Nga nêu 4 cách vô hiệu hóa Starlink, Ukraine sẽ bị ảnh hưởng ra sao?
Một bài viết trên kênh Tsargrad của Nga nêu bốn hướng nhằm làm suy yếu Starlink, từ gây nhiễu điện tử, bắn hạ vệ tinh đến rải mảnh vỡ hoặc kích nổ hạt nhân ngoài không gian.
Phần lớn vướng giới hạn kĩ thuật và có thể gây hại cho chính Nga. Với Ukraine, mối đe dọa gần hơn lại là những đòn cục bộ đã xuất hiện trên chiến trường.
Ngày 24/9, trang quân sự Ukraine Militarnyi dẫn lại bài “Hãy tắt Starlink” trên Tsargrad, kênh truyền thông do Konstantin Malofeev sáng lập. Nội dung dựa trên đề xuất của Sergei Glazyev, viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Nga và cựu cố vấn của Tổng thống Vladimir Putin.
Glazyev muốn kết hợp nhiều biện pháp, từ cắt tuyến liên lạc, đánh vào trung tâm dữ liệu tới vô hiệu hóa máy bay trinh sát và vệ tinh. Theo ông, nếu mất kết nối với mạng lưới hỗ trợ tình báo và phân tích của phương Tây, quân đội Ukraine sẽ bị “mù”.
Vì sao Nga muốn tìm cách “tắt” Starlink?
Ngày 4/2, SpaceX phối hợp với Ukraine áp dụng cơ chế “danh sách trắng”. Theo đó, chỉ những thiết bị Starlink đã được đăng kí và xác thực mới có thể hoạt động tại Ukraine. Những thiết bị mà lực lượng Nga sử dụng trái phép ở các vùng chiếm đóng vì thế bị vô hiệu hóa.
Cuối tháng 7, Tổng thống Volodymyr Zelensky đề nghị Tổng thống Donald Trump giúp thuyết phục Elon Musk cho phép Ukraine dùng Starlink trên lãnh thổ Nga để hỗ trợ các đòn đánh vào mục tiêu quân sự.
Sau lần phóng ngày 19/9, Starlink có hơn 11.100 vệ tinh đang hoạt động, theo số liệu của nhà thiên văn Jonathan McDowell được Space.com dẫn lại. Với số lượng lớn như vậy, việc chỉ bắn hạ vài vệ tinh bay qua Ukraine gần như không thể làm gián đoạn toàn bộ mạng lưới. Các vệ tinh Starlink liên tục di chuyển trên quỹ đạo thấp, trong khi thiết bị dưới mặt đất có thể tự động chuyển sang kết nối với vệ tinh khác khi cần.
Bốn kịch bản, từ gây nhiễu đến hạt nhân
Phương án gần với thực tế chiến trường nhất là hệ thống tác chiến điện tử (EW) Volna Kupol Garant. Theo Militarnyi, tổ hợp phát tín hiệu trong dải 14 - 14,5 GHz qua nhiều anten định hướng. Truyền thông Nga nói giá một bộ khoảng 150 triệu rúp, tương đương gần 1,8 triệu USD.
Serhii Beskrestnov, cố vấn Bộ Quốc phòng Ukraine, nói với Reuters rằng một tổ hợp có thể làm Starlink mất ổn định trên diện tích tới khoảng 20 km2. Ukraine đã phát hiện khoảng 10 hệ thống và tấn công một số vị trí. Reuters cũng ghi nhận Nga đang triển khai loại khí tài này để đối phó các UAV Ukraine sử dụng Starlink đánh sâu vào hậu phương.
Mức gây nhiễu này có thể làm đường truyền Starlink chập chờn, nhưng chưa đủ để vô hiệu hóa hoàn toàn hệ thống. Chuyên gia Ukraine Volodymyr Stepanets cho biết một thiết bị Starlink có thể kết nối với khoảng 20 - 60 vệ tinh cùng lúc, tùy vị trí và hướng anten. Theo ông, một số hệ thống tác chiến điện tử có thể làm mất khoảng 35% dữ liệu truyền đi. Con số này phản ánh tác động chung của các phương tiện gây nhiễu Starlink, không phải kết quả thử nghiệm riêng của Volna Kupol Garant.
Bài đăng trên Tsargrad còn nhắc tới A-235 Nudol và S-500 Prometheus để đánh vệ tinh. Nga từng chứng minh có năng lực chống vệ tinh trực tiếp khi phá Cosmos 1408 năm 2021. Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ (USSPACECOM) cho biết vụ thử tạo hơn 1.500 mảnh vỡ đủ lớn để theo dõi.
Tuy nhiên, cơ quan Mỹ không xác định hệ thống nào thực hiện vụ bắn, còn năng lực chống vệ tinh của S-500 chủ yếu vẫn dựa trên các tuyên bố và mô tả công khai của Nga. Một tên lửa đắt tiền đổi lấy một vệ tinh trong mạng hơn 11.000 chiếc cũng khó trở thành phương án bền vững khi SpaceX liên tục phóng bổ sung.
Kịch bản thứ ba là thả hàng trăm nghìn vật thể kim loại nhỏ lên quỹ đạo. Ở tốc độ quỹ đạo, chúng có thể phá tấm pin hoặc thiết bị điện tử; mảnh vỡ mới lại làm tăng nguy cơ va chạm dây chuyền, thường được gọi là hiệu ứng Kessler.
Tháng 12/2025, AP dẫn đánh giá tình báo từ hai nước NATO rằng Nga có thể đang phát triển loại vũ khí “hiệu ứng vùng” nhằm vào các chòm vệ tinh bằng đám mây vật thể nhỏ. Nhưng một vùng quỹ đạo đầy mảnh vỡ sẽ không phân biệt vệ tinh Mỹ, Nga hay Trung Quốc.
Phương án cuối là kích nổ đầu đạn hạt nhân ngoài không gian. Vụ thử hạt nhân Starfish Prime của Mỹ năm 1962 ở độ cao khoảng 400 km từng tạo vành đai bức xạ nhân tạo và làm hỏng nhiều vệ tinh. Nga cũng có tài sản trong vùng quỹ đạo thấp. Dữ liệu tháng 9 cho thấy 13 trong 16 vệ tinh Rassvet ở lô đầu đã ổn định quanh 506 km, gần lớp quỹ đạo của nhiều vệ tinh Starlink. Hệ thống này đã được thử nghiệm với người dùng thực tế tại vùng Bắc Cực của Nga.
Một vụ nổ hạt nhân hoặc đám mây mảnh vỡ lớn vì thế có thể đánh trúng chính dự án vệ tinh Nga đang xây dựng. Hiệp ước Cấm thử hạt nhân từng phần năm 1963 cũng cấm các vụ thử và “bất kỳ vụ nổ hạt nhân nào” trong khí quyển, dưới nước và ngoài không gian.
Ukraine sẽ chịu đòn ở đâu trước?
Nếu Starlink bị gián đoạn trên diện rộng, quân đội Ukraine có thể chịu ảnh hưởng đáng kể. Theo ước tính của SkyCommons, nước này đang sử dụng hơn 160.000 thiết bị Starlink, trong đó khoảng 100.000 chiếc phục vụ lực lượng vũ trang. Đây chỉ là con số ước tính, chưa phải thống kê chính thức từ chính phủ Ukraine.
Reuters ghi nhận các đơn vị Ukraine dùng UAV tầm trung kết nối qua Starlink để đánh kho nhiên liệu, sở chỉ huy, phòng không và tuyến hậu cần phía sau chiến tuyến. Nga vì thế không cần đánh sập cả mạng. Chỉ một vùng mất kết nối vào đúng thời điểm cũng có thể khiến hình ảnh bị ngắt, UAV mất điều khiển hoặc một nhiệm vụ phải dừng lại.
Hạ tầng mặt đất cũng dễ tiếp cận hơn quỹ đạo. Tối 23/9, hỏa hoạn xảy ra tại trạm Starlink ở Wola Krobowska, miền trung Ba Lan. Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Kỹ thuật số Ba Lan Krzysztof Gawkowski cho rằng vụ việc có dấu hiệu phá hoại và nói nhiều chi tiết phù hợp với kiểu tấn công hỗn hợp mà Warsaw từng quy cho Nga.
Tuy nhiên, cơ quan an ninh Ba Lan chưa đưa ra kết luận cuối cùng. Người phát ngôn phụ trách điều phối các cơ quan đặc biệt cho biết vẫn còn quá sớm để xác định đây có phải hành động phá hoại hay không. Giới chức đang xem xét cả khả năng phóng hỏa và sự cố chập điện. Trạm Starlink sau đó vẫn tiếp tục hoạt động.
Một trạm mặt đất bị gián đoạn cũng chưa chắc làm mất toàn bộ dịch vụ. Starlink có liên kết laser giữa các vệ tinh để chuyển lưu lượng sang tuyến khác, còn Ukraine vẫn có các kênh liên lạc dự phòng.
Nga và Trung Quốc từng bàn cách đối phó Starlink
Tháng 7, The Insider cùng Der Spiegel và Le Monde công bố tài liệu từ các cuộc họp kín Nga - Trung năm 2023. The Insider cho biết họ đã xác minh các tài liệu này. Trong đó, chuyên gia thuộc tập đoàn hàng không vũ trụ nhà nước Trung Quốc CASC trình bày nhiều hướng đối phó Starlink, từ gây nhiễu và tấn công mạng tới phương án “một đánh nhiều”, với mục tiêu phá vệ tinh nhanh hơn tốc độ SpaceX có thể bổ sung.
Các tài liệu cho thấy vấn đề đã được bàn ở cấp kĩ thuật, nhưng không chứng minh Moscow hay Bắc Kinh có thể làm tê liệt toàn bộ Starlink.
Cho tới nay, thứ Nga thể hiện rõ nhất vẫn là gây nhiễu cục bộ. Một khu vực mất kết nối trong thời gian ngắn, UAV rớt video hoặc đường truyền chập chờn nghe nhỏ hơn nhiều so với kịch bản bắn hàng nghìn vệ tinh hay dùng hạt nhân. Nhưng với đơn vị đang dùng Starlink để điều khiển UAV hoặc chuyển dữ liệu mục tiêu, chừng đó đã đủ ảnh hưởng tới nhiệm vụ.
Viễn cảnh Ukraine bị “làm mù” hoàn toàn vì Starlink biến mất vẫn còn xa so với những gì Nga đã chứng minh. Mối đe dọa hiện hữu nằm ở các khoảng gián đoạn nhỏ hơn, lặp lại nhiều hơn và xảy ra ngay tại nơi giao tranh.
