Người dân, doanh nghiệp vui với lời hứa cải cách mạnh mẽ của ngành thuế, nhưng…
Những thông điệp tích cực từ ngành thuế đã được đưa ra. Nhưng điều cộng đồng doanh nghiệp và người dân chờ đợi lúc này là các cam kết ấy được thực hiện đồng bộ, nhất quán và bền vững trong thực tế.
Một doanh nghiệp kể đã nộp hồ sơ giải thể từ đầu năm, hoàn thành các yêu cầu về chứng từ, sổ sách nhưng đến nay vẫn chưa được cơ quan thuế xuống kiểm tra thực tế. Địa điểm đặt bảng hiệu công ty là nhà thuê, doanh nghiệp đã trả mặt bằng hai tháng nay. Khi đại diện công ty đến cơ quan thuế hỏi tiến độ, câu trả lời vẫn là chờ, nhưng chờ đến bao giờ thì chưa rõ…
Đó là câu chuyện được một doanh nghiệp chia sẻ trong bối cảnh ngành thuế liên tiếp đưa ra những thông điệp cải cách thủ tục hành chính.
Một doanh nghiệp khác cho biết người đại diện phải đi lại 4-5 lần để hoàn thành hồ sơ nghĩa vụ thuế, nhiều lần phải xin nghỉ làm. Với một doanh nghiệp siêu nhỏ chỉ có hai người, mỗi quý phải chi gần 4 triệu đồng thuê dịch vụ kế toán khai báo thuế, thủ tục tưởng chừng đơn giản lại trở thành gánh nặng đáng kể.
Chủ doanh nghiệp này từng thử tự khai thuế nhưng chỉ sau một tháng đã phải quay lại thuê dịch vụ. Công việc kinh doanh vốn đã nhiều áp lực, nay lại phải dành thêm thời gian tìm hiểu quy định, kê khai và lo ngại sai sót có thể khiến chi phí tăng lên.
Những câu chuyện ấy cho thấy vì sao các thông điệp cải cách của ngành thuế nhận được sự quan tâm đặc biệt. Bởi người nộp thuế không chỉ mong thủ tục được giải quyết nhanh hơn mà còn cần cách làm đơn giản, rõ ràng, nhất quán để có thể tập trung vào công việc kinh doanh và cuộc sống.
Từ những cam kết đáng mừng…
Cuối tháng 9, Cục Thuế ban hành tám quy tắc giải quyết thủ tục hành chính, áp dụng tại cơ quan thuế các cấp từ ngày 30/9. Theo đó, công chức thuế phải kiểm tra, xử lý hồ sơ ngay khi đủ điều kiện; chủ động phối hợp để rút ngắn thời gian giải quyết, thay vì chờ đến sát hạn mới xử lý.
Cục Thuế cũng yêu cầu không để hồ sơ tồn đọng do thiếu phối hợp nội bộ, không lấy lý do hồ sơ vẫn còn trong thời hạn để biện minh cho sự chậm trễ. Cán bộ thuế phải hướng dẫn đầy đủ ngay từ đầu, hạn chế việc người dân, doanh nghiệp phải sửa hồ sơ hoặc liên hệ nhiều lần. Những thông tin cơ quan thuế đã có và được phép sử dụng thì phải chủ động khai thác, không yêu cầu người nộp thuế cung cấp lại.
Đáng chú ý, trách nhiệm của công chức không kết thúc ở khâu tiếp nhận hay chuyển hồ sơ mà phải theo dõi đến khi hoàn thành. Kết quả thực hiện các quy tắc này còn là một trong những tiêu chí đánh giá, xếp loại chất lượng công chức và bình xét thi đua hằng năm.
Ở lĩnh vực giải thể doanh nghiệp, Bộ Tài chính ngày 12/10 có công văn đề nghị cơ quan đăng ký kinh doanh phối hợp với ngành thuế rút ngắn thời gian xử lý. Theo hướng dẫn, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh phải xử lý và gửi thông tin cho cơ quan thuế trong một ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận hồ sơ.
Sau khi cơ quan thuế xác nhận doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính, cơ quan đăng ký kinh doanh có một ngày để cập nhật trạng thái “đã giải thể”. Trường hợp cơ quan thuế không phản hồi sau hai ngày, doanh nghiệp được ghi nhận trạng thái này trong ngày làm việc tiếp theo.
