Nhiệt huyết của một Việt kiều và rào cản vô hình

Doanh nhân Việt kiều bền bỉ dành nhiều tâm trí cho quê hương

Khát vọng về một Việt Nam tự chủ công nghệ bán dẫn và ăng-ten đang đòi hỏi sự chung tay của những trí tuệ toàn cầu, đặc biệt là nguồn lực Việt kiều.

TS David Nghiêm, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Tập đoàn TMA (Talented Minds Agency, Mỹ), là một trong những chuyên gia hàng đầu về công nghệ chip bán dẫn và hệ thống ăng-ten. Ông từng đảm nhiệm chức vụ Phó hiệu trưởng Cullen College thuộc Đại học Houston (Mỹ), cùng nhiều vị trí khoa học, cố vấn quan trọng tại các tập đoàn công nghệ y tế và viễn thông hàng đầu Hoa Kỳ như Medtronic, Cardiac Pacemakers, Enteromedics.

Với 17 bằng sáng chế quan trọng được Mỹ và châu Âu công nhận, ông sở hữu các cụm công nghệ lõi mang tính đột phá gồm ăng-ten đa băng tần không cần mạch phối hợp trở kháng cho thiết bị y tế, công nghệ sạc không dây, cảm biến sinh học, thiết bị y tế an toàn trong môi trường chụp cộng hưởng từ (MRI), cùng các giải pháp truyền thông không dây chống nhiễu và an ninh.

Nhiều năm qua, TS David Nghiêm đã bền bỉ dành nhiều tâm trí cho quê hương. Thông qua TMA, ông trực tiếp triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng tài năng trẻ, ươm mầm các "chim sẻ nhỏ" để trở thành "đại bàng công nghệ". Ông kiên trì kết nối, chuyển giao tri thức cho nhiều trường đại học trải dài khắp cả nước từ Hà Nội, Đà Nẵng, Nha Trang, Cần Thơ đến TP. HCM, mang tri thức tiệm cận chuẩn mực quốc tế đến với sinh viên và đội ngũ nghiên cứu trong nước.

Khi Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển công nghiệp bán dẫn, TS David Nghiêm và TMA đã đưa ra những cam kết cụ thể nhằm thúc đẩy ngành ăng-ten nội địa. Ông đề xuất chiến lược giúp Việt Nam đi tắt đón đầu bằng việc tập trung vào khâu thiết kế vi mạch chuyên biệt, phát triển công nghệ ăng-ten thế hệ mới tích hợp trong chip IoT, thiết bị y tế và xe điện. Đặc biệt, ông mong muốn tài trợ, hỗ trợ chuyển giao các giải pháp ăng-ten thông minh có khả năng chống hàng giả, bảo vệ bản quyền công nghệ và an ninh dữ liệu cho các sản phẩm "Made in Vietnam".

Loay hoay tìm một đối tác đủ tầm

Thế nhưng, hơn một năm qua, vị chuyên gia Việt kiều ấy vẫn rơi vào vòng xoáy loay hoay: Gặp ai, cấp nào để đề đạt nguyện vọng và tâm huyết của mình, loay hoay tìm một đối tác đủ tầm để hợp tác đầu tư.

Những chuyến bay liên tục từ Mỹ về TP.HCM, rồi từ TP.HCM ra Hà Nội nối tiếp nhau. Những cuộc gặp gỡ với các cá nhân, tổ chức diễn ra đầy cởi mở nhưng rồi câu chuyện vẫn chỉ dừng lại ở mức "cuộc trò chuyện" lịch sự, những lời khen ngợi xã giao và sự lắng nghe dừng ở bàn trà. Vẫn chưa một đối tác pháp lí hay đầu mối công quyền nào đứng ra chủ trì để biến các ý tưởng công nghệ thành một dự án đầu tư hay hợp tác R&D đúng nghĩa.

Thực trạng này tạo ra một sự tương phản đáng suy ngẫm với quyết tâm chính trị của lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng yêu cầu phải "tạo cơ chế vượt trội mời 100 Việt kiều tài năng trong lĩnh vực khoa học công nghệ về phụng sự đất nước". Định hướng phát triển khoa học công nghệ, đột phá hạ tầng tri thức cũng đã được chỉ rõ tại Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Chỉ đạo của Tổng Bí thư đã rõ, Nghị quyết của Đảng đã soi đường, nhưng từ tầm nhìn chiến lược đến thực tiễn đời sống vẫn tồn tại một khoảng trống lớn.

