùng mục tiêu trong khu vực rộng.

Nga giờ đây đang áp dụng lại chính chiến thuật này, cho thấy mức độ ảnh hưởng từ kinh nghiệm thực chiến của Ukraine. Cả hai bên không ngừng sáng tạo, học hỏi lẫn nhau, tận dụng mọi nguồn lực có thể để giành lợi thế trên không.

Các chuyên gia nhận định phi công Yak-52 không thể đơn độc tìm kiếm UAV mà phải phối hợp với lực lượng phòng không mặt đất. Các radar và trạm chỉ huy có thể dẫn đường, chỉ mục tiêu, giảm thiểu nguy cơ bắn nhầm và nâng cao hiệu quả tác chiến.

Gần đây, các nhóm bắn di động của Nga đã được trang bị radar SKVP thuộc hệ thống Pantsir-SMD-E. Điều này cho thấy sự kết hợp giữa radar mặt đất và máy bay nhẹ có thể tạo thành “lưới phòng thủ” bổ sung, nhất là ở những khu vực hậu phương xa, nơi không có nhiều hệ thống phòng không hiện đại.

Giải pháp lâu dài?

Dù có ưu điểm chi phí thấp, cách tiếp cận này vẫn mang tính tạm thời và đầy rủi ro. Việc bắn UAV bằng súng cá nhân hay súng máy lắp tạm khó đảm bảo độ chính xác, đặc biệt trong điều kiện ban đêm hoặc tầm nhìn hạn chế.

Bên cạnh đó, yêu cầu phối hợp giữa tổ lái Yak-52 và lực lượng phòng không rất cao để tránh tình huống bắn nhầm máy bay dân sự, điều từng xảy ra ở Nga trong các sự cố trước đây.

Ngoài ra, việc Nga triển khai Yak-52 phản ánh thực tế rằng dù sở hữu kho vũ khí phòng không và lực lượng không quân lớn, quốc gia này vẫn thiếu giải pháp bao phủ toàn diện. Phần lớn hệ thống phòng không và máy bay chiến đấu được bố trí để bảo vệ Moscow, các mục tiêu chiến lược và khu vực tiền tuyến.

Trong khi đó, UAV của Ukraine thường tấn công sâu vào hậu phương, với đặc điểm bay thấp, chậm và khó bị phát hiện bằng radar. Trong bối cảnh đó, Yak-52 trở thành lựa chọn tạm thời nhằm lấp khoảng trống trong mạng lưới phòng thủ.

Tuy vậy, một số phân tích cũng cho rằng, nếu chiến thuật này chứng minh hiệu quả, Nga có thể chính thức hóa việc sử dụng Yak-52 trong lực lượng không quân hoặc lục quân. Thậm chí, tổ chức DOSAAF (Hội hỗ trợ quân đội, không quân và hải quân) - vốn quản lý nhiều Yak-52, có thể tham gia, mở rộng nguồn lực cho quân đội.

Ý nghĩa chiến lược

Việc Nga sử dụng máy bay huấn luyện cổ điển để chống UAV phản ánh hai thực tế quan trọng. Thứ nhất, chiến tranh hiện đại đang buộc các cường quốc quân sự phải thích ứng khi UAV giá rẻ nhưng hiệu quả khiến họ phải tìm kiếm những giải pháp sáng tạo và đôi khi phi truyền thống.

Thứ hai, thách thức về nguồn lực khiến không quốc gia nào có thể triển khai đủ hệ thống phòng không để bao phủ toàn bộ lãnh thổ rộng lớn, vì vậy những phương án chi phí thấp như Yak-52 trở thành lựa chọn khả dĩ cho các khu vực ít được bảo vệ.

Trong tương lai, Yak-52 có thể được trang bị quang điện tử, radar nhỏ và súng máy cố định thay vì súng cá nhân. Những nâng cấp này sẽ giúp tăng hiệu quả và an toàn, biến Yak-52 thành một phần trong hệ thống phòng không phân tầng, thay vì chỉ là giải pháp tình thế.

Tóm lại, từ một máy bay huấn luyện, Yak-52 nay trở thành công cụ chiến đấu trong cuộc chiến công nghệ cao. Tương lai của mô hình này phụ thuộc vào hiệu quả thực tế trên chiến trường, khả năng nâng cấp trang bị, và mức độ phối hợp với mạng lưới phòng không. Nếu chứng minh được tính hữu dụng, Yak-52 có thể trở thành một “mắt xích bất ngờ” trong hệ thống phòng thủ của Nga, bên cạnh các vũ khí tối tân như Pantsir hay S-400.