Một thông tin khác được nhiều người quan tâm là thời gian hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế có thể chỉ mất khoảng 3-5 phút sau khi khoản nộp được ghi nhận và số thuế nợ còn lại xuống dưới ngưỡng quy định.
Theo ông Nguyễn Đức Huy, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ Thuế thuộc Cục Thuế, cơ quan thuế và Cục Quản lý xuất nhập cảnh đã triển khai kết nối, truyền nhận dữ liệu điện tử từ tháng 5/2025, giúp rút ngắn thời gian chuyển thông tin sau khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ.
Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết phương pháp tính thuế đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ sẽ tiếp tục được đơn giản hóa, phù hợp với quy mô và khả năng quản trị của từng nhóm.
Đây đều là những tín hiệu tích cực. Nếu được triển khai đồng bộ, các giải pháp trên có thể giúp người nộp thuế giảm thời gian chờ đợi, chi phí tuân thủ và những chuyến đi lại không cần thiết.
Điều người nộp thuế cần là kết quả thực tế
Tuy nhiên, giữa việc ban hành quy định và thay đổi trải nghiệm của người nộp thuế vẫn có một khoảng cách cần được lấp đầy.
Số liệu của ngành thuế cho thấy đến hết tháng 8/2026, cơ quan thuế đã chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho gần 125.000 doanh nghiệp, chi nhánh và tổ chức, tăng khoảng 30% so với cuối năm 2025.
Trong đó, 72.000 hồ sơ tồn từ năm 2025 trở về trước được xử lý trong chiến dịch làm sạch mã số thuế. Hơn 52.000 trường hợp được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế để tiếp tục làm thủ tục giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh; hơn 4.000 doanh nghiệp, tổ chức được khôi phục mã số thuế.
Những con số này cho thấy nỗ lực xử lý hồ sơ tồn đọng là có thật. Nhưng chúng cũng cho thấy khối lượng công việc còn lớn, trong khi không ít doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi hoàn tất thủ tục rút khỏi thị trường.
Tại thời điểm ngày 8/9, tỷ lệ xử lý danh sách doanh nghiệp, tổ chức ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế ở 34 địa phương đạt bình quân 36%. TP.HCM đạt 19,6%, dù số lượng xử lý tuyệt đối lớn nhất cả nước, chiếm 26,1% kết quả toàn ngành.
Bởi vậy, yêu cầu rút ngắn thời gian giải quyết là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là phải làm rõ trách nhiệm xử lý từng hồ sơ, xác định nguyên nhân chậm trễ và có phương án giải quyết dứt điểm. Người nộp thuế không thể bị mắc kẹt giữa các khâu phối hợp chỉ vì cơ quan này đang chờ phản hồi từ cơ quan khác.
Một vấn đề khác là sự phức tạp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Khi chuyển từ phương pháp thuế khoán sang tự kê khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế, nhiều người lo ngại không nắm vững quy định, ghi chép sai hoặc lập hóa đơn không đúng thời điểm sẽ dẫn đến bị xử phạt.
Một chủ hộ kinh doanh đề xuất nên để nhà phân phối, doanh nghiệp cung cấp hàng hóa kê khai thông tin bán hàng lên hệ thống, kết nối trực tiếp với tài khoản thuế của hộ kinh doanh. Theo người này, cách làm đó sẽ giảm bớt việc vừa bán hàng vừa phải tự ghi chép, nhập liệu, trong khi quy mô kinh doanh nhỏ và lợi nhuận không lớn.
Một ý kiến khác đề nghị xem xét cho phép tổng hợp việc xuất hóa đơn theo tháng hoặc quý trong những trường hợp phù hợp, thay vì phải xử lý theo ngày, nhằm hạn chế sai sót khi phát sinh công việc đột xuất.
Đây là đề xuất từ người kinh doanh, không phải quy định đã được cơ quan quản lý chấp thuận, nhưng phản ánh nhu cầu có thật: thủ tục thuế cần được thiết kế phù hợp với điều kiện vận hành của từng nhóm người nộp thuế.
Với doanh nghiệp siêu nhỏ, chi phí thuê kế toán, mua phần mềm và thời gian tìm hiểu quy định có thể trở thành gánh nặng không nhỏ. Nếu mỗi thay đổi chính sách đều khiến người kinh doanh phải loay hoay tìm cách thực hiện, mục tiêu giảm chi phí tuân thủ sẽ khó đạt được như mong muốn.
Do đó, đơn giản hóa không chỉ là rút ngắn số ngày xử lý hồ sơ. Đó còn là giảm số bước phải thực hiện, hạn chế yêu cầu cung cấp thông tin trùng lặp, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan và cung cấp công cụ kê khai dễ sử dụng. Những trường hợp chưa nắm rõ quy định, không có dấu hiệu cố ý cũng cần được hướng dẫn kịp thời để khắc phục sai sót, thay vì để nỗi lo bị phạt trở thành áp lực thường trực.
Cải cách phải bắt đầu từ những phiền hà cụ thể
Câu chuyện một người kể rằng đi làm tại TP.HCM nhưng phát hiện mình đứng tên hai doanh nghiệp ở Tây Ninh và Bình Dương, với khoản nợ thuế gần 3 triệu đồng, là một ví dụ đáng chú ý khác.
Theo chia sẻ, người này đã gửi đơn đến công an và cơ quan thuế nhưng vẫn nhận thông báo tạm hoãn xuất cảnh, đồng thời phải nhiều lần nghỉ làm để đi lại giải quyết vụ việc mà mình cho rằng không liên quan.
Với những trường hợp như vậy, việc kết nối dữ liệu để hủy tạm hoãn xuất cảnh trong vài phút sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế là tiến bộ về mặt kỹ thuật. Nhưng tốc độ truyền dữ liệu không thể thay thế việc xác minh, xử lý kịp thời những trường hợp bị mạo danh hoặc có sai lệch thông tin.
Người dân cần một cơ chế giải quyết rõ ràng, có đầu mối chịu trách nhiệm và không phải tự đi tìm từng cơ quan để chứng minh mình không thực hiện hành vi bị quy kết.
Tương tự, việc doanh nghiệp được cập nhật trạng thái giải thể trong một ngày làm việc chỉ thực sự có ý nghĩa khi những bước trước đó cũng được xử lý đúng hạn, hồ sơ được hướng dẫn đầy đủ và các vướng mắc được tháo gỡ kịp thời. Nếu doanh nghiệp vẫn phải chờ nhiều tháng để hoàn thành nghĩa vụ thuế thì một ngày ở khâu cuối cùng chưa thể giải quyết hết khó khăn.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, trong chín tháng đầu năm 2026, khoảng 223.900 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, trong khi khoảng 172.000 doanh nghiệp rút lui. Những con số này cho thấy sự vận động liên tục của cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu phải tạo thuận lợi cho cả hai quá trình: bắt đầu kinh doanh và rút khỏi thị trường khi không còn khả năng hoặc nhu cầu hoạt động.
Một môi trường kinh doanh thuận lợi không chỉ được đo bằng số lượng thủ tục đã cắt giảm hay số hồ sơ đã xử lý, mà còn bằng thời gian, chi phí thực tế mà người dân và doanh nghiệp phải bỏ ra. Cải cách càng đi vào những vướng mắc cụ thể thì hiệu quả càng dễ nhận thấy.
Tóm lại, người nộp thuế có lý do để vui trước những thông điệp mới của ngành thuế. Nhưng niềm tin chỉ được củng cố khi doanh nghiệp thực sự được giải thể đúng hạn, hộ kinh doanh có thể kê khai thuế dễ dàng hơn, người dân không phải đi lại nhiều lần và những sai sót trong dữ liệu được giải quyết thấu đáo.
Nói cách khác, người nộp thuế không đòi hỏi điều gì quá xa vời. Họ mong được hướng dẫn rõ ràng, được giải quyết hồ sơ đúng hạn, không phải cung cấp đi cung cấp lại những giấy tờ cơ quan nhà nước đã có và không phải gánh thêm chi phí vì những vướng mắc ngoài khả năng kiểm soát của mình.
Cải cách thuế chỉ thực sự thành công khi người nộp thuế cảm nhận được sự thay đổi trong công việc hằng ngày. Những thông điệp về rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, đơn giản hóa cách tính thuế và giảm phiền hà cho người nộp thuế đang mang lại nhiều kỳ vọng!
