Người Trung Quốc soi cách Mỹ chống Nga gây nhiễu định vị vệ tinh ở Ukraine
Nghiên cứu từ Trung Quốc về cách các hệ thống định vị vệ tinh bị gây nhiễu từ đầu cuộc chiến giữa Nga và Ukraine làm nổi bật những hàm ý quan trọng.
Khi Nga tấn công Ukraine vào tháng 2.2022, tín hiệu hệ thống định vị vệ tinh là một trong những mục tiêu đầu tiên bị nhắm đến. Hoạt động gây nhiễu này bắt đầu từ các hệ thống định vị dân sự, nhưng chưa đầy hai tuần sau, các dải tần quân sự cũng trở thành mục tiêu. Tất cả hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu hoạt động trong vùng chiến sự, gồm GPS của Mỹ, Galileo của Liên minh châu Âu (EU), Bắc Đẩu của Trung Quốc lẫn cả Glonass của Nga, đều chịu ảnh hưởng.
Theo một báo cáo từ các nhà khoa học Trung Quốc, các cường quốc phương Tây do Mỹ dẫn đầu đã lập tức triển khai một chiến dịch chống gây nhiễu hệ thống định vị vệ tinh để ngăn chặn nỗ lực của Nga, trang SCMP đưa tin hôm 13.8.
Dù sự việc không nhận được nhiều sự chú ý của truyền thông thời điểm đó, một số nhà phân tích đã mô tả đây là trận tác chiến điện tử lớn đầu tiên giữa các cường quốc quân sự. Điều này cũng tạo ra một cơ hội vàng cho các nhà quan sát Trung Quốc, đặc biệt là khi Bắc Đẩu nằm trong số các hệ thống định vị vệ tinh bị ảnh hưởng.
Tác chiến điện tử ngày càng nổi lên như một yếu tố quyết định trong các cuộc xung đột quân sự hiện đại, minh chứng là trận không chiến gần đây giữa Ấn Độ và Pakistan. Cụ thể hơn, tiêm kích J-10 từ phía Pakistan đã bắn hạ ít nhất một chiếc Rafale thuộc Ấn Độ. Theo một số nhà phân tích công nghệ quốc phòng Trung Quốc, hệ thống dẫn đường điện tử sử dụng Bắc Đẩu được cho là chìa khóa giúp J-10 hạ Rafale.
J-10 (tên đầy đủ Chengdu J-10) là máy bay tiêm kích đa năng do hãng Công nghiệp Hàng không Thành Đô, trực thuộc Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc, thiết kế và sản xuất.
Rafale là máy bay tiêm kích đa năng thế hệ 4++ do hãng Dassault Aviation (Pháp) thiết kế và sản xuất.
Dù Trung Quốc không tham gia trực tiếp vào cuộc chiến với Ukraine, các nhà khoa học ở cường quốc châu Á đã theo sát vụ việc và cho rằng việc nghiên cứu chiến thuật tác chiến điện tử của Nga cùng các biện pháp đối phó sau đó từ Mỹ mang lại “những hàm ý quan trọng để giải quyết thách thức trong các cuộc chiến tương lai”.
Cường độ gây nhiễu tăng mạnh
Khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu, chỉ các hệ thống dẫn đường vệ tinh dân sự bị gây nhiễu. Song khi cuộc tấn công của Nga gặp sự kháng cự quyết liệt từ Ukraine, cường độ gây nhiễu tăng mạnh, theo Giáo sư Xu Ying thuộc Khoa Trắc địa và Trắc lượng bản đồ của Đại học Khoa học và Công nghệ Sơn Đông.
Chẳng hạn, tại thành phố Mykolaiv ở miền nam Ukraine từ ngày 24.2 đến 2.3, hoạt động gây nhiễu của Nga chỉ được phát hiện trên các dải tần dân sự thuộc bốn hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu chính là Bắc Đẩu, GPS, Galileo và Glonass, nhóm nghiên cứu của bà Xu Ying phát hiện. Song sau ngày 2.3, Nga đã mở rộng phạm vi gây nhiễu sang tất cả dải tần.
“Giai đoạn đầu, gây nhiễu có đặc điểm là những đợt ngắn, chính xác, nhắm vào tín hiệu GNSS (hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu) dân sự. Ở các giai đoạn sau, các đợt tấn công chuyển sang dạng toàn dải, thời lượng ngắn, nhắm vào cả bốn hệ thống, thỉnh thoảng leo thang thành gây nhiễu mạnh và kéo dài”, nhóm của bà Xu Ying viết.
Tuy nhiên, các tín hiệu của Galileo và GPS phải chịu nhiễu gấp đôi so với Bắc Đẩu, theo nghiên cứu công bố tháng 7 trên Tạp chí Đạn, Tên lửa và Dẫn đường.
Nhóm nghiên cứu này gồm các chuyên gia từ Đại học Công trình Không gian Quân Giải phóng Nhân dân, Viện Công nghệ Viễn thông và Theo dõi Bắc Kinh, cùng Đại học Khoa học và Công nghệ Sơn Đông.
Bắc Đẩu là mạng định vị lớn nhất thế giới, có cả dải tần dân sự và quân sự. Dải tần quân sự có tên B3 của Bắc Đẩu bị gây nhiễu sau ngày 2.3.2022, theo các nhà nghiên cứu. Lý do Nga gây nhiễu tần số này vẫn chưa rõ.
Chưa rõ quân đội Ukraine có sử dụng dịch vụ Bắc Đẩu hoặc được tiếp cận hệ thống quân sự của nó hay không. Bất chấp mối quan hệ thân cận với Nga, Trung Quốc khẳng định giữ lập trường trung lập trong xung đột và không cung cấp vũ khí cho bên nào.
Theo trang SCMP, chưa tìm thấy vũ khí Trung Quốc trong vùng chiến sự, dù cả Nga và Ukraine đều sử dụng máy bay không người lái hoặc linh kiện dân sự được sản xuất tại cường quốc châu Á. Ngoài ra, Trung Quốc đã áp đặt hạn chế xuất khẩu với công nghệ lưỡng dụng.
Cách Mỹ đối phó với hoạt động gây nhiễu hệ thống định vị vệ tinh của Nga
Nghiên cứu không cho biết hệ thống Bắc Đẩu có biện pháp đối phó nào với hoạt động gây nhiễu tín hiệu định vị vệ tinh của Nga hay không. Tuy nhiên, nghiên cứu mô tả chi tiết chiến thuật của Mỹ. Khi các dải tần quân sự Mỹ bị tấn công, vệ tinh GPS đã tăng công suất phát trên vùng chiến sự, cho phép tên lửa Ukraine vượt qua gây nhiễu của Nga.
Dữ liệu phục vụ phân tích được lấy từ các trạm Dịch vụ GNSS Quốc tế ở Ukraine và Nga.
Hoạt động gây nhiễu cũng bám sát diễn biến cuộc chiến. Ở Ukraine, tình trạng gây nhiễu mạnh xuất hiện sớm và tăng vọt khi Nga rút bớt quân ngày 25.3.2022 khỏi khu vực phía bắc, đặc biệt là quanh thủ đô Kyiv và thành phố Chernihiv.
Sau đó, việc gây nhiễu lại tăng đột biến thời điểm các quan chức cấp cao Mỹ thăm Ukraine cuối tháng 4.2022 và khi nhiều viện trợ cho các hệ thống phòng thủ điện tử được chuyển tới.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu Trung Quốc cũng cho biết lực lượng Nga gây nhiễu nhiều hơn phía Ukraine, đồng thời nhận xét: “Ukraine thiếu sức mạnh không quân, thiếu khả năng tấn công chính xác, nên ít cần gây nhiễu hơn”.
“Việc tăng công suất phát tín hiệu GPS tương ứng với các động thái quân sự của Mỹ", khi tín hiệu trên vùng chiến sự được tăng cường.
Nghiên cứu này cho biết hoạt động gây nhiễu không phá hủy vệ tinh Bắc Đẩu nào và cả bốn hệ thống vẫn hoạt động bình thường với người dùng bên ngoài Ukraine.
Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ, thiết bị hoặc sản phẩm có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự. Điều này đồng nghĩa một công nghệ được phát triển ban đầu cho quân đội có thể được điều chỉnh và sử dụng trong đời sống dân sự, hoặc ngược lại.
Ví dụ về công nghệ lưỡng dụng
Hệ thống định vị vệ tinh (GPS): Ban đầu, GPS được phát triển bởi Bộ Quốc phòng Mỹ để sử dụng trong quân sự, giúp định vị chính xác vị trí của binh lính và khí tài. Ngày nay, GPS đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của chúng ta, được sử dụng trong smartphone, hệ thống định vị ô tô, và nhiều ứng dụng dân sự khác.
Internet: Mạng internet được khởi nguồn từ ARPANET, dự án của Bộ Quốc phòng Mỹ nhằm tạo ra một mạng lưới thông tin liên lạc bền vững trong trường hợp xảy ra chiến tranh hạt nhân. Sau này, internet được phát triển và trở thành mạng lưới toàn cầu mà chúng ta đang sử dụng ngày nay.
Máy bay không người lái (drone): Ban đầu, drone được sử dụng trong quân sự để trinh sát hoặc tấn công mục tiêu. Hiện nay, drone được ứng dụng rộng rãi trong dân sự để chụp ảnh, quay phim, giao hàng, giám sát nông nghiệp và cứu hộ cứu nạn.
Công nghệ tên lửa: Tên lửa đạn đạo được thiết kế cho mục đích quân sự, nhưng cũng là nền tảng chế tạo tên lửa đẩy, dùng để phóng vệ tinh vào quỹ đạo phục vụ cho các mục đích dân sự như viễn thông, quan trắc khí hậu và nghiên cứu vũ trụ.
Sự phát triển của công nghệ lưỡng dụng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tiến bộ khoa học kỹ thuật, vì cho phép tối ưu hóa nguồn lực nghiên cứu và phát triển để tạo ra lợi ích kép, phục vụ cả quốc phòng lẫn kinh tế xã hội.