Nhạc đỏ trong đời sống của Gen Z
Nhạc đỏ đang hiện diện trong đời sống Gen Z qua concert, nghệ sĩ trẻ, TikTok và những cách thưởng thức âm nhạc của thời đại số.
Hàng nghìn khán giả trẻ cùng hát Đất nước trọn niềm vui, Hò kéo pháo, Năm anh em trên một chiếc xe tăng hay Mùa xuân trên Thành phố Hồ Chí Minh tại các chương trình lớn gần đây cho thấy một chuyển động rõ. Những ca khúc từng gắn nhiều với radio, truyền hình, sân khấu chính luận và các dịp kỷ niệm nay xuất hiện trong concert, video ngắn, mạng xã hội và playlist cá nhân.
Ở TP.HCM, hiện tượng này thể hiện khá rõ trong những chương trình nghệ thuật gắn với các ngày lễ lớn. Tại đường Nguyễn Huệ, những nghệ sĩ có đông khán giả trẻ hát lại các ca khúc cách mạng quen thuộc. Phía dưới sân khấu là điện thoại, lightstick, fancam và một thế hệ có cách thưởng thức rất khác thời điểm các tác phẩm ra đời.
Những ca khúc cách mạng vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Với Gen Z, chúng đang được tiếp nhận trong một không gian âm nhạc hoàn toàn khác.
Nhạc đỏ đến với Gen Z trong thời đại số
Với nhiều thế hệ trước, nhạc cách mạng thường đến từ nhà trường, radio, truyền hình, băng đĩa hoặc chương trình nghệ thuật vào ngày lễ. Gen Z vẫn tiếp xúc qua những kênh đó nhưng có thêm TikTok, YouTube, concert và nghệ sĩ họ đang theo dõi.
Một ca khúc có thể bắt đầu từ vài chục giây trên điện thoại. Người nghe thấy một đoạn biểu diễn, tìm bản đầy đủ, nghe thêm bản thu cũ rồi lưu vào playlist. Con đường đến tác phẩm không nhất thiết bắt đầu từ hoàn cảnh lịch sử hay tên tuổi nhạc sĩ.
Phương Mỹ Chi sinh năm 2003. Khi thể hiện Mùa xuân trên Thành phố Hồ Chí Minh, ca khúc được Xuân Hồng sáng tác trước thời điểm cô ra đời gần ba thập niên, nữ ca sĩ nói: “Yêu nước không phải là trend, yêu nước nằm ở trong gen của mình”. Cô cho biết bài hát mang đến cho mình niềm tự hào và hạnh phúc.
Khoảng cách thế hệ hiện lên khá rõ. Người sáng tác thuộc thế hệ chiến tranh, người trình diễn sinh ra trong thế kỷ 21, còn phần đông công chúng của cô cũng là những người trẻ. Ca khúc không thay đổi, nhưng người hát, người nghe và không gian tiếp nhận đã khác.
Soobin cũng từng trải qua cảm giác tương tự khi hát Tiến quân ca trước hàng nghìn người tại phố đi bộ Nguyễn Huệ. Nam ca sĩ mô tả đó là trải nghiệm khó tả, vừa áp lực vừa tự hào khi nhìn thấy đám đông cùng đứng lên hát.
Nghe một bản thu bằng tai nghe và đứng giữa hàng nghìn người cùng hát là hai trải nghiệm khác nhau. Cảm xúc cộng đồng giúp nhiều ca khúc cũ bước vào đời sống người trẻ tự nhiên hơn.
Gen Z nghe theo cách của mình
Concert tạo trải nghiệm trực tiếp, còn mạng xã hội kéo dài trải nghiệm đó sau khi chương trình kết thúc. Một tiết mục vài phút có thể trở thành fancam, video ngắn, bản cover hoặc nội dung bình luận rồi tiếp tục lan truyền trên TikTok, YouTube và Facebook.
Người trẻ cũng mang vào những chương trình này cách thưởng thức quen thuộc của thời đại số: lightstick, fancam, học lời trước concert, chia sẻ đoạn biểu diễn yêu thích, bàn về giọng hát, bản phối và sân khấu. Những hình thức từng gắn nhiều với K-pop và văn hóa fandom nay xuất hiện cả ở các chương trình có nhạc cách mạng.
Nhạc sĩ Huy Tuấn cho rằng nghệ sĩ trẻ có lợi thế khi nhanh chóng tiếp thu xu hướng âm nhạc toàn cầu, đồng thời biết kết hợp tinh hoa văn hóa dân tộc để kể câu chuyện của thế hệ mình. Nhận xét này phần nào lý giải vì sao những bài hát cũ có thể đi vào không gian trình diễn mới mà vẫn tìm được người nghe.
Tuy nhiên, sẽ đơn giản hóa nếu cho rằng Gen Z nghe nhạc đỏ chỉ vì những bản phối hiện đại. Nhiều tác phẩm cách mạng vốn có giai điệu khỏe, cao trào rõ và khả năng tạo cảm xúc cộng đồng mạnh. Hò kéo pháo, Lên đàng hay Đất nước trọn niềm vui không cần thay đổi quá nhiều để hàng nghìn người có thể cùng hát.
Bản phối, dàn nhạc, âm thanh, ánh sáng và công nghệ sân khấu giúp thay đổi trải nghiệm nhưng không thể thay thế giá trị tác phẩm. Làm mới chỉ có ý nghĩa khi đưa người nghe đến gần bài hát hơn mà không làm mất tinh thần vốn có.
Khi Gen Z viết tiếp câu chuyện bằng âm nhạc
Người trẻ không chỉ hát lại những ca khúc của thế hệ trước mà còn viết những bài hát của chính mình về đất nước, lịch sử, người lính và hòa bình.
Ở đây cần phân biệt với nhạc đỏ theo nghĩa lịch sử. Viết tiếp câu chuyện hòa bình của Nguyễn Văn Chung hay Còn gì đẹp hơn của Nguyễn Hùng không phải những ca khúc cách mạng ra đời trong chiến tranh. Nhưng sức lan tỏa của chúng cho thấy những chủ đề này vẫn có thể tìm được lượng công chúng trẻ lớn.
Nguyễn Hùng sinh năm 1999, thuộc Gen Z. Anh viết Còn gì đẹp hơn từ cảm hứng khi tham gia phim Mưa đỏ. Người viết không có ký ức chiến tranh nhưng tiếp cận câu chuyện về chiến trường Thành cổ Quảng Trị từ vị trí của một người trẻ sinh ra trong hòa bình.
Ca khúc sau đó lan rộng trên TikTok và YouTube. Trường hợp này cho thấy lịch sử không chỉ được thế hệ mới tiếp nhận mà còn được họ kể lại bằng ngôn ngữ âm nhạc của thời mình.
Ở một phía, Gen Z hát Đất nước trọn niềm vui, Hò kéo pháo, Mùa xuân trên Thành phố Hồ Chí Minh. Ở phía khác, những người thuộc chính thế hệ này đang sáng tác thêm các ca khúc về đất nước. Hai dòng chảy gặp nhau trong cùng một đời sống âm nhạc.
Những concert đông khán giả trẻ phần nào cho thấy khả năng kết nối ấy. Người 20 tuổi hôm nay không cần từng sống trong hoàn cảnh một ca khúc ra đời để có thể cảm nhận nó.
Để âm nhạc truyền thống đến gần người trẻ
Đưa nhạc đỏ đến gần Gen Z không có nghĩa mọi ca khúc đều phải remix, thêm rap hay thay đổi tiết tấu. Giá trị của những tác phẩm đã sống qua nhiều thế hệ trước hết nằm ở giai điệu, ca từ, câu chuyện lịch sử và tình cảm về đất nước được gửi gắm trong đó. Cách làm mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp người trẻ dễ tiếp cận hơn mà vẫn giữ được tinh thần của tác phẩm.
Sân khấu hiện đại, bản phối mới, nghệ sĩ trẻ hay TikTok, YouTube vì vậy có thể trở thành những chiếc cầu nối. Từ một tiết mục của Phương Mỹ Chi, Soobin hay vài chục giây tình cờ nghe trên mạng xã hội, người trẻ có thể tìm đến bản đầy đủ, biết thêm về tác giả và hoàn cảnh ra đời của ca khúc.
Một thế hệ sinh ra nhiều năm sau chiến tranh khó có thể tiếp nhận âm nhạc bằng trải nghiệm của thế hệ cha ông. Nhưng họ có thể cảm nhận lịch sử, lòng yêu nước và giá trị của hòa bình bằng ngôn ngữ gần gũi với đời sống của mình.
Khi những giá trị của âm nhạc truyền thống được chuyển tải bằng hình thức phù hợp với công chúng hôm nay, khoảng cách thế hệ cũng được rút ngắn. Những bài hát ra đời từ nhiều thập niên trước nhờ đó không chỉ được lưu giữ như ký ức, mà tiếp tục sống trong đời sống tinh thần của người trẻ.