Khoảng trống ấy nằm ở khâu thực thi tại các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị được giao sứ mệnh làm "đầu mối". Khi đối mặt với những ý tưởng công nghệ phức tạp và nguồn lực Việt kiều, đâu đó vẫn có những rào cản vô hình sinh ra từ sự thụ động, tâm lí sợ trách nhiệm và thiếu các chính sách thử nghiệm (sandbox).

Việc thiếu vắng một cơ quan đại diện có thẩm quyền cao, đủ năng lực đánh giá và thẩm định các đề xuất công nghệ khiến cho những tâm huyết như của TS David Nghiêm rơi vào vòng luẩn quẩn, đẩy qua đẩy lại không biết sẽ tới đâu.

Nếu những việc như thế này không phải là cá biệt, nguy cơ làm nguội lạnh nhiệt huyết của những trí thức Việt kiều tâm huyết là điều khó tránh khỏi. Đất nước không chỉ lãng phí một nguồn lực tri thức và tài chính lớn lao, mà quan trọng hơn, chúng ta còn bỏ lỡ những "cửa sổ cơ hội" vàng trong cuộc đua công nghệ toàn cầu vốn thay đổi từng ngày.

Hãy nuôi dưỡng nhiệt huyết của Việt kiều

Để chỉ đạo của Tổng Bí thư và Nghị quyết 57 thực sự đi vào cuộc sống, các bộ, ngành và địa phương cần chuyển từ tư duy "chờ đợi đăng kí" sang tư duy "chủ động kiến tạo và đồng hành".

Một là, thành lập một "Đầu mối tiếp nhận và điều phối nguồn lực chuyên gia Việt kiều" trực thuộc Chính phủ hoặc Ban Chỉ đạo Quốc gia về phát triển công nghiệp bán dẫn. Đầu mối này phải có thẩm quyền quyết định, rà soát nhu cầu thực tế của đất nước để kết nối trực tiếp các chuyên gia - những người như TS David Nghiêm - với các tập đoàn công nghệ lớn, các doanh nghiệp đang cần công nghệ, các viện nghiên cứu và các quỹ đầu tư trọng điểm.

Hai là, thể chế hóa "cơ chế vượt trội" bằng chính sách sandbox công nghệ. Trong trường hợp TS David Nghiệm, cần cho phép thí điểm ngay các dự án nghiên cứu, ứng dụng ăng-ten, chip bán dẫn và chống hàng giả do chuyên gia Việt kiều chủ trì với quy trình thủ tục rút gọn, cơ chế tài chính linh hoạt và mô hình hợp tác công, tư (PPP) tiệm cận thông lệ quốc tế.

Ba là, gắn chặt đề xuất của chuyên gia với bài toán đặt hàng của thị trường nội địa. Các bộ quản lí chuyên ngành và các tập đoàn lớn trong nước cần đóng vai trò "người mua đầu tiên" (first buyer), sẵn sàng đặt hàng các sản phẩm vi mạch, ăng-ten "Made in Vietnam" được phát triển từ sự hợp tác này.

Đừng để nhiệt huyết của những Việt kiều tâm huyết trở nên vô vọng. Không những thế, cần phải nuôi dưỡng và làm nóng hơn dòng nhiệt huyết ấy.

Đã đến lúc những người chịu trách nhiệm chính tại các cơ quan quản lí phải phát huy cao độ tinh thần chủ động, tháo gỡ từng nút thắt hành chính, biến những "cuộc trò chuyện" thành những công trình, sản phẩm công nghệ thực chất cho sự phát triển của Việt Nam.

Từ giấc mơ trúng số tỉ đồng đến khát vọng bán dẫn tỉ đô

Hà Lan gợi ý doanh nghiệp Việt chọn hướng 'ít mà khó' để vào chuỗi cung ứng bán dẫn

Bài toán lớn của David Nghiêm: Không chỉ làm chip, phải làm chủ tri thức