Ông Trần Quốc Tâm: BESS là ‘chìa khóa vạn năng’ của hệ thống năng lượng hiện đại

Áp lực tăng nguồn điện trong vài năm tới

Trình bày tham luận về vai trò của năng lượng tái tạo và BESS trong mục tiêu tăng trưởng hai con số và Net Zero tại Hội thảo "An ninh năng lượng đến 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng" do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức, ông Trần Quốc Tâm, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP.HCM, cho rằng Việt Nam cần một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ trong lĩnh vực năng lượng.

Theo ông Tâm, yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trong những năm tới sẽ kéo theo nhu cầu điện tăng mạnh. Mức tăng được ông nêu khoảng 12 đến 13% mỗi năm. Áp lực này còn đến từ sự phát triển nhanh của xe điện, các trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Ông Tâm nhận định nhiều dự án điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và điện hạt nhân khó có thể hoàn thành đúng tiến độ trước năm 2030. Vì vậy, Việt Nam cần tìm những nguồn điện có khả năng phát triển nhanh hơn để bổ sung cho hệ thống trong giai đoạn tới.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được ông Tâm dẫn lại, tổng công suất nguồn điện của Việt Nam phải tăng từ khoảng 87.600 MW hiện nay lên 183.291 MW vào năm 2030 trong kịch bản cơ sở. Ở kịch bản tăng trưởng cao, tổng công suất có thể lên tới 236.363 MW.

Điều đó đồng nghĩa quy mô hệ thống điện phải tăng hơn hai lần, thậm chí gần ba lần chỉ trong vài năm. Đây là thách thức lớn đối với quá trình bảo đảm nguồn điện cho phát triển kinh tế.

Từ các yêu cầu trên, ông Tâm cho rằng năng lượng tái tạo sẽ là nguồn lực quan trọng nhất để đáp ứng phần nhu cầu tăng thêm. Điện mặt trời, điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi đều được xác định có dư địa phát triển lớn.

Theo tham luận, công suất điện mặt trời có thể đạt từ 46.459 MW đến hơn 73.000 MW vào năm 2030. Công suất điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi cũng được quy hoạch tăng mạnh trong cùng giai đoạn.

Ông Tâm dẫn số liệu cho thấy Việt Nam có tiềm năng kỹ thuật khoảng 963 GW điện mặt trời, 221 GW điện gió trên bờ và gần bờ, cùng khoảng 600 GW điện gió ngoài khơi. Đây là cơ sở để năng lượng tái tạo đóng vai trò lớn hơn trong hệ thống điện quốc gia.

BESS là “chìa khóa vạn năng” của hệ thống điện

Theo ông Trần Quốc Tâm, năng lượng tái tạo chỉ có thể phát huy hết tiềm năng nếu đi cùng hệ thống lưu trữ năng lượng. Đây là điều kiện quan trọng để xử lý sự biến động của nguồn điện gió và điện mặt trời.

Ông cho biết lưới điện hiện nay vẫn vận hành theo nguyên tắc cân bằng tức thời giữa cung và cầu, do chưa có đủ năng lực lưu trữ điện ở quy mô lớn. Hạn chế này trở thành một trong những điểm nghẽn lớn của quá trình phát triển năng lượng tái tạo.

Trong tham luận, ông Tâm gọi BESS là “chìa khóa vạn năng” của hệ thống năng lượng hiện đại. Theo ông, công nghệ pin không chỉ phục vụ xe điện mà còn là thành phần cốt lõi của lưới điện trong thế kỷ XXI.

BESS có thể hoạt động như một “ngân hàng năng lượng”. Hệ thống sẽ tích trữ điện khi giá thấp hoặc nguồn cung dồi dào, sau đó phát điện khi nhu cầu tăng cao.

Ngoài chức năng lưu trữ, BESS còn có thể cung cấp công suất đỉnh, điều chỉnh tần số, làm mượt nguồn điện tái tạo và hỗ trợ hệ thống điện vận hành ổn định hơn.

Theo ông Tâm, để năng lượng tái tạo và BESS phát triển, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách. Trước hết là xây dựng giá điện theo thời gian sử dụng, thường được gọi là TOU.

Ông Tâm cũng đề xuất xây dựng cơ chế tín dụng xanh, ưu đãi lãi suất và miễn, giảm thuế đối với các dự án năng lượng sạch, hệ thống lưu trữ năng lượng.

Một kiến nghị khác là ban hành cơ chế giá phù hợp để BESS có thể tham gia thị trường điện. Theo ông Tâm, khi có cơ chế rõ ràng, hệ thống lưu trữ mới có điều kiện phát huy đầy đủ vai trò trong vận hành lưới điện.

Ông cũng đề nghị khuyến khích mô hình công ty dịch vụ năng lượng, gọi tắt là ESCO; phát triển hình thức cho thuê pin lưu trữ và các nhà máy điện ảo. Đồng thời, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh để huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng năng lượng.

Theo ông Trần Quốc Tâm, Việt Nam không thiếu tài nguyên năng lượng tái tạo, cũng không thiếu công nghệ để khai thác các nguồn tài nguyên này. Vấn đề quan trọng hiện nay là xây dựng được hệ thống chính sách và cơ chế thị trường đủ mạnh trong giai đoạn tới.

Khi các điều kiện đó được hoàn thiện, năng lượng tái tạo và BESS có thể trở thành nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 trong những thập niên tới